گذری بر فیدیک

0

تاریخچه فیدیک

FIDIC  عنوان اختصاری عبارت فرانسوی «Federation International des ingénieurs -Conseils » به معنای «فدراسیون بین المللی مهندسان مشاور» است. این فدراسیون، نهادی است بین المللی که علت عمده شهرت آن به جهت تنظیم و تبیین قراردادهای صنعت احداث در سطح بین المللی می باشد. مؤسسین اولیه فیدیک، تشکل های ملی مهندسان مشاور (National Member associated) سه کشور فرانسه، سوئیس و بلژیک در سال 1913 میلادی بوده اند. اصلاً علت نامگذاری فرانسوی آن نیز فرانسوی زبان بودن کشورهای مؤسس این فدراسیون است. پس از جنگ جهانی دوم، تشکل های سایر کشورها از جمله انجمن مهندسان مشاور کشورهای انگلستان و امریکا به این فدراسیون پیوسته، عضو شده و حق عضویت پرداخت می نمایند.تا کنون تشکل های ملی مهندسان مشاور حدود 100 کشور دنیا به عضویت فیدیک درآمده اند. مقرّ (seat) این سازمان در شهر ژنو سوئیس است.

عمده فعالیت های فیدیک را موضوعات فرهنگی، آموزشی (خدمات مدیریت شرکت های مهندسی) تولید محتوی، تهیه قراردادهای همسان، آیین نامه های مربوط به خدمات مهندسی و همچنین توجه به مسائل و مسؤلیت اجتماعی نظیر شرافت حرفه ای، حفاظت از محیط زیست و … که منتج به طراحی و توسعه پایدار می گردد، تشکلی می دهد.

اعضای فیدیک

اعضای فیدیک، سه دسته هستند: 1- عضو ملی 2- عضو وابسته 3- عضو پیوسته. مادامی که شرکتی در کشوری فعالیت می نماید که آن کشور فاقد «تشکل ملی مهندسان مشاور» باشد و شرکت رأساً و مستقیماً درخواست عضویت خویش را تقدیم فدراسیون فیدیک نموده و پس از پذیرش درخواست توسط فیدیک «عضو پیوسته» محسوب می شود. چنانچه شرکت، در کشوری فعالیت می نماید که «تشکل ملی مهندسان مشاور» در آن کشور فعالیت دارد لکن شرکت مورد بحث، عضو آن تشکل در کشور خود نباشد، مشروط به اینکه 1- حوزه فعالیت آن شرکت، صرفاً آموزش و مشاوره حقوقی بوده و 2- هیچگونه فعالیتی در حوزه مهندسین مشاور ننماید، می تواند رأساً و مستقیماً درخواست عضویت خویش را تقدیم فیدیک نموده و در صورت پذیرش درخواست وی «عضو وابسته» فیدیک محسوب می شود.

فیدیک در ایران
فیدیک در ایران

فیدیک در ایران

تشکل ملی مهندسان مشاور ایران، با عنوان «جامعه مهندسان مشاور ایران» مسؤلیت مدیریت حرفه ای خدمات مهندسی را بر عهده دارد و با برقراری ارتباط با برنامه های فیدیک حامی آموزشهای حرفه ای در این زمینه است. در سال 1355 ه-ش به عضویت فیدیک درآمد لکن وقوع انقلاب ایران سبب ایجاد فاصله و انفکاک چندساله گردید. در سال 1362 ه – ش مجدد ارتباط «جامعه مهندسان مشاور ایران» به ریاست دکتر تورج امیرسلیمانی و با تلاش و همت ایشان با فیدیک برقرار شده وتا به امروز تداوم دارد. امروز نیز به این امر مفتخریم که جناب آقای دکتر جواد حداد، به عنوان اولین فرد ایرانی عضو کمیته ظرفیت سازی، در این فدراسیون بین المللی همکاری و فعالیت می نمایند.

مبنای ایجاد قراردادهای همسان مالی بین المللی

پس از پایان جنگ جهانی دوم، ساخت و ساز ویرانی های عظیم حاصل از جنگ، که نیروی انسانی و منابع مالی عظیمی را نیز می طلبید، سبب شد تا اندیشۀ تأسیس نهادی جهت حمایت و تأمین سرمایۀ مالی و پرداخت وام برای ساخت و ساز در اذهان شکوفا شود. ماحصل آن اندیشه در نیل به مقصود، منجر به تأسیس «بانک بین المللی ترمیم و توسعه» (International Bank for Reconstruction and Development) (IBRD) گردید. از سوی دیگر، رفته رفته پیمانکاران نیز جهت ساخت وساز به میدان آمده و طبعاً احساس نیاز به تنظیم قرارداد برای نظام بخشی به روابط طرفین، ملموس تر می شد.

هرچند در ابتدا بانک جهانی (world Bank) و بانک بین المللی ترمیم و توسعه، برای انعقاد قراردادهای خویش از مدل های قراردادی فیدیک که موجود بودند استفاده می نمودند، اما به مرور با بیشتر شدن قراردادها، بانک جهانی از سازمان فیدیک درخواست نمود تا مدل قراردادی خاص قراردادهای مالی بانک جهانی و بانک بین المللی ترمیم و توسعه تهیه نماید. نهایتاً سازمان فیدیک، مبادرت به نگارش و تنظیم مدل قرارداد همسان مختص قراردادهای مالی بانک بین المللی ترمیم و توسعه و بانک های توسعه ای چند جانبه مثل بانک توسعه اسلامی، بانک توسعه آسیایی، بانک توسعه افریقایی و … نمود. این مدل قراردادی، همان Condition of contract For Construction یا «کتاب صورتی» (Pink Book) است. در ادامه ذیل بحث اسناد قراردادی فیدیک به ذکر خصوصیات آن خواهیم پرداخت.

رسالت بانک جهانی

«بانک بین المللی ترمیم و توسعه» از زیر شاخه های بانک جهانی است. اصلاً مادر بانک های توسعه ای، بانک جهانی است. بانک جهانی یک گروه سازمانی است که مجموعۀ آنها بانک جهانی را تشکیل می دهند. بانک جهانی به لحاظ ساختاری، یک سازمان مالی بین الدولی است. یعنی امضاء کنندگان سند تأسیس آن نمایندگان دولتها هستند و کشورهایی که عضو شده و در آنجا سرمایه گذاری نموده اند، سالانه برای انجام عملیات و پروژه های زیرساختی (Infrastructure) به کشورهای کمتر توسعه یافته وام پرداخت می نمایند. این وام توسط بانک بین المللی ترمیم و توسعه که از زیرشاخه های بانک جهانی است به کشورها پرداخت می شود.

این مطلب را نیز مطالعه کنید:  جعاله چیست ؟

لازم به ذکر است که کشورهای قدرتمند جهان از قِبَل سرمایه گذاری و عضویت در این بانک (بانک جهانی) سود مالی عایدشان نمی شود؛ لکن اهرم قدرتی است برای آنها. 189 کشور دنیا عضو بانک جهانی هستند و بانک جهانی معمولاً در کنفراس های سالانه نماینده می فرستد. رییس بانک جهانی توسط رییس جمهور امریکا تعیین می شود.

رسالت فیدیک

رسالت اصلی فیدیک به عنوان یک فدراسیون بین المللی، صیانت از حقوق صنفی تشکل های حرفه ای صنعت مهندسی مشاوره در دنیا است. فیدیک در راستای رسالت حرفه ای خود از منافع شرکت هایی که خدمات دانش محور در زمینه سازندگی و محیط زیست ارائه می کنند پشتیبانی می نماید. چرا که مغز متفکر پروژه های عمرانی، صنعتی، مهندسان مشاور مشاور هستند که عمدتاً امور طراحی، مهندسی، نظارت و مدیریت پروژه را بر عهده دارند. هرچند رسالت اولیه و اصلی فیدیک، حمایت از حقوق صنفی مهندسین مشاور است اما این سازمان به فعالیت های مهم دیگری از  جمله نگارش کتب متعدد و متفاوت در حوزه های قراردادی و مدیریتی (مدیریت مهندس مشاور) نیز می پردازد.

تألیف و تنظیم کتب و قراردادهای همسان و فعالیت های آموزشی و … به نوعی مهمترین منبع درآمد فیدیک محسوب می شود. از معروف ترین تألیفات فیدیک، نمونه های استاندارد قراردادی (قرارداد همسان) (Contractual Norms) هستند که مورد وثوق و استفاده دیگر سازمان های بین المللی بویژه مؤسسات تأمین مالی بین المللی مانند بانک جهانی نیز می باشند. امید است در حقوق داخلی ایران نیز جهت ایجاد وضوح، شفافیت و تکامل بیشتر مفاد قراردادی در پروژه های صنعتی – عمرانی ملی و داخلی از نمونه قراردادهای همسان موصوف استفاده شود. زیرا نه تنها به آزمایش و تأیید اندیشمندان بین المللی نیز رسیده است که بکارگیری آن ها به جهات مذکور در کاهش چشمگیر حجم دعاوی و مراجعات طرفین قراردادی به دادگاهها در راستای نیل به هدف سیاست قضا زدایی مفید و مؤثر خواهد بود.

کلیات اسناد قراردادی فیدیک
کلیات اسناد قراردادی فیدیک

کلیات اسناد قراردادی فیدیک

کمیته قراردادهای فیدیک، مسؤلیت تهیه، تنظیم و همچنین بازبینی اسناد قراردادی فیدیک را به عهده دارد. اسناد قراردادی فیدیک، عبارتند از موافقت نامه ها (Agreement) و قراردادها (Contract) .

نکته مهم در انتخاب انواع مدل قراردادی فیدیک، توجه به دو عنصر مهم: 1- طراحی 2- ریسک در پروژه است. که نقش تعیین کننده ای دارد و پیش از هر اقدام دیگری در انتخاب مدل قراردادی برای هر پروژه بایستی «نوع طرح» و «میزان ریسک» موجود در کار از هر حیث بررسی شود.

الف) موافقت نامه:

در فیدیک موسوم به قرارداد مشاوره و یا قرارداد خدمات مشاوره ای، مختص امور مشاوره ای است و طرفین قرارداد و یا حداقل یک طرف آن شرکت های مشاوره هستند. انواع مدلهای آن در فیدیک به اختصار عبارتند از: 1- خدمات مشاور کارفرما (Client Consultant) 2- مشاوره جزء و فرعی، یا همان موافقت نامه دست دوم خدمات مشاور (Sub-Consultancy) 3- موافقت نامه مشارکت مشاوران (Joint Venture Agreement) 4- موافقت نامه نمایندگی مشاوران (Representative).

ب) قرارداد (قرارداد پیمانکاری):

قرارداد در فیدیک، سند قراردادی است که یک طرف آن یک یا چند شرکت پیمانکاری و طرف دیگر آن، کارفرما است. انواع مدلهای آن در فیدیک به اختصار عبارتند از:

  1. مدل قراردادی پروژه های کوچک پیمانکاری (Short from of contract)  یا همان کتاب سبز (Green Book)
  2. مدل قراردادی پروژه های پیمانکاری احداث (Condition Of Contract for Construction) یا همان کتاب قرمز (Red Book)
  3. مدل قراردادی پیمانکاری احداث برای بانک های توسعه ای ( Condition of Contract for Construction – MDB Harmonized Edition) یا همان کتاب صورتی (Pink Book)
  4. مدل قراردادی بعدی که از زیرشاخه های «کتاب قرمز» نیز می باشد، مدل قراردادی دست دوم پروژه های پیمانکاری احداث (Condition of Sub contract for Construction) یا همان (Sub – contractor) موسوم به کتاب قرمز توخالی است
  5. مدل قراردادی پیمانکاری طرح و ساخت ( Condition of Contract for Plant and Design build) یا همان کتاب زرد (Yellow Book)
  6. مدل قراردادی مهندسی، تدارکات، اجرا (Condition of Contract for Engineering Procurement Construction) – EPC یا همان کتاب نقره ای(Silver Book)
  7. مدل قراردادی طراحی، ساخت، بهره براداری(Condition of Contract for Design – Build and Operate projects) یا همان کتاب طلایی (Gold Book)
  8. آخرین مدل قراردادی فیدیک عبارتست از مدل قراردادی کارهای پیمانکاری لایروبی و احیاءآبها و زمین(Form of Contract for Dredging and Reclamation) یا همان کتاب آبی لاجوردی(Blue Book)
این مطلب را نیز مطالعه کنید:  عواقب اجرا گذاشتن مهریه چیست ؟

کاربرد مدل های  مختلف موافقت نامه های فیدیک:

همانگونه که پیش تر نیز آوردیم موافقت نامه ها موسوم به قراردادهای مشاوره، مختص امور مشاوره ای هستند  که در آنها دو طرف و یا حداقل یکی از طرفین قرارداد، شرکت های مشاوره ای می باشند. به خاطر داشته باشیم که موافقت نامه های فیدیک نسبت به قراردادهای آن، بیشتر وارد جزئیات موضوع شده و به مسائل جزئی تر می پردازند.

انواع مدل های موافقت نامه فیدیک

  • Client Consultant
  • معروف به کتاب سفید فیدیک (With Book)، برای قراردادهایی کاربرد دارد که یک طرف آن «کارفرما» و طرف دیگر آن «مشاور» است. نکته قابل ذکر در خصوص کتاب سفید آن است که این مدل موافقت نامه، متناظر با مدل قراردادی 4318 (مدل قراردادی مشاوره) در ایران می باشد.

Sub – Consultancy

(مشاوره جزء) یا همان موافقت نامه دست دوم خدمات مشاور است. برای قراردادی کاربرد دارد، که مشاور اصلی با مشاور جزء مبادرت به انعقاد قراردادمی نماید و طرفین قرارداد، مهندس مشاور یا شرکت مهندسین مشاور هستند.

  • Joint Venture Agreement (JVA FIDIC):
  • موافقت نامه مشارکت مشاوران است. که طرفین این قرارداد نیز مهندسین مشاور و یا شرکت مهندسین مشاور هستند. و در جایی کاربرد دارد که چند شرکت مشاور با یکدیگر ائتلاف می نمایند (Consortium) که متأسفانه در ایران، برای انجام مشارکت مشاوران (Joint Venture) تأسیس هم عرض نداریم و طرفین برای انجام مشارکت و موضوعی با این میزان از اهمیت، با مراجعه به دفتر اسناد رسمی مبادرت به تنظیم قرارداد یک صفحه ای! «مشارکت مدنی» می نمایند. که قطعاً نه فلسفه وجودی و ظرفیت داین قرارداد و نه شرایط مندرج در آن پاسخگوی چنین حقوق و تعهدات مفصّلی نخواهد بود.
  • Representative:
  • آخرین مدل قراردادی خدمات مشاوره ای است. در مواردی کاربرد دارد که شرکت مهندسین مشاور، مبادرت به اعزام نماینده می نماید.

کاربرد مدل های مختلف قراردادهای فیدیک:

قراردادهای فیدیک، اسناد قراردادی هستند که یک طرف آن پیمانکار و طرف دیگر آن کارفرماست. اسناد قراردادی فیدیک، شامل 8 سند قراردادی پیمانکاری به قرار زیر است:

انواع مدل های قراردادی فیدیک

  • Condition of contract for Construction یا همان FIDIC Red Book (کتاب قرمز فیدیک):

این کتاب در سال 1957 نگارش شده است. در واقع اولین مدل قراردادی فیدیک نیز محسوب می شود که آخرین ویرایش آن نیز در سال 2017 میلادی به عمل آمده است. کتاب قرمز، یک مدل قراردادی 3 عاملی است؛ یعنی لازمۀ آن حضور سه طرف کارفرما، پیمانکار و مهندس مشاور می باشد. و مختص پروژه های احداثی است که پیمانکار، در طراحی نقشی ندارد و طراحی پروژه توسط کارفرما یا مهندس مشاور کارفرما انجام می شود. نشریه 4311 یا همان حقوق پیمان، متناظر این مدل قراردادی در حقوق ایران است.  

  • Short from of contract یا همان Green Book (کتاب سبز فیدیک):

این مدل قراردادی در سال 1999 به رشته تحریر در آمد. یک سند قراردادی 15 ماده ای است. در شرایطی به کار گرفته می شود که: 1- یک طرف پیمان، حتماً پیمانکار باشد 2- پروژۀ کوچک باشد. _  پروژۀ کوچک در فیدیک، یعنی پروژه ای که ارزش کمتر از 000/500 دلار داشته باشد و مدت زمان آن کمتر از 6 ماه باشد. _       یا 3- برای انجام کارهای تکراری باشد.  – مثل سیستم روشنایی برج 20 طبقه. – فقط نسخه اولیۀ این کتاب ملاک عمل است و مورد بازبینی قرار نگرفته است.

  • Condition of contract for Construction (MDB Harmonized Edition) یا همان Pink Book (کتاب صورتی فیدیک):

ویرایش 2016 از زیرشاخه های کتاب قرمز است. برای پروژه های احداث سه عاملی تهیه شده که: تأمین مالی آنها را بانک های توسعه ای انجام می دهند. این کتاب توسط سازمان (فدراسیون) فیدیک برای بانک جهانی و بانک های توسعه ای چند جانبه تنظیم شده است.

  • Condition of Sub-contract for Construction یا همانSub-Contractor (کتاب قرمز توخالی فیدیک):

این مدل قراردادی نیز از زیرشاخه های کتاب قرمز فیدیک و ویرایش 2011 است. این مدل قراردادی نمونه قراردادی دست دوم پروژه های پیمانکاری احداث، برای پیمانکار جزء یا دست دوّمی است که قرارداد اصلی پیمان مورد انقیاد این قرارداد، مدل قراردادی کتاب قرمز باشد. در اینصورت چنانچه نیاز به پیمانکاری جزء باشد نیز به تبعیت از آن از کتاب قرمز توخالی استفاده می شود.

  • Condition of contract for Plant and Design build یا همان Yellow Book (کتاب زرد فیدیک):

دارای 21 ماده است. آخرین ویرایش آن مربوط به سال 2017 و ناظر بر قراردادهای پیمانکاری طرح و ساخت است. یعنی پیمانکار، هم طراحی را انجام می دهد و هم عملیات ساخت را به عهده دارد. نکته قابل توجه در انتخاب این مدل قراردادی آن است که کتاب زرد فیدیک زمانی مورد استفاده قرار می گیرد که پیمانکار طرح و ساخت، ریسک های غیرقابل پیش بینی(Un expected) را نیز می پذیرد. مثل پروژه های تونل که در آنها عدم امکان شناخت جنس خاک زیر کوه، می تواند ریسک غیرقابل پیش بینی محسوب شود. بنابراین برای استفاده از مدل قراردادی کتاب زرد فیدیک، دو شرط لازم است: 1- طراحی توسط پیمانکار انجام شود 2- پروژه ریسک های غیرقابل پیش بینی – تحت الارضی – داشته باشد.

  • Condition of contract for engineering Procurement Construction (EPC) یا همان Silver Book (کتاب نقره ای فیدیک):

نمونه قراردادی مهندسی، تدارکات، اجرا. آخرین ویرایش این کتاب در سال 2018 صورت گرفته است. این مدل قراردادی 21 ماده ای برای قراردادهای EPC به کار برده می شود. چنانچه در پروژه ای: 1- ریسک غیرقابل پیش بینی عمده ای نداشتیم و 2- قطعیت زمان و هزینه برای کارفرما حائز اهمیت بود، از مدل قراردادی Silver Book استفاده می کنیم. در این مدل قراردادی، مهندسی، طراحی، تدارکات کالا و تجهیزات، احداث پروژه توسط پیمانکار انجام می شود و تبعاً هزینۀ بالاتری نیز از کارفرما مطالبه می شود و این بالا بود قیمت و هزینه، با قطعیت زمان و بهای پروژه، ارتباط مستقیم دارد. به این مدل قرارادی، کلید در دست (Turn Key) هم گفته می شود.   

این مطلب را نیز مطالعه کنید:  بررسی حقوقی غصب و احکام آن

  امور مالی و پرداخت ها در قرارداد های EPC :

عموماً به شکل Fix Price  و Lump Sum انجام می گیرد. نکته قابل ذکر: Fix Price  (بهای ثابت) در فضای فیدیک، به این معنی است که پیمانکار با پذیرفتن ریسک های پروژه، بهای بالاتر امّا مقطوع را به کارفرما اعلام می کند و مشمول تعدیل بهاء نمی شود. اما روش پرداخت Lump Sum (قیمت سرجمع) یعنی قیمت تفکیک ناپذیر. به عبارت بهتر یعنی فهرست مقادیر دارد اما فهرست بهاء ندارد و از همان ابتدا، یک مبلغ کل و تجزیه ناپذیر تعیین می شود.

بنابراین وقتی می گوییم شکل پرداخت در مدل قراردادی EPC به صورت Fix Price  و Lump Sum می باشد، این بدین معنی است که نه مشمول تعدیل بهاء می شود نه تجزیه بهاء.

  • Condition of contract for Design – Build and Operate Projects یا همان Gold Book (کتاب طلایی فیدیک):

ویرایش 2008. کتاب طلایی مختص پروژه های طراحی، ساخت، بهره برداری (DBO) است. این مدل قراردادی از لحاظ ماهیتی بسیار به کتاب زرد نزدیک است. با این تفاوت که مدل قراردادی Gold Book ناظر بر بهره برداری از پروژه نیز می باشد. به عنوان مثال بزرگراهی که پیمانکار، طراحی آن را انجام می دهد، می دهد، می سازد و مثلاً پس از بهره برداری 15 ساله از آن و بازگشت سرمایه و سود، سپس پروژه را به کارفرما تحویل می دهد. لازم به ذکر است که دوران بهره برداری معمولاً بین 15 الی 20 سال است.

  • Form of contract for Dredging and Reclamation یا همان Blue Book (کتاب آبی لاجوردی فیدیک):

ویرایش 2006. این مدل قراردادی 15 ماده ای برای لایروبی و احیاءآبها (دریاها) و زمین به کار برده می شود. مثلاً برای ایجاد زمین و خشکی در دریا (ایجاد جزیرۀ مصنوعی)؛ لایروبی نیز به معنای هرگونه برداشت لایه ها ی کف آبها می باشد. تهیه این مدل قراردادی (کتاب لایروبی و احیاء) کار مشترکی است بین FIDIC «فیدیک» و IADC (International Associated Dredging Company) «انجمن بین المللی شرکت های لایروبی».

نکته: مدل قراردادی کتاب قرمز فیدیک، مدل قراردادی سه عاملی است (کارفرما، پیمانکار و مهندس مشاور). در سایر کتابهای فیدیک (زرد، نقره ای طلایی) که قرارداد طرح و ساخت است؛ یعنی پیمانکار، خود، طراحی را نیز انجام می دهد (مهندس مشاور در دل پیمانکار قرار می گیرد) و در این مورد مهندس مشاور، نماینده کارفرما در پروژه نخواهد بود و کارفرما در پروژه نماینده می فرستد و قرارداد دو عاملی هستند.

مطلبی که مطالعه فرمودید توسط سرکار خانم هنگامه قبادی، از اعضای محترم هیات تحریریه‌ی موسسه حقوقی رهپویان آتی‌نگر تالیف شده است.

آیا این مطلب برای شما مفید بود؟
Leave A Reply

Your email address will not be published.

WeCreativez WhatsApp Support
پشتیبانی آنلاین شماره 1
در دسترس
WeCreativez WhatsApp Support
پشتیبانی آنلاین شماره 2
در دسترس