نفقه اقارب

0

اقارب کیست؟

با توجه به ماده ۱۱۹۶ قانون مدنی:

در روابط بین اقارب، فقط اقارب نسبی در خط عمودی اعم از صعودی یا نزولی ملزم به انفاق به یکدیگرند.

منظور ماده ۱۱۹۶ قانون مدنی از اقارب، خویشاوندان نسبی است که بعضی از آنها از بعضی دیگر متولد شده باشند. به عنوان مثال پدر، پدر بزرگ و اجداد پدری در خط عمودی و سیر صعودی قرار دارند و فرزند، نوه و نتیجه در خط عمودی و سیر نزولی قرار می گیرند. در خصوص نفقه هیچ گونه تفاوتی میان اقارب نسبی در سیر نزولی و یا صعودی نخواهد بود.

نفقه اقارب

بر طبق ماده 1196 قانون مدنی فقط اقارب نسبی مکلف و ملزم به دادن نفقه به یکدیگر می باشند . به عنوان مثال : پرداخت نفقه به خواهر یا برادر زاده و غیره ..
این پرداخت نفقه باید به ترتیب باشد بدین صورت که تا پدربزرگ ( جد پدری ) است نوبت به عمو نمی رسد . ترتیب الزام به پرداخت همانند درجات و طبقات ارث می باشد که تا از طبقه اول کسی باشد که توان پرداخت نفقه را دارد نوبت به طبقه بعد نمی رسد . 
لازم به ذکر است که برای دریافت نفقه از اقارب و برای پرداخت نفقه به اقارب باید افراد تحت شرایطی باشند که قانون تعیین کرده است . 

تفاوت نفقه ی نزدیکان و همسر

تفاوت هایی میان دو نوع نفقه همسر و نفقه اقارب وجود دارد که سبب تمایز قانونی آن ها شده است.
۱) بنا به نص صریح قانون مدنی در ماده ۱۲۰۳، نفقه زن مقدم به نفقه قربا است.
۲) خواستن نفقه همسر و اقارب تفاوت های کلی با یکدیگر دارد. نفقه گذشته در مورد خویشاوندان مفهومی ندارد و فقط زوجه طبق ماده ۱۲۰۶ می تواند نفقه گذشته خود را طلب کند. نزدیکان نسبی فقط می توانند نفقه آینده خود را مطالبه نمایند.
شرط های توان مالی نفقه دهنده یا نیاز نفقه گیرنده در مورد نفقه همسر مطرح نیست اما پرداخت نفقه اقارب مشروط به نیاز مالی خویشاوندان خواهان نفقه برای گذران معیشت زندگی و وضعیت مالی مناسب نفقه دهنده است. این در حالی است که اگر مرد به هر دلیلی اعم از شاغل بودن زن، عدم وضعیت مالی نامناسب و … از پرداخت نفقه به زوجه امتناع کند، زن می تواند علیه وی درخواست طلاق نماید.
نفقه همسر وظیفه ای یک طرفه است. به این معنی که فقط زوج باید به زوجه نفقه پرداخت نماید. اما نفقه نزدیکان تکلیفی دو سویه است. به طور مثال فرزند و والدین هر دو در صورت وجود شرایط می توانند به یکدیگر نفقه پرداخت نمایند.

شرایط پرداخت نفقه اقارب

  • باید بین اقارب (بستگان) رابطه نسبی باشد لذا شامل خویشاوندان رضاعی و نسبی نمی شود
  • بستگان نسبی باید در خط عمودی باشند مثل پدر، مادر، فرزند و نوه بنابراین بستگان نسبی در خط افقی مثل خواهر، برادر، عمو، عمه، مشمول الزام به پرداخت نفقه آنها نمی شود.

ماده ۱۱۹۶ قانون مدنی : «در روابط بین اقارب فقط اقارب نسبی در خط عمودی اعم از صعودی و یا نزولی ملزم به انفاق یکدیگرند».

  • کسی که ملزم به پرداخت نفقه می شود بایستی استطاعت مالی داشته باشد.

ماده ۱۱۹۸ قانون مدنی : «کسی ملزم به انفاق است که متمکن از دادن نفقه باشد یعنی بتواند نفقه بدهد، بدون اینکه از این حیث در وضع معیشت خود دچار مضیقه گردد. برای تشخیص تمکن باید کلیه تعهدات و وضع زندگانی شخصی او در جامعه در نظر گرفته شود».

  • کسی از اقارب که مستحق نفقه است که نیازمند مالی باشد و به تعبیر قانون ندار نباشد.

استطاعت مالی پرداخت کننده نفقه

در این رابطه ماده 1198 قانون مدنی مقرر می دارد: “شخصی در صورت توانایی پرداخت نفقه مکلف به پرداخت نفقه است ، یعنی می تواند نفقه را پرداخت کند بدون اینکه از نظر معاش از نفقه محروم شود.” “برای تعیین تمکن ، باید تعهدات و زندگی شخصی او در جامعه را در نظر گرفت.”

این مطلب را نیز مطالعه کنید:  آیا توهین به مقدسات جرم است ؟

این ماده از قانون مدنی شرط دیگری را برای الزام نفقه به اقوام به دامنه شرایط قبلی اضافه می کند ، به طوری که طبق قانون کسی ملزم به پرداخت نفقه به اقوام نسبی است که از نظر مالی توانایی مالی و توانایی تأمین هزینه های خود را دارند.

این مقاله قبل از هر چیز توانایی منافق را بیان می کند و سپس در توضیح توانایی می گوید که در این زمینه نباید در شرایط زندگی خود دچار فقر شود. بنابراین ممکن است شخصی با دارایی زیاد مجبور به پرداخت نفقه نباشد ، زیرا ممکن است موقعیت وی در جامعه به حدی باشد که هزینه های وی بسیار زیاد شود و یا در ازای ثروت خود مبلغ زیادی بدهکار باشد. در این صورت نمی توان شرط اطاعت را محقق شده دانست.

بنابراین ، اگر مال و ثروت شخص فقط مخارج خود را تأمین کند ، او ملزم به صدقه دادن به نزدیکان خود نخواهد بود؛ همچنین ، اگر شخصی بیش از هزینه های خود ثروت داشته باشد ، اما بدهی هایی نیز داشته باشد که موظف به پرداخت آنها است ، تعهد صدقه دادن به اقوام از بین می رود ، زیرا ابتدا باید هزینه های خود را تأمین کند و سپس بدهی ها را پرداخت کند ، و اگر مازاد با این پول ، پرداخت نفقه به اقوام بی بضاعت او بر او واجب می شود و جنبه تعهد قانونی به خود می گیرد.

اجرای کیفری نفقه اقارب

اگر شخصی علی رغم توانایی مالی از پرداخت نفقه به اقوام خودداری کند ، به حبس درجه 6 محکوم می شود. در این رابطه تعقیب کیفری منوط به شکایت شاکی خصوصی است و در صورت انصراف وی از شکایت ، تعقیب کیفری یا اجرای حکم در هر زمان تعلیق می شود. توجه داشته باشید که امتناع از پرداخت نفقه به همسر که طبق قانون مجازات عدم تمکین است و همچنین نفقه فرزندان حاصل از تلقیح مصنوعی یا فرزندان تحت سرپرستی نیز مشمول مقررات این ماده است.

وجه حقوقی پرداخت نفقه

افرادی که نیازمند دریافت نفقه هستند در صورتی که فرد ملزم به پرداخت نفقه است غایب بوده یا از پرداخت نفقه سر باز زند، می توانند در دادگاه اقدام به ارائه دادخواست مطالبه نفقه اقارب نمایند.
مطالبه نفقه از هر دو طریق یعنی دادگاه و اجرای ثبت وجود دارد ولی اینکه چگونه می توان به مقصود مورد نظر خود رسید نیاز به بررسی مواردی دارد که در هر مورد متفاوت است و نیازمند تخصص در این زمینه می باشد.

نفقه اقارب

نفقه اقارب به افراد  فقیر و مستحق قابل پرداخت است

براساس قانون کسی مستحق دریافت نفقه اقارب است که نتواند به واسطه شغلی که دارد از پس هزینه‌های خود بربیاید. بنابراین کسی که نیاز مالی داشته باشد اما به هیچ کاری با وجود برخوردار بودن از توانایی ذهنی و جسمی اشتغال نداشته باشد، مستحق دریافت نفقه اقارب نخواهد بود چراکه مستحق و نیازمند واقعی نیست. درواقع چنین فردی با اشتغال به کاری که مناسب جایگاه او باشد، می‌تواند نیازهای مالی خود را برآورده سازد. با این وجود مستحق و نیازمند واقعی کسی است که با وجود اشتغال داشتن به کاری باز هم نتواند از پس خرج و مخارج زندگی‌اش بربیاید.

عدم لزوم پرداخت نفقه میان برخی از خویشاوندان

با توجه به متن ماده ۱۱۹۶ قانون مدنی، خویشاوندانی که از هم متولد نشده‌اند قانونا ملزم به انفاق در قبال یکدیگر نیستند. در این خصوص می توان به عدم انفاق میان خواهر و برادر یا خاله و خواهرزاده یا عمو و برادرزاده اشاره نمود.

این مطلب را نیز مطالعه کنید:  چک حسن انجام کار و سفته بابت حسن انجام کار چگونه میباشد؟

پرداخت نفقه در میان چنین افرادی صرفا از روی اخلاق و انسانیت است و هرگز نمی توان فردی را در میان اقارب که از یکدیگر متولد نشده اند ملزم به پرداخت نفقه دانست.

نفقه فرزندان

فرزندان نیز در زمره اقارب قرار داشته و قوانین مربوط به پرداخت نفقه برای آن ها از قوانین مورد نظر پیروی می کند با این حال قضات سخت گیری بیشتری در این خصوص اعمال نموده و پدر را موظف به پرداخت نفقه آنان می دانند مگر اینکه بنا به دلایلی بتوان فرد دیگری را برای پرداخت نفقه مقرر نمود.

اصولا فرزند پسر تا سن ۱۸ سالگی و دختران تا زمان ازدواج از حق نفقه اقارب توسط پدر بهره مند می شوند؛ مگر اینکه توانایی آن ها جهت کسب درآمد پیش از موارد ذکر شده اثبات گردد. در هر صورت فرزندی که استقلال مالی دارد حق درخواست نفقه از والدین را نخواهد داشت و پرداخت آن از جانب والدین صرفا از روی محبت صورت می گیرد و وجه ی حقوقی ندارد.

چگونگی مطالبه نفقه اقارب

اگر فردی که با توجه به قوانین فوق ملزم به پرداخت نفقه اقارب شده است از پرداخت نفقه خودداری کند مشمول جرم عدم انفاق به اقارب شده و افراد مستحق نفقه می توانند علیه وی دعوی حقوقی و حتی کیفری تنظیم نمایند. در این خصوص باید به دادگاه محل اقامت شخصی که باید نفقه دهد رفته و در آن جا پرونده را به جریان بیندازند.

در اغلب موارد میزان نفقه اقارب کمتر از بیست میلیون ریال است و به همین علت قابلیت طرح در شورای حل اختلاف را دارد با این حال اگر میزان نفقه بیش از این میزان باشد باید به دادگاه مراجعه نمود.

 ضمانت اجرای عدم پرداخت نفقه اقارب

طبق ماده ۵۳ قانون حمایت خانواده «هرکس با داشتن استطاعت مالی، نفقه زن خود را در صورت تمکین او ندهد یا از تأدیه نفقه سایر اشخاص واجب ‎النفقه امتناع کند، به حبس تعزیری درجه 6 محکوم می‎شود. تعقیب کیفری منوط به شکایت شاکی خصوصی است و درصورت گذشت وی از شکایت در هر زمان، تعقیب جزایی یا اجرای مجازات موقوف می‌شود».

همچنین با مطالبه نفقه از سوی افراد واجب النفقه، در صورت محکومیت شخص و عدم پرداخت، می‎توان اموال او را توقیف یا او را طبق شرایط قانون نحوه اجرای محکومیت‎های مالی، جلب کرد.

نکته آخر این است که مطالبه نفقه گذشته اقارب، وجاهت قانونی ندارد و فقط زوجه می‎تواند نفقه معوقه گذشته را مطالبه کند.

فرضیات نفقه اقارب

افزون‌بر شرایط وجوب نفقه‌ اقارب، فروض و خصوصیاتی برای نفقه‌ اقارب وجود دارد که پرداختن به آنها خالی از فایده نیست. به‌طور مثال ممکن است با در نظر گرفتن شرایط سه‌گانه‌ی فوق، منفق یا مستحق نفقه بیش از یک نفر باشند و در این صورت حالت‌های متعددی پیش می‌آید که شایسته‌ی بررسی است.

۱. اگر منفق (فردی که الزام قانونی به پرداخت نفقه دارند) بیش از یک نفر باشد، ممکن است در خط صعودی یا نزولی یا در یکی از این دو قرار گیرد؛ در این صورت به‌موجب قانون مدنی، منفقین موظف هستند تا به‌طور مساوی نفقه‌ی فرد واجب‌النفقه را بپردازند. به‌طور مثال اگر فردِ مستحقِ نفقه، چند پسر و دختر توانگر داشته باشد، آنان موظفند تا به‌طور مساوی به پدر یا مادر یا جد خود نفقه بپردازند و در این خصوص فرقی میان دختر و پسر نیست.

۲. اگر مستحق نفقه (فردی که باید به او نفقه پرداخت شود) بیش از یک نفر باشد؛ باید با رعایت قاعده‌ی «الاقرب فالاقرب» به آنها نفقه پرداخت شود. این جمله به این معناست که منفق باید با لحاظ کردن توانایی مالی خود و به ترتیب اولویت به مستحقین نفقه، نفقه بپردازد. به این ترتیب که منفق ابتدا باید نفقه‌ی همسرش را از منابع مالی موجود بپردازد، چرا که طبق قانون مدنی نفقه‌ زوجه (همسر) بر نفقه‌ اقارب مقدم است. بعد از نفقه‌ همسر، نفقه‌ فرزند در اولویت است و اگر فردی که توانایی مالی محدودی دارد هم فرزند نیازمند و هم پدر یا جد نیازمند داشته باشد، اولویت با فرزند او است، چرا که قانون مدنی انفاق به اقارب خط نزولی (فرزند، نوه، نتیجه) را بر اقارب خط صعودی (پدر، جد، جد جد) اولویت داده است.

این مطلب را نیز مطالعه کنید:  طلاق به خاطر خیانت همسر چگونه است؟ [بروزرسانی 1400]

در همین راستا ماده‌ی ۱۲۰۲ قانون مدنی مقرر می‌دارد: «اگر اقارب واجب‌النفقه متعدد باشند و منفق نتواند نفقه‌ی همه‌ی آنها را بدهد، اقارب خط عمودی نزولی مقدم بر اقارب در خط عمودی صعودی خواهند بود.»
همچنین درصورتی که فردی فرزند و نوه‌ی نیازمند و همچنین منابع مالی محدود داشته باشد، بنابر قاعده‌ی الاقرب فالاقرب؛ نفقه‌ی فرد نیازمندی که نسبت نزدیک‌تری به او دارد واجب‌تر است.

اگر از این دو قاعده‌ی اصلی (قاعده‌ی الاقرب فالاقرب و قاعده‌ی تقدم نفقه‌ زوجه بر نفقه‌ اقارب و تقدم خط نزولی بر صعودی) بگذریم، حالت‌های متفاوت دیگری نیز درخصوص نفقه‌ اقارب قابل‌فرض است. به‌طور مثال اگر کسی هم پدر بزرگ مادری داشته باشد و هم پدربزرگ پدری و هر دو نیازمند باشند، منفق باید آنچه را که در توان دارد به‌صورت مساوی میان آنها تقسیم کند و به یک اندازه به آنها نفقه بپردازد.

آثار ترک انفاق

درصورتی که علی‌رغم جمع شرایط مزبور و حصول وجوب انفاق نفقه‌ اقارب، شخص متمکن نفقه‌ی افراد واجب‌النفقه‌ی خود را نپردازد؛ مستحقین به دریافت نفقه‌ اقارب می‌توانند به‌طور قانونی و با رجوع به محکمه نفقه‌ی خود را مطالبه کنند.

البته با عنایت به اینکه دعوای مطالبه‌ی نفقه‌ اقارب، دعوایی مالی و عموما زیر بیست میلیون تومان است؛ رسیدگی به چنین دعاوی (زیر بیست میلیون تومان) در صلاحیت شورای حل اختلاف است و چنانچه حاصل جمع نفقه‌ی مورد ادعای فرد بیش از بیست میلیون تومان باشد، باید دعوای خود را در دادگاه طرح نماید.

نفقه اقارب

نتیجه گیری

واژه اقارب همانطور که از نامش پیداست از واژه ی قرب می آید به معنی نزدیکی و منظور آن خویشاوندان نسبی می باشد. نفقه اقارب یعنی پرداخت پول به خویشاوندان نسبی .

این نفقه مانند پرداخت نفقه همسر نمی باشد که حتی در صورتی که همسر متمکن باشد و دارای شغل ثابت مرد موظف است ماهیانه مبلغی را به وی پرداخت نماید بلکه شرط نفقه اقارب تمکن و مال دار بودن پرداخت کننده نفقه و فقر و تنگدستی دریافت کننده آن میشود.

نفقه اقارب از بالا به پایین یا از پایین به بالا است مانند پدر بزرگ به نوه یا فرزند به پدر.

سوالات مرتبط نفقه اقارب

دریافت نفقه گذشته از کسی که نفقه پرداخت نمی کند امکان پذیر است؟

ابتدا باید دید نفقه مربوط به همسر است یا اقارب اگر نفقه همسر مد نظر است قابل مطالبه می باشد.

خواهر وبرادر پولدار ملزم به نفقه دادن هستند؟

خیر خواهر و برادر ملزم نیستند زیر از هم زاده نشده اند و پرداخت نفقه از طرف آنها اختیاری است.

میزان نفقه چقدر است؟

بسته به شان و منزلت زنان دارد و زنان شاغل و غیر شاغل، شهری یا روستایی با هم متفاوتند از این حیث.

آیا این مطلب برای شما مفید بود؟
Leave A Reply

Your email address will not be published.

WeCreativez WhatsApp Support
پشتیبانی آنلاین شماره 1
در دسترس
WeCreativez WhatsApp Support
پشتیبانی آنلاین شماره 2
در دسترس