پس گرفتن جهیزیه پس از فوت همسر

0

جهیزیه به دارایی و مالی گفته می‌شود که عروس در هنگام ازدواج به خانه مشترک می‌برد. در حالت کلی جهیزیه می‌تواند شامل پول، جنس یا ملک باشد اما در برخی از جوامع مانند ایران جهیزیه بیشتر شامل اسباب و لوازم خانه‌است. در ایران پس گرفتن جهیزیه پس از فوت همسر و یا بعد از طلاق دارای قوانین و شرایط خاصی است که در این مقاله قصد داریم به بررسی جامع آن بپردازیم.

 

تامین جهیزیه بر عهده مرد است یا زن؟

با وجود اینکه عرف جامعه به گونه ای حاکم شده است که اصولا تامین جهیزیه بر دوش خانواده زوجه است، مطابق با قانون فراهم کردن وسایل الزم برای زندگی مشترک زوجین تماما بر دوش زوج است و خانواده ی زوجه طبق قانون تکلیفی برای فراهم کردن اثاث و وسایل زندگی مشترک زوجین ندارند. در این رابطه ماده ی ۱۱۰۷ قانون مدنی مقرر می دارد که نفقه عبارت است از همهی نیازهای متعارف و متناسب با وضعیت زن از قبیل مسکن، البسه، غذا، اثاث منزل و هزینه های درمانی و بهداشتی و خادم، در صورت عادت یا احتیاج به واسطهی نقصان یا مرض.

در حقیقت فراهم کردن تمام اسباب و وسایل خانه برای یک زندگی مشترک نیز در زیر مجموعه نفقه زوجه قرار می گیرد و خانواده ی زوجه تکلیفی برای فراهم آوردن جهیزیه و اسباب و وسایل خانه ندارند.

جهیزیه نوعی امانت است که در اختیار شوهر قرار می گیرد. اگر به طور عمدی به آن ها آسیب برساند به طور مثال در حین استفاده به طور عمدی آن ها را بشکند یا بدون اجازه وسایل را بفروشد، زن با طرح شکایت و مراجعه به دادسرا می تواند از همسر شکایت کیفری کند.

 

استرداد جهیزیه

از لحاظ قانونی به هنگام ازدواج تهیه جهیزیه از وظایف زن به شمار نمی‌رود، اما طبق عرف جامعه این امر از سوی زوجه و خانواده وی صورت می‌گیرد. در صورتی که زوجین طی زندگی مشترک خود تصمیم به جدایی از یکدیگر بگیرند و یا هریک از آنها فوت کند، باید در مورد جهیزیه موجود تعیین و تکلیف شود.

مطابق با ماده ۱۱۰۷ قانون مدنی تهیه اثاث خانه به عهده مرد گذاشته شده و زن اساسا وظیفه‌ای جهت تامین اثاث منزل ندارد، با این حال در صورتی تهیه آن را به عهده گیرد و به عنوان اثاث خانه در اختیار مرد قرار دهد، می‌تواند آن را مطالبه کند. به این منظور در صورتی که بر اساس اقرار مرد، شهادت شهود یا فهرست سیاهه و دیگر دلایل محکمه‌پسند ثابت شود که زن مقدار و اقلام مشخصی از اثاث را به عنوان جهیزیه به خانه مرد آورده و تحویل مرد داده، هر زمان اراده کند می‌تواند از زوج این وسایل را پس بگیرد و زوج حق مخالفت ندارد.

به طور کلی دو راه برای استرداد جهزیه زن وجود دارد:

  1. نوشتن سیاهه اموال زن
  2. داشتن فاکتور اموال خریداری شده به نام زن

نوشتن سیاهه زمانی معتبر است که شوهر و همچنین دو نفر به عنوان شاهد زیر سیاهه اموال را امضاء کنند. بهتر است شهود مرد باشند و از اقوام و خویشاوندان زن نباشند. پس از امضای شوهر و دو شاهد، این سیاهه حالت سند عادی پیدا می کند. بنابراین در زمان طلاق یا فوت همسر اثبات ادعای زن در خصوص اموال و وسایلی که تحت عنوان جهیزیه با خود آورده است آسان تر خواهد بود.

این مطلب را نیز مطالعه کنید:  دیوان محاسبات کشور : وظایف و اختیارات

در خصوص کسانی که هیچ مدرکی از جمله سیاهه و فاکتور در دست ندارند، دارایی اختصاصی مرد به زوج و دارایی اختصاصی زن به زوجه تعلق پیدا می کند. در مورد دارایی مشترک هم، در صورتی که هیچ یک از طرفین مدرکی در دست نداشته باشند، این دارایی در قالب مشترک میان زن و شوهر تقسیم می شود.

در بسیاری از موارد زنان در طول زندگی مشترک علاوه بر جهیزیه اثاث دیگری تهیه و به منزل مشترک می‌آورند یا برعکس مرد نیز مقداری از اثاث را تهیه می‌کند که در اینگونه موارد در صورت وجود اسناد خرید و سایر مدارک مشکلی در اثبات مالکیت هریک از زوجین  پیدا نمی‌شود، ولیکن در هنگام فقدان اسناد و مدارک، برای کشف حقیقت راه‌های دیگر از قبیل توسل به قانون، عرف و عادت و وضعیت اقتصادی زن و شوهر به کار گرفته می‌شود .

تکلیف جهیزیه بعد از فوت زن

بر طبق قانون، جهیزیه متعلق به زن است. بنابراین پس از فوت وی، اموالی که از او باقی می ماند به میزان سهم الارث به ورثه او تعلق می گیرد. در این موارد، اگر زن و شوهر فرزند داشته باشند، یک چهارم اموال به مرد می رسد و اگر صاحب فرزندی نباشند، یک دوم اموال به مرد رسیده و اموال باقی مانده میان سایر وراث تقسیم می شود.

شاید این سؤال پیش بیاید که پس از فوت زن، ورثه وی مانند مادر یا برادر…  می توانند جهیزیه را از شوهر پس بگیرند؟ لازم است به این نکته اشاره داشت که تهیه جهیزیه و تحویل آن توسط خانواده دختر برای زندگی مشترک، در واقع نزد مرد امانت است و در صورت مطالبه و در خواست باید عین آن وسایل برگردانده شود. اما در صورتی که موجود جهیزیه نباشد، دادگاه حکم به رد قیمت آن صادر نخواهد کرد.

پس از فوت زن، امکان استرداد و باز پس گیری کل جهیزیه توسط ورثه وی وجود ندارد. زیرا جهیزیه، اموال باقی مانده از زن محسوب می شود و به نسبت سهم الارث، تقسیم و سهم مرد از آن کسر و به وی داده می شود.

تکلیف جهیزیه بعد از فوت مرد

بعد از فوت شوهر، زن باید این توانایی را داشته باشد که زندگی خود را به راحتی ادامه دهد و حق یا حقوقی که قبل از فوت شوهر داشته است را در نبود وی هم داشته باشد؛ یکی از این حقوقی که زن باید داشته باشید مطالبه مهریه و استرداد جهزیه است. زوجه هم همچون مرد می ‌‌تواند در دارایی خود هر تصرفی که خواست، انجام دهد و در امور مالی خود به طور کامل استقلال دارد‌. چنانچه زن در ابتدای زندگی زنانشویی، جهیزیه تهیه کرده و به همراه خود به منزل همسر برده باشد، این اجازه را دارد تا بعد از فوت همسرش جهیزیه را درخواست نماید.

زن بعد از درگذشت همسر خود تا هر موقعی که خودش بخواهد، می ‌تواند برای درخواست دریافت مهریه به دادگاه مراجعه کرده و درخواست خود را انجام دهد. برای پس گرفتن جهیزیه در ابتدا الزم است زوجه دادخواست استرداد جهیزیه را تقدیم دادگاه نماید.
از آن جا که مالک اصلی جهیزیه زوجه است بنابراین با فوت زوج اموال به جا مانده از او از جمله اسباب و اثاثیه ای که به عنوان جهیزیه مد نظر است جزء ترکه ی او به حساب نمی آید و در حقیقت پس دادن جهیزیه ی زوج دینی است که بر گردن شوهر است و پیش از تقسیم ترکه میان وراث زوج باید به زوجه مسترد شود این مورد اعم از آن است که عین جهیزیه باقی باشد یا به طور عمدی قبل از فوت، توسط زوج تلف شده باشد.

این مطلب را نیز مطالعه کنید:  انواع دعاوی کیفری چیست

برای مثال ممکن است زوج پیش از فوت خود و بدون اجازه ی زوجه اموالی از جهیزیه را به فروش برساند و حال با فوت او امکان مطالبه ی قیمت یا مثل آن اموال از ترکه او وجود دارد.در این حالت زوجه می تواند دادخواست استرداد جهیزیه علیه وراث زوج به همراه اصل عقدنامه و لیست سیاهه یا فاکتور خرید در دادگاه طرح نماید.

 

مرجع صالح برای طرح دعوای استرداد جهیزیه

اگر ارزش جهیزیه تا بیست میلیون تومان باشد مرجع صالح برای رسیدگی به دعوای استرداد جهیزیه
شورای حل اختالف است و در صورتی که ارزش جهیزیه بیش از بیست میلیون تومان باشد دادگاه
خانواده صالح برای رسیدگی است.

فروش جهیزیه توسط مرد

جهیزیه یا وسایل و لوازمی که زن برای شروع زندگی مشترک با خود به همراه می‌آورد در مالکیت زن است به عبارت دیگر زن مالک جهیزیه است و مرد تنها می‌تواند از این وسایل استفاده کند و به هیچ عنوان حق فروش این وسایل را ندارد. اگر مرد به فروش لوازم و وسایلی که زن به عنوان جهیزیه همراه با خود به زندگی مشترک آورده است، اقدام کند در صورت وجود شرایط بیان شده در قانون عمل او جرم محسوب شده و مجازات می‌شود.

مجازات جرم فروش جهیزیه توسط مرد

در صورتی که مرد مرتکب جرم فروش جهیزیه شود طبق قانون مجازات می‌شود و مجازات جرم فروش جهیزیه بدون اجازه زن حسب مورد متفاوت است اما در صورتی که جرم، عنوان فروش مال غیر داشته باشد شوهر به مجازات جرم کلاهبرداری محکوم می‌شود. مجازات این جرم عبارت است از:

  1. حبس از یک تا هفت سال طبق نظر قاضی.
  2. پرداخت جزای نقدی.
  3. بازگرداندن مال به صاحب آن.

* برای اعمال این مجازات‌ها زن باید با داشتن سیاهه جهیزیه یا فاکتور خرید وسایل در دادگاه مالکیت خود را به قاضی اثبات و در این صورت می‌تواند از مرد شکایت کند.

شکایت خیانت در امانت

این جرم زمانی تحقق می‌یابد که اعمالی همچون تصاحب، استعمال، تلف یا مفقود کردن، از جانب امین سر بزند بنابراین صرف عدم استرداد مال مورد امانت شرط تحقق این جرم نیست بلکه باید تصرف، استعمال، تلف یا مفقود کردن توسط امانتدار به ضرر مالک نیز ثابت شود.

بسیاری از مردم در سیاهه جهیزیه عنوان می‌‌کنند که مال به عنوان امانت نزد فرد است که در اغلب موارد وجود چنین رسیدهایی دلیل بر این نیست که آن اموال نزد او امانت است بلکه حکایت از انتقال جهیزیه به منزل مشترک و تعلق آن به زوجه دارد و نمی‌توان از طریق شکایت کیفری با عنوان خیانت در امانت آن را مطالبه کرد بلکه حتی اگر جهیزیه توسط شوهر تصرف شده باشد، استرداد آن با طرح دعوای حقوقی قابل مطالبه بوده و فاقد وصف کیفری است لذا قاعده تفسیر مضیق قوانین کیفری نیز اجازه گسترش دایره این جرم را نمی‌دهد.

این مطلب را نیز مطالعه کنید:  مهریه بعد از فوت زن

طبق نظر اداره حقوقی قوه قضاییه جهیزیه در ایام ازدواج معمولا در اختیاز زوجه است و مورد استفاده خانوادگی قرار می‌گیرد و به هیچ وجه نمی‌توان زوج را امانتدار جهیزیه تلقی کرد و اگر در بعضی نقاط مرسوم است حین عقد نکاح رسید جهیزیه را از زوج می‌گیرند این رسید حاکی از حمل جهیزیه به منزل شوهر و تعلق آن به زوجه است نه امین بودن شوهر نسبت به آن؛ بنابراین در صورتی که بعد از انحلال نکاح شوهر آنچه از جهیزیه مانده را تصرف کند و از استرداد آن به زوجه امتناع کند موضوع جنبه جزایی ندارد و از طریق حقوقی قابل مطالبه می‌باشد.

 

نحوه دادخواست استرداد جهیزیه

چگونگی استرداد جهیزیه مانند سایر دادخواست ها می باشد. جهت تقدیم دادخواست استرداد جهیزیه ابتدا بایستی در فرم چاپی مخصوص نوشته شود و اقدام به تنظیم دادخواست می کنیم. خواهان بایستی دادخواست را به دقت تکمیل و امضا نماید همچنین بایستی مشخصات کامل خواهان (زوجه) و خوانده (زوج) نوشته شود و در صورت وجود وکیل مشخصات وکیل را به صورت دقیق تکمیل نماید.

از مهمترین قسمت های دادخواست استرداد جهیزیه  مشخص کردن خواسته و مشخص کردن بهای خواسته است زیرا که دادگاه صرفا به همان میزان درج شده در دادخواست ترتیب اثر خواهد داد. برای نمونه نوشته می شود استرداد جهیزیه مرقوم به …. میلیون ریال می باشد و بر همین اساس هزینه های دادرسی تعیین می گردد.

خواسته دعوی در مورد زیر استرداد جهیزیه از خوانده (زوجه) می باشد. خواهان می تواند برای اینکه از امنیت جهیزیه اطمینان حاصل کند با توجه به اینکه جهیزیه در معرض تضییع و تفریط است و یکی از موارد صدور قرار تامین خواسته این است که خواسته در معرض ضایع شدن باشد دادخواست تامین بدهد. لذا اصولا دادخواست تامین به خوانده ابلاغ می شود بعد اجرا می شود. اما در این مورد چون خواسته در معرض تضییع است، فوریت امر ایجاب می کند که ابتدا قرار اجرا شود. همسر نیز اگر اعتراضی به تامین داشته باشد می تواند تا ده روز به دادگاه صالح اعتراض کند.

بعد از اینکه حکم استرداد صادر شد امکان اعتراض به آن وجود دارد. برای مثال ممکن است مرد در طول زندگی لوازم منزل جدیدی تهیه کرده باشد که در کنار جهیزیه زن از آن‌ها استفاده شده باشد و یا حتی جایگزین آن شده باشد. در اینصورت اگر زن این اموال جدید را به عنوان جهیزیه خود به دادگاه معرفی کند، مرد با ارائه دلایل و شواهدی که حاکی از مالکیت خودش است، می‌تواند ظرف بیست روز به حکم استرداد صادر شده اعتراض کند.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

آیا این مطلب برای شما مفید بود؟
Leave A Reply

Your email address will not be published.

WeCreativez WhatsApp Support
پشتیبانی آنلاین شماره 1
در دسترس
WeCreativez WhatsApp Support
پشتیبانی آنلاین شماره 2
در دسترس