هدایای نامزدی و استرداد آن

0

نامزدی وعده ازدواج یا قراردادی است بین دو نفر که به منظور ازدواج در آینده بسته میشود ولی ایجاد علقه ی زوجیت نمیکند. در واقع اولین مرحله ای که پیش از عقد ازدواج بین زن و مرد انجام میشود نامزدی است. این دوره دوره‌ای است که مراسم خواستگاری در آن انجام شده ولی هنوز خطبه عقدی بین طرفین جاری نشده است. لذا باید توجه کرد که از لحاظ قانونی طبق ماده ۱۰۳۰ تا ۱۰۴۰ قانون مدنی این دوران که هنوز رابطه زوجیت تشکیل نشده است با دوران عقد یعنی حدفاصل وقوع عقد نکاح و شروع زندگی مشترک را نباید باهم اشتباه گرفت.
بنابراین هر یک از زن و مرد، تازمانی که عقد نکاح جاری نشده است میتوانند از ازدواج امتناع کند و طرف دیگر نمیتواند به هیچ وجه او را به ازدواج اجبار کند.

الزام به ازدواج در دوران نامزدی

نکته بسیار مهم در دوران نامزدی این است که ایام نامزدی صرفاً و عده ازدواج می باشد و هرگز طرف مقابل را نمی توان اجبار انجام وصل و جاری نمودن صیغه نکاح نمود ، هرچند در فرهنگ ما به هم خوردن دوران نامزدی اتفاقی ناخوشایند و نام مبارک می باشد لیکن الزام هریک از طرفین غیر ممکن و فاقد وجاهت قانونی است .

روند رسیدگی

در خصوص دادخواست مطالبه هدایای دوران نامزدی توسط وکیل خانواده هر یک از طرفین می‌توانند نسبت به طرف مقابل دادخواست را طرح نمایند هدایای خود را مطالبه نمایند لیکن می‌بایست الزاماً دلیل و مدارکی که دال بر مالکیت و خرید هدایا می‌باشد را به محکمه ارائه نموده و در ادامه دلایل و مستنداتی که آن هدیه به طرف مقابل اعطا شده نیز می بایست زمینه دادخواست نمایند .

دادگاه در این موارد ضمن بررسی اسناد مالکیت در صورتیکه اعطای هدیه محرز و مشخص باشد ، حکم به استرداد عین اموال و در صورت عدم وجود عین هدایا حکم به پرداخت قیمت آنها خواهد داد مگر آنکه هدایا جزو اموال مصرف شدنی باشد و بدون تقصیر طرف مقابل از بین رفته باشد . دادگاه صالح در این خصوص شورای حل اختلاف مخصوص دعاوی خانوادگی و یا دادگاه خانواده محل اقامت خوانده دعوا می باشد و با توجه به عدم برقراری رابطه زوجیت دادخواست صرفاً می بایست در محل اقامت طرف مقابل مطرح شود .

ماده ١٠٣٧ قانون مدنی بیان میدارد:

“هر یک از نامزدها در صورت بهم خوردن وصلت منظور هدایایی را که به طرف دیگر یا ابوین او برای وصلت منظور داده است مطالبه کند اگر عین هدایا موجود نباشد مستحق قیمت هدایایی خواهد بود که عادتا نگه داشته می شود مگر اینکه آن هدایا بدون تقصیر طرف دیگر تلف شده باشد.”

ماده ١٠٣٨ قانون مدنی بیان میدارد:

“مفاد ماده قبل از حیث رجوع به قیمت در موردی که وصلت منظور در اثر فوت یکی از نامزدها بهم بخورد مجری نخواهد بود.”

استرداد هدایا در دوران قبل از نامزدی و خود نامزدی 

در زمان قبل از نامزدی ، دوران خواستگاری را داریم. عده‌ای دوران خواستگاری را در ردیف نامزدی قرار می‌دهند. حتی کشورهای دیگر اسلامی دوران نامزدی را ندارند. قانون‌گذار تکلیف هدایا را در قانون مشخص کرده است. باید توجه داشت که هدایای رد و بدل شده در دوران نامزدی، هدایای عادی که در قانون مدنی در مورد عقد هبه( مقالات حقوقی مرتبط با هبه – سوالات حقوقی مرتبط با هبه) مقرر شده، نیست. هدایایی که مصرف‌شدنی هستند و مصرف هم شده‌اند، نظیر گل و شیرینی و لوازم آرایشی را نمی‌توان پس داد. اما اموالی وجود دارند که به عنوان هدیه داده شده و این اموال نظیر جواهرات یا اتومبیل قاعدتا نگهداری شده و از بین نرفته‌اند. بعد از بر هم خوردن نامزدی اگر این اموال موجود است، می‌توان پس گرفت. اگر هم تلف شده است، باید دید که علت تلف شدن آن اموال چه بوده است. اگر تلف شدن آن اموال ناشی از قوای قهریه نظیر سیل بوده است که دارنده آن اموال تقصیری نکرده است. اما اگر این اموال از سوی خود نامزد تلف یا فروخته شده باشد، باید خسارت را جبران کند و مثل یا قیمت آن اموال را حسب مورد به صاحب مال بدهد. در این‌جا هم بنا به مورد قیمت روز تلف، یا روز برهم خوردن نامزدی یا قیمت یوم الادا را باید پرداخت کند. در واقع هدایای داده شده به سان یک مال امانی است که اگر خود به خود و خارج از اراده امین تلف شده باشد، مسئولیتی متوجه وی نیست.ماده 1037 به این موضوعات اشاره کرده است و حکم به بازپس‌گیری هدایا حکمی خاص دارد. طبق این ماده، هر یک از نامزدها می‌تواند در صورت به هم خوردن وصلت منظور هدایایی را که به طرف دیگر یا ابوین او برای وصلت منظور داده ‌است، مطالبه کند. ‌اگر عین هدایا موجود نباشد، مستحق قیمت هدایایی خواهد بود که عادتا نگه داشته می‌شود، مگر این‌که آن هدایا بدون تقصیر طرف دیگر تلف شده ‌باشد. پس هدایا نزد طرف به عنوان امانت است. بنابراین اگر تقصیری متوجه طرف نباشد، مسئولیتی وجود ندارد.

این مطلب را نیز مطالعه کنید:  طلاق خلع چیست

استرداد هدایای مصرف شدنی نامزدی

هدایای مصرف شدنی هدایایی هستند که معمولاً قابل استرداد نیست و دارای ویژگی های زیر می باشند :

  •  این هدایا برای مصرف طرف مقابل داده خواهد شد .
  •  این هدایا معمولاً قیمت زیادی ندارد .
  •  این هدایا برای جلب محبت طرف مقابل داده می شود .
هدایای نامزدی و استرداد آن
هدایای نامزدی و استرداد آن

استرداد هدایای نامزدی که باقی می مانند

هدایایی که باقی می مانند به هدایایی گفته می شود که تحت شرایطی قابل استرداد است و دارای ویژگی های زیر است :

  •  این هدایا معمولاً گران قیمت تر می باشند .
  •  با این دید به طرف مقابل می دهند که اگر نامزدی به هم بخورد پس گرفته شود به صورتی که برخی از افراد با به هم خوردن نامزدی پیش قدم شده و هدایا را پس میفرستند و معمول آن حلقه نامزدی می باشد .

شرایط استرداد هدایای های دوران نامزدی

از آنجایى که ماهیت حقوقى پس گرفتن هدایای نامزدی  قبل از عقد نکاح با هدایاى پس ازعقد که ازطرف زوجین و یا بستگان به آنها داده مى شود تا حدودى متفاوت است و بیان خلاصه اى در باب هدایاى قبل از ازدواج مى تواند به روشن شدن بحث هدایاى پس از ازدواج کمک نماید، فلذا بدواً به صورت گذرا اشاره اى به وضعیت حقوقى هدایاى قبل از ازدواج خواهیم داشت، سپس ماهیت حقوقى و چگونگى استرداد هدایاى پس از ازدواج موردبررسى قرارخواهدگرفت.

قانون مدنى صرفاً وضعیت حقوقى هدایاى قبل از عقد نکاح را روشن نموده و اشاره اى به هدایاى پس از ازدواج نکرده است بدین جهت بایستى ماهیت حقوقى آنها را، تحت سایر عناوین قانونى جست وجو نمود. مواد ۱۰۳۷ و ۱۰۳۸ قانون مدنى به ترتیب چنین بیان نموده است که: «هریک از نامزدها مى تواند درصورت به هم خوردن وصلت منظور هدایایى را که به طرف دیگر یا ابوین او براى وصلت منظور داده است مطالبه کند اگر عین پس گرفتن هدایای نامزدی موجود نباشد مستحق قیمت هدایایى خواهدبود که عادتاً نگاه داشته مى شود مگر اینکه آن هدایا بدون تقصیر طرف دیگر تلف شده باشد.» «مفاد ماده قبل، از حیث رجوع به قیمت درموردى که وصلت منظور در اثر فوت یکى ازنامزدها به هم خورد محسوس نخواهدبود.»

مقرراتی در قانون اسلامی وجود دارد که طبق آن می توان هدیه های دوران نامزدی را پس گرفت.  اگر قبل از عقد پدر و مادر طرفین هدیه هایی به هم داده باشند یا اینکه دختر و پسر هدیه ای را به هم تقدیم کرده باشند، نمی توان تمامی آن ها را پس گرفت.

بنابراین باتوجه به مواد فوق مى توان دریافت که چنانچه قبل از عقد نکاح از طرف نامزدها یا ابوین آنها هدایایى به طرف دیگر داده شده است در تمام موارد، قابل مطالبه نیست بلکه تنها تحت شرایطى، طرف اهداکننده حق مطالبه آن هدایا را خواهدداشت. آن شرایط به شرح ذیل عبارتند از:

  1. وصلت منظور به هم خورده و بنا نباشد ازدواج صورت گیرد. دراین صورت هدایایى که هریک از طرفین به طرف دیگر یا ابوین او داده است قابل مطالبه و استرداد خواهدبود.
  2. این هدایا به منظور و در راستاى وصلت طرفین و نه به انگیزه دیگرى تقدیم شده باشد.
  3. چنانچه عین هدایا موجود است عین قابل مطالبه و استرداد است لکن چنانچه عین موجود نیست صرفاً قیمت هدایایى قابل مطالبه است که عادتاً نگاه داشته مى شود مثلاً هدایایى مصرف شدنى که با مصرف عین آن از بین مى رود از شمول این بند خارج است. هدایا از نوع البسه و عطور از این گونه اند.
  4. قیمت هدایاى نگاه داشتنى که تلف شده اند درصورتى قابل مطالبه است که بدون تقصیر هدیه گیرنده تلف نشده باشد.
  5. به هم خوردن وصلت به جهت فوت یکى از طرفین نباشد.
این مطلب را نیز مطالعه کنید:  خوانده دعوای چک صادره به نمایندگی از شخص حقیقی یا حقوقی

اما درخصوص هدایاى پس از عقد نکاح همانطور که بیان گردید مقرراتى تحت عنوان هدایاى پس از عقد نکاح در قانون مدنى و سایر قوانین به چشم نمى خورد لکن به نظر مى رسد تقدیم هدایا از مصادیق هبه است که بدین جهت به بررسى مقررات قانون مدنى راجع به هبه پرداخته تا موضوع هدایاى پس از عقد نکاح نیز روشن گردد.

ماده ۷۹۵ قانون مدنى چنین بیان داشته است:

«هبه عقدى است که به موجب آن یک نفر مالى را مجاناً به کس دیگرى تملیک مى کند تملیک کننده واهب، طرف دیگر را متهب، مالى را که مورد هبه است عین موهوبه مى گویند.»

پس گرفتن هدایای نامزدی : ماده ۸۰۳ همان قانون بیان نموده است «بعد از قبض نیز واهب مى تواند با بقاء عین موهوبه از هبه رجوع کند مگر درموارد ذیل:

  1. در صورتى که متهب ، پدر یا مادر و یا اولاد واهب باشد .
  2. در صورتى که هبه معوض بوده و عوض هم داده شده باشد.
  3. در صورتى که عین موهوبه از ملکیت متهب خارج شده و یا متعلق حق غیر واقع شود ، خواه قهراً مثل اینکه متهب به واسطه فلس، مهجور شود خواه اختیاراً مثل اینکه عین موهوبه به رهن داده شود .
  4. در صورتى که در عین موهوبه تغییرى حاصل شود .

بنابراین چنانچه پس از عقد نکاح هدایایى از طرف زوجین و یا بستگان آنها به طرف دیگر تقدیم شود با توجه به ماهیت حقوقى چه تنها در موارد ذیل آن هدایا قابل مطالبه و استرداد خواهد بود :

  • مال مورد هبه باقى بوده و از بین نرفته باشد . به عنوان مثال چنانچه هدیه یک دستگاه وسیله نقلیه بوده که از ناحیه زوج به زوجه هدیه شده باشد و این وسیله در اثر تصادف و یا آتش سوزى و امثال آن تلف شده باشد قابل استرداد و مطالبه نخواهد بود .

پس گرفتن هدایای نامزدی : در این فرض بر خلاف هدایاى قبل از عقد که بیان آن گذشت حتى قیمت آن نیز با وجود اینکه از نوع هدایاى ذاتاً قابل نگاه داشتن است قابل مطالبه نیست چه بر اثر تقصیر متهب تلف شده باشد چه غیر آن .

  • در صورتى که هبه از نوع معوض نبوده و چنانچه از نوع معوض بوده باشد عوض داده نشده باشد .

به عنوان مثال واهب شرط کند که در قبال وسیله نقلیه اى که هبه مى کند یک دستگاه موتوسیکلت دریافت نماید که در این صورت چنانچه واهب وسیله نقلیه را داده باشد و موتورسیکلت را تحویل گرفته باشد، واهب حق رجوع به وسیله نقلیه را نخواهد داشت.

  • مال مورد هبه از مالکیت متهب خارج نشده باشد .

به عنوان مثال چنانچه هدیه گیرنده وسیله نقلیه را فروخته باشد یا با به رهن دادن آن به دیگرى متعلق حق غیر کرده باشد واهب حق مطالبه مال مورد هبه را نخواهد داشت . همچنین است زمانى که در مال مورد هبه تغییرى حاصل شده باشد که از حالت اولیه آن خارج گردیده باشد به عنوان مثال شمش طلا تبدیل به سکه هاى طلا شده باشد که در این حالت مال مورد هدیه را نمى توان مطالبه کرد . تبدیل مال به مال دیگر مثلاً تبدیل وسیله نقلیه اى که هدیه شده به وسیله نقلیه دیگرى از طریق خرید و فروش نیز از این نوع است.

مدارک لازم جهت دادخواست استرداد هدایای نامزدی

  • شناسنامه و کارت ملی.
  • دادخواست استرداد هدایای نامزدی که بر اساس قانون آیین دادرسی مدنی تنظیم شده باشد.
  • پرداخت هزینه‌های دادرسی.
  • مدارکی و دلایلی  که اثبات کننده اهدای هدایای نامزدی باشد. مانند فاکتور یا رسید.

استرداد هدایا پس از وقوع عقد نکاح

در مورد استرداد هدایا پس از وقوع عقد نکاح، قانون مدنی ساکت است اما میتوان با تکیه بر عرف و نظر علما و اساتید علم حقوق، بیان نمود که این مورد از مصادیق هبه است و احکام هبه بر آن جاری می گردد:

ماده ٧٩۵ قانون مدنی بیان می دارد:

“هبه عقدی است که به موجب آن یک نفر مالی را مجاناً به کس دیگری تملیک میکند تملیک‌ کننده واهب طرف دیگر را متهب، مالی را که مورد هبه است عین موهوبه می گویند.”

موارد قابل مطالبه بودن هدایا پس از عقد نکاح

بنابراین چنانچه پس از عقد نکاح، هدایایی از طرف زوجین یا بستگان آنها به طرف دیگر تقدیم شود، تنها در موارد ذیل هدایا قابل مطالبه و استرداد خواهد بود:
۱- مال مورد هبه باقی بوده و از بین نرفته باشد.
به عنوان مثال چنانچه هدیه یک دستگاه وسیله نقلیه بوده که از ناحیه زوج به زوجه اهدا شده و این وسیله در اثر تصادف یا آتش‌سوزی و امثال آن تلف شده باشد، قابل استرداد و مطالبه نخواهد بود.
در این فرض بر خلاف هدایای قبل از عقد که گفته شد، حتی قیمت آن نیز با وجود اینکه از نوع هدایای ذاتاً قابل نگاه داشتن است، قابل مطالبه نیست؛ چه بر اثر تقصیر متهب تلف شده باشد و چه به دلیلی غیر از آن.
۲- در صورتی که هبه از نوع معوض نباشد و چنانچه از نوع معوض بوده باشد، عوض داده نشده باشد.
به عنوان مثال واهب شرط کند که در قبال وسیله نقلیه‌ای که هبه می‌کند، یک دستگاه موتوسیکلت دریافت کند که در این صورت چنانچه واهب وسیله نقلیه را داده و موتوسیکلت را تحویل گرفته باشد، واهب حق رجوع به وسیله نقلیه را نخواهد داشت.
۳- مال مورد هبه از مالکیت متهب خارج نشده باشد.
به عنوان مثال چنانچه هدیه‌گیرنده وسیله نقلیه را فروخته باشد یا از طریق به رهن دادن آن به دیگری، آن را متعلق حق غیر کرده باشد، واهب حق مطالبه مال مورد هبه را نخواهد داشت. همچنین است زمانی که در مال مورد هبه تغییری حاصل شده باشد که از حالت اولیه آن خارج شده باشد؛ به عنوان مثال شمش طلا تبدیل به سکه‌های طلا شده باشد که در این حالت مال مورد هدیه را نمی‌توان مطالبه کرد. تبدیل مال به مال دیگر به عنوان مثال، تبدیل وسیله نقلیه‌ای که هدیه شده، به وسیله نقلیه دیگری از طریق خرید و فروش نیز از این نوع است.

هدایای نامزدی و استرداد آن
هدایای نامزدی و استرداد آن

جاری بودن احکام هبه در نامزدی‌های منجر به ازدواج

نکته‌ای که در اینجا باید به آن اشاره کرد، این است که در مواردی که در دوران نامزدی هدایایی از ناحیه زن و شوهر آینده به یکدیگر داده می‌شود، چنانچه نامزدی منجر به وقوع عقد و ازدواج شود، احکام هبه (بخشش) نسبت به هدایای مزبور قابل اجرا است.
بر این اساس، هر یک از همسران با وجود شرایط اشاره‌شده می‌توانند در صورت موجود بودن مال هبه‌شده در مالکیت طرف و عدم تغییر در آن، از بخشش خود رجوع کرده و آن را پس بگیرد.

این مطلب را نیز مطالعه کنید:  نگاهی به مفهوم و ماهیت قراردادهای اداری

وضعیت استرداد هزینه‌های دیگر

نامزد‌ها پس از مشخص شدن قرار ازدواج در تدارک زندگی آینده خود، هزینه‌ها و مخارجی را متحمل می‌شوند؛ از قبیل هزینه تالار، لباس و جشن ازدواج که اصولا لازمه برگزاری مراسم جشن آغاز زند گی مشترک است.
حال پرسشی که در اینجا مطرح می‌شود، این است که اگر یکی از طرفین از ازدواج و نکاح امتناع کند، پرداخت این مخارج، قابل استرداد از طرف منصرف از ازدواج است یا خیر؟
اگر به طور منطقی به این موضوع توجه شود، باید گفت که به دور از عدالت بودن این امر کاملا مشهود است و با یادآوری این مطلب که هیچ کس را نمی‌توان به اجبار به همسری دیگری درآورد، استفاده از این حق قانونی نمی‌تواند موجب ورود ضرر و زیان به طرف دیگر شود و اگر موجبات زیان دیگری فراهم آمد، بدون داشتن اجبار برای ازدواج، طرف منصرف مکلف به جبران خسارت وارده خواهد بود.
در این خصوص می‌توان به اصل چهلم قانون اساسی اشاره کرد که می‌گوید: «هیچ کس نمی‌تواند اعمال حق خویش را وسیله اضرار یا تجاوز به منافع عمومی قرار دهد.»

مستندات قانونی استرداد هدایا

صورتجلسه نشست قضائی استان فارس/ شهر قیر مورخ ۱۳۸۷/۰۳/۰۵
در صورت طلاق، آیا زوج می‌تواند استرداد طلا، جواهرات و هدایای دوران بعد از نامزدی را درخواست کند؟

نظر هیئت عالی

ماده ۱۰۳۷ قانون مدنی در خصوص قابل استرداد بودن هدایای هر یک از نامزدها، ناظر به هدایایی است که به منظور وصلت هر یک از نامزدها یا ابوین آن‌ها به طرف دیگر داده می‌شود ولیکن وصلت برهم ‌خورده و انجام نمی‌شود، در حالیکه در فرض سؤال وصلت انجام شده و پس از آن رابطه طرفین به طلاق منجر شده است، در این صورت هدایا قابل استرداد به نظر نمی‌رسد.

 

آیا این مطلب برای شما مفید بود؟
Leave A Reply

Your email address will not be published.

WeCreativez WhatsApp Support
پشتیبانی آنلاین شماره 1
در دسترس
WeCreativez WhatsApp Support
پشتیبانی آنلاین شماره 2
در دسترس