نسب چیست و انواع آن

0

به دنیا آمدن هر انسانی ناشی از رابطه زن و مردی میباشد که او را به وجود آورده اند. این ولادت باعث ایجاد یک نوع ارتباط طبیعی میان کودک و به وجود آورندگان او میشود که در اصطلاح حقوقی به آن نسب میگویند.

 اقسام نسب:

اقسام نسب عبارتند از:

۱) نسب قانونی

اساس نسب قانونی، ازدواج و ارتباط مشروع میان زن و شوهر میباشد.

بدین ترتیب در زمان منعقد شدن نطفه، بایستی ارتباط زناشویی قانونی مابین زوجین برقرار باشد. کودکی که در فاصله میان 6 الی ۱۰ ماه از ارتباط زناشویی ابه وجود آید، ملحق به شوهر میباشد چون فرض بر این است که زن به شوهر خویش متعهد بوده و با مرد دیگری ارتباط ندارد.

به علاوه کودک ناشی از تلقیح مصنوعی نطفه شوهر به زن نیز ملحق به شوهر میباشد اما کودک ناشی از تلقیح نطفه بیگانه به زن، ملحق به شوهر نمیباشد.

۲) نسب در حکم قانون

نسب در حکم قانون نسبی میباشد که اساس آن رابطه ناشی از خطا و اکراه است.

۳) نسب غیر قانونی

نسب غیر قانونی ناشی از ارتباط نامشروع میان زن و مرد میباشد.

 آثار قانونی نسب

در صورتی که نسب به صورت قانونی باشد، قرابت و خویشاوندی به وجود می آورد که این قرابت بر حسب دور و نزدیک بودن آثاری را به دنبال خواهد داشت. این آثار برخی اوقات به صورت حق میباشد مانند حق حضانت و حق ولایت و گاهی به صورت تکلیف است مثل تکلیف اطاعت و احترام اولاد نسبت به والدین.

دیگر اثرات این قرابت ممنوعیت هایی میباشد که برخی اوقات به وجود می آید مانند آنکه ادای شهادت و کارشناسی برای خویشاوندان ممنوع است یا آنکه قاضی در مورد خویشان نزدیک خودش نمیتواند حکمیت نماید.

به علاوه ازدواج با بستگان نسبی ممنوع میباشد هر چند این بستگان نتایج ارتباط ناشی از شبهه یا زنا باشد.

 انواع نسب

هر انسانی دارای دو نوع نسب است:

۱) نسب مادری:

ثابت کردن نسب مادری در مقابل نسب پدری راحت تر میباشد به دلیل آنکه مقطع حاملگی و زایمان به سادگی قابل مخفی و انکار نیست زیرا مطابق قانون ثبت احوال هر کودکی که متولد میشود ظرف ۱۵ روز بعد از به دنیا آمدن او بایستی به یکی از حوزه های ثبت احوال اعلام گردد و برای کودک شناسنامه گرفته شود. این مسئولیت در مرحله اول به عهده پدر میباشد و چنانچه پدر غایب باشد بایستی سایرین از جمله جد پدری، مادر، سرپرست و امین طفل خواهد بود.

۲) نسب پدری:

ثابت کردن نسب پدری به خصوص اگر حاصل یک رابطه قانونی نباشد، سخت است و به خصوص در ازدواج های شرعی که بدون ضوابط قانونی انجام میگیرد (مثل صیغه)، دشوارتر میباشد. درست است که امروزه با آزمایش های مدرن پزشکی و مطابقت دادن گروه های خونی از جمله آزمایش H L A جهت اثبات نسب، کمک گرفته می شود اما بایستی این واقعیت را قبول کرد که انجام این گونه آزمایش ها به علت گرانی و دور بودن روستاها و شهرها برای همه امکان پذیر نمیباشد بدین ترتیب بهتر است جهت جلوگیری از مشکلات موجود، این گونه ازدواج ها ضابطه مند و قانونمند شوند.

 انواع نسب

روش قانون برای اثبات نسب

قانونگذار یکی از شیوه های ثابت کردن نسب را “اماره قانونی” میداند مشروط به آنکه وصلت مادر کودک با مردی که تحت عنوان پدر کودک معرفی می گردد، قطعی باشد. مطابق فرض قانونی، کودکی که نطفه آن در طی ازدواج مادر با مردی انعقاد گردیده باشد، متعلق به آن مرد میباشد.این فرض را، “اماره قانونی” میگویند.

به موجب ماده(۱۳۲۱) قانون مدنی ” اماره به معنای اوضاع و احوالی است که به حکم قانون یا در نظر قاضی، دلیل بر امری شناخته می شود “. و اما این تعریف بسته به زمانی که کودک متولد شود، یعنی در زمان زوجیت (هنگامی که زن و شوهر زندگی مشترک دارند) یا بعد از جدایی زن و مرد (انحلال نکاح)، متفاوت میباشد:

این مطلب را نیز مطالعه کنید:  عقد عاریه چیست

الف) اماره قانونی نسب پدری در زمان زوجیت: به موجب قانون کودک به دنیا آمده در زمان زوجیت، متعلق به شوهر میباشد مشروط به آنکه از زمان ازدواج تا زمان ولادت کمتر از 6 ماه و بیشتر از ۱۰ ماه نگذشته باشد.بدین ترتیب با وجود اماره قانونی ذکر شده، کودک برای ثابت کردن نسب خویش نیاز به دلیل دیگری نخواهد داشت. در صورتی که نسب پدری شخصی با اماره قانونی فوق مطابقت داشته باشد و این مساله اثبات گردد، نسب پدری و مادری هر دو قانونی خواهد بود.

ب/۱) اماره قانونی نسب پدری پس از انحلال نکاح (جدایی) هنگامی که مادر ازدواج مجدد نکرده باشد: به موجب این اماره قانونی هر کودکی که بعد از جدایی زن و مرد به دنیا آید، متعلق به شوهر میباشد مشروط به آنکه:

۱) مادر هنوز ازدواج نکرده باشد.

۲) از تاریخ جدایی تا روز تولد طفل بیشتر از ۱۰ ماه نگذشته باشد.

ب/۲) اماره قانونی نسب پدری طفل پس از جدایی زن و شوهر هنگامی که مادر ازدواج مجدد کرده باشد: در صورتی که میان زن و شوهر جدایی ایجاد شود و زن مجدد ازدواج نماید و بعد از ازدواج مجدد او کودک متولد شود، متعلق به شوهری میباشد که مطابق اماره قانونی الحاق او را به یکی از دو شوهر ممکن می کند. این به آن معنی است که چنانچه از زمان جدایی اول ۱۰ ماه نگذشته و ازدواج دوم به 6 ماه رسیده باشد، مطابق اماره قانونی کودک ملحق به شوهر دوم میباشد مگر آنکه اماره قانونی قطعی دیگری خلاف آن را اثبات نماید. در هر صورت اگر امارات قانونی طوری باشد که ملحق کردن کودک به هر دو شوهر امکان داشته باشد، با کمک گرفتن از تشخیص پزشکی میشود الحاق طفل را به یکی از دو پدر مشخص کرد.

بررسی احکام انواع نسب

نسب که از راه رابطه خونی کودک به والدین موجود می شود، از لحاظ حقوقی دارای انواعی میباشد که هر کدام دارنده احکام خاصی است. ما در این بخش به برخی از احکام آن اشاره می کنیم.

1- احکام نسب مشروع یا قانونی:

نسب زمانی قانونی و مشروع میباشد که در هنگام منعقد شدن نطفه کودک، والدین کودک دارای رابطه نکاح و زوجیت صحیح اعم از ازدواج دائمی یا منقطع باشد.
چنانچه نطفه شوهر با وسیله ای به جز نزدیکی وارد رحم زن گردد، این کودک متعلق به صاحب نطفه و مادر کودک است. اگر نطفه کودک پیش از ازدواج منعقد گردد، و سپس آن پدر و مادر طبیعی با یکدیگر ازدواج کنند،کودک واقعاً متولد از رابطه قانونی و شرعی نمیباشد، هر چند که در هنگام زوجیت به دنیا آمده باشد، و او را کودک خود بدانند.

2- احکام نسب ناشی از شبهه:

چنانچه مردی با زنی نزدیکی نماید، به تصور آنکه میان آنان رابطه زوجیت برقرار است اما در واقع چنین رابطه ای وجود نداشته باشد، این عمل را نزدیکی به شبهه یا وطی به شبهه می گویند. اگر کودکی از نزدیکی به شبهه متولد شود، او را ولد شبهه و نسب او را نسب ناشی از شبهه می نامند.

3- احکام نسب ناشی از زنا:

نسب ناشی از زنا هنگامی میباشد که والدین طبیعی کودک زمان انعقاد نطفه در حال انجام زنا بوده اند، و ارتباط زوجیت میان آنان برقرار نبوده و نسبت به هم اجنبی بوده اند. در چنین حالتی از رابطه نامشروع کودک به دنیا آمده از زنا یا به اصطلاح ولد الزنا است. در حقوق ایران مطابق ماده‌ی 1167 قانون مدنی نسب نامشروع به رسمیت شناخته نشده و طفل ناشی از رابطه‌ی آزاد زن و مرد به آنان ملحق نمی شود.

این مطلب را نیز مطالعه کنید:  مجازات راننده‌ مست چیست؟

4- احکام نسب ناشی از تلقیح مصنوعی:

نسب زمانی ناشی از تلقیح مصنوعی میباشد که به لحاظ ناباروری زوج یا زوجه یا هر دو و از تماس غیر جنسی و از راه دخالت متخصصین پزشکی و با به کار گیری صور مختلف تلقیح مصنوعی، طفل ایجاد شده باشد. هر گاه نطفه شوهر با وسیله ای جز نزدیکی وارد رحم زن شود و از ترکیب اسپرم شوهر با تخمک زن فرزندی پدید آید، این فرزند ملحق به صاحب نطفه و مادر طفل می باشد.

مهمترین دلایل اثبات نسب مادری :

مهمترین دلایل اثبات نسب مادری :

سند ولادت «شناسنامه»: شناسنامه رایج ترین دلیلی میباشد که برای ثابت کردن نسب به دادگاه تقدیم میشود، اما آنچه باعث رسمیت این سند میگردد، گواهی مأمور رسمی میباشد و چنانچه ادعا گردد که تولد کودک به گونه‌ای که در شناسنامه آمده است، به مأمور ثبت احوال اعلام نگردیده یا او اعلام اشخاص را تحریف کرده است، جهت ثابت کردن چنین ادعایی بایستی ادعای جعل را مطرح نمود و بار ثابت کردن چنین ادعایی مسلماً بر عهده مدعی خواهد بود.
شهادت و امارات: مطابق قواعد عمومی، شهادت می‌تواند تمام ارکان نسب را ثابت نماید و تشخیص صحیح بودن چنین شهادتی بر عهده دادگاه میباشد و دادرس اجباری به تأیید مفاد گواهی ندارد «ماده ۴۲۴ قانون آیین دادرسی مدنی». در مورد امارات هم در این خصوص می‌توان به دو اماره اشاره کرد، نظر کارشناس در مورد تجزیه خون و زندگی مدعی نسب با خانواده‌ای که خود را منسوب بدان می‌داند و ارائه او به عنوان فرزند خانواده، هر چند که تصریح بدان نشود.
اقرار: نسب با اقرار نیز اثبات میگردد و این تنها موردی میباشد که قانون مدنی درباره آن حکم خاص دارد و این حکم خاص در ماده ۱۲۷۳ قانون مدنی آمده است: «اقرار به نسب در صورتی صحیح است که اولاً تحقق نسب بر حسب عادت و قانون ممکن باشد، ثانیاً کسی که به نسب او اقرار شده تصدیق کند، مگر در مورد صغیری که اقرار به فرزندی او شده به شرط آن‌که منازعی در بین نباشد.»

اثبات نسب پدری:

مشکل ثابت کردن و الزام دخالت قانون گذار برعکس نسب مادری که بر اساس امور محسوس و آشکار قابل اثبات میباشد، نسب پدری را به سختی می‌توان احراز کرد، زیرا مدعی نسب بایستی اثبات نماید که حاصل نزدیکی مادرش و شوهر او میباشد و در این راه هیچ سند و شاهدی به کار نمی‌آید.
پس الزاما در این موارد قانون گذار میبایست دخالت نماید و با کمک اماره «نشانه» قانونی راهی جهت این مشکل خانوادگی پیدا کند. در قانون اسلام با استفاده از «اماره فراش» این موضوع قابل حل میباشد.
بر اساس این قاعده، کودک به دنیا آمده در زمان زوجیت از آن شوهر میباشد و جز از راه لعان (اتهام زن به زنا یا نفی ولد) نمی‌توان خلاف آن را اثبات کرد. در قانون مدنی قاعده فراش در زمره امارات قانون «نشانه‌های قانونی» است. به غیر از قاعده فراش برای اثبات نسب پدری اقرار هم در زمره دلایلی است که به طور معمول در دعاوی اثبات نسب مورد استناد قرار می‌گیرد. دراین خصوص ماده ۱۱۶۱ قانون مدنی مقرر می‌دارد: «اعلام ولادت طفل از طرف پدر اقرار به نسب است و از چنین پدری دعوی نفی ولد پذیرفته نمی‌شود.»

این مطلب را نیز مطالعه کنید:  حبس تعلیقی چیست و شرایط حبس تعلیقی چگونه است؟

 دعوی نفی ولد

دعوی نفی ولد عبارت از دعوایی است که به موجب آن پدر میبایست در دادگاه اثبات نماید که کودک متولد شده از نطفه او نبوده و متعلق به او نمیباشد.

مطابق قانون حداکثر زمان طرح کردن چنین دعوایی دو ماه از تاریخ تولد کودک پیش بینی شده است و بعد از آن دعوی مزبور شامل مرور زمان گردیده و قابل طرح نیست مگر آنکه شوهر اثبات نماید با حیله و نیرنگ تاریخ تولد طفل را از او مخفی کرده اند که در این حالت شروع دو ماه برای طرح دعوی، از تاریخ اطلاع او از تولد کودک است. دعوی نفی ولد از پدری که اعتراف به الحاق طفل به خویش کند یا اقدامی کند که حاکی از نوعی اقرار باشد( مثلا برای طفل شناسنامه بگیرد یا نام انتخاب کند)، پذیرفته نخواهد شد.

روند رسیدگی به دعوی اثبات نسب

رویه رسیدگی درباره دعوای نفی نسب و ثابت کردن نسب بدین گونه بوده که دادخواست اثبات نسب در شرایطی که فرزند زیر سن قانونی میباشد به طرفیت دادستان به عنوان نماینده کودک و مادر کودک طرح میگردد دادگاه با رسیدگی به مدارک و شواهد در صورت لزوم به بررسی کارشناسی، موضوع را به پزشکی قانونی واگذار میکند در پزشکی قانونی با انجام آزمایش ژنتیک تعیین میگردد کودک به دنیا آمده در دوران زوجیت ملحق به شوهر است و یا خیر.
نتایج آزمایش طبق نظریه کارشناسی طی مهلت قانونی قابل اعتراض میباشد لازم به بیان است که نظریه کارشناس و یا پزشکی قانونی برای دادگاه قطعی و الزام آور نبوده و دادگاه قادر است به آنچه اقناع وجدانی خویش می باشد رای صادر کند هرچند رای صادر شده بر خلاف نظریه کارشناسی و نظریه پزشکی قانونی باشد.
اثبات نسب بایستی به موجب دادخواست و بطرفیت پدر و مادر بعنوان خواندگان مطرح شود و الا باعث صدور قرار رد دعوی خواهان است. از آثار اثبات نسب وجود برقراری رابطه توارث بوده و توارث علاوه بر ایجاد حقوقی برای خواهان و خواندگان برای طرفین ایجاد تکلیف نیز میکند، زیرا طرفین بااثبات نسب به شرح قانون مدنی ملزم به پرداخت نفقه نیز خواهند شد.
دعوای نسب علاوه بر قابلیت تجدیدنظرخواهی قابل فرجامخواهی در دیوان عالی کشور میباشد. از ادله دعوای نسب شهادت شهود میتواند باشد که وجود دو شاهد مرد الزامیست در دعاوی غیر مالی ازجمله دعوای نسب شهادت دو شاهد مرد لازم بوده و شهادت زنان پذیرفته نیست.

دادگاه صالح اثبات نسب:

دادگاه رسیدگی به این موضوع بر عهده و در صلاحیت دادگاه خانواده است. زمانی که رای صادر می‌شود، می‌توان در دادگاه تجدید نظر استان نسبت به این رای اعتراض گذاشت. این دادگاه وظیفه بررسی به اثبات را دارد.
جهت اثبات کردن نسب مادری چون دوران بارداری و زایمان را نمی‌توان به آسانی انکار کرد و همچنین از موقع تولد کودک تا مدت 15 روز بایستی تولد او را در ثبت احوال اعلام شود و شناسنامه دریافت شود، به همین دلیل ثابت کردن نسب مادر خیلی آسان تر از اثبات برای پدر میباشد.
به دلیل آنکه مردان به آسانی می‌توانند ازدواج موقت داشته باشند، به همین دلیل برای ثابت کردن نسب پدری، میبایست آزمایشات مختلفی گرفت شود تا رابطه فرزند و پدر مشخص گردد و این آزمایشات هم به آسانی در دسترس نیست و هم پر هزینه میباشد. به همین علت این کار با دشواری‌های زیادی همراه است.

آیا این مطلب برای شما مفید بود؟
Leave A Reply

Your email address will not be published.

WeCreativez WhatsApp Support
پشتیبانی آنلاین شماره 1
در دسترس
WeCreativez WhatsApp Support
پشتیبانی آنلاین شماره 2
در دسترس