مهرالمثل چیست و چگونه تعیین می شود ؟

0

از اصلی ترین و واجب ترین حقوق مالی زنان که مبتنی بر عقد نکاح به آنان تعلق می گیرد، مهریه آنان میباشد. در حال حاضر به غیر از آنکه احکام قانونی مهریه به طور جدی مورد توجه اکثر زوجین قرار گرفته است، تعیین و میزان آن نیز تا حد زیادی تحت الشعاع عرف و عادات نقاط گوناگون کشور قرار دارد. با این شرایط، نکته بسیار مهمی که در مورد تعیین مهریه قابل توجه است، این است که به رغم تصور اغلب مردم در مورد الزام تعیین مهریه هنگام عقد نکاح، بایستی عنوان کرد که تعیین مهریه از شروط لازم و ضروری جهت صحت عقد نکاح محسوب نمی شود. به عبارت دیگر، امکان دارد که زوجین در زمان عقد ازدواج، مهریه ای مشخص نکنند و یا تعیین آن را به بعد از عقد نکاح موکول کنند. در این حالت زوجه مستحق مهریه ای است که آن را ” مهر المثل ” می نامند. در ادامه این مطلب تصمیم داریم شما را با مهر المثل و شرایط تعیین آن آشنا نماییم و موارد تعیین آن را در قانون مدنی ایران بررسی کنیم.

انواع مهریه

در باب انواع مهریه باید گفت که مهریه تقسیم بندی ها متفاوتی دارد اما در یک تقسیم بندی معروف مهریه به ۴ نوع تقسیم می شود:

  • مهر السنه
  • مهر المسمی
  • مهر المثل
  • مهر المتعه

مهر السنه

منظور از مهر السنه مهریه حضرت فاطمه زهراست که ۵۰۰ درهم می باشد. و از آن جایی که رسول خدا (ص) آن را برای کلیه زنان ودخترانش تعیین می نمود از آن تعبیر به مهر السنه می شود.

مهر المسمی

همانطور که از نام آن مشخص است مهری است که در عقد ازدواج از آن اسم برده می‌شود. و عبارت است از میزان مالی که به عنوان مهر در عقد نکاح ذکر می شود و مورد توافق زوجین قرار می‌گیرد.

مهر المثل

مهرالمثل هم یکی دیگر از انواع مهریه میباشد . زن و شوهر می توانند در عقد نکاح مهر را تعیین نکنند و بعد از وقوع عقد با توافق مهر را تعیین نمایند.

اگر پیش از تعیین مهر نزدیکی انجام بگیرد ،زن مستحق مهرالمثل میباشد. و منظور از مهرالمثل نیز مالی است که با در نظر گرفتن وضعیت خانوادگی، و حال نزدیکان زوجه تعیین می شود .و اینکه مهریه زن هایی مشابه زوجه به لحاظ موقعیت شغلی و خانوادگی چگونه مهری باشد ملاک عمل قرار می‌گیرد.

به بیان دیگر مهرالمثل میزان مهریه ای میباشد که با توجه به شرایط جامعه و عرف وعادت و نیز با در نظرگرفتن ویژگی های زن مانند سن ،زیبایی، میزان تحصیلات، وضعیت اجتماعی و خانوادگی زن تعیین می شود .

از طرفی چنانچه زن و مرد در زمان عقد مهریه را مشخص کرده باشند اما مهریه به جهتی از جهات مانند نامشروع بودن یا مالیات نداشتن باطل اعلام شود مانند مهریه قرار دادن مشروبات الکلی و آلات و ادوات قمار، در حالی که نزدیکی بین زن و مرد رخ داده باشد در این صورت مستحق مهرالمثل است.

برابر با ماده 1091 قانون مدنی  که طبق آن، مهر المثل زن مشخص شده است ، مقرر گردیده :”برای تعیین مهر المثل، باید حال زن از حیث شرافت خانوادگی و سایر صفات و وضعیت او نسبت به اماثل و اقران و اقارب و همچنین معمول محل و غیره در نظر گرفته شود”. بنابراین بر اساس این ماده قانونی می توان گفت مبنای تعیین مهر المثل، باید وضعیت خانوادگی و سایر صفات و خصوصیات موجود در زن مورد توجه باشد. شایان ذکر است این خصوصیات و صفات را باید با خویشاوندان زن و همچنین سایر افرادی که در وضعیت فعلی وی هستند ، مورد سنجش و قیاس قرار داد.

این مطلب را نیز مطالعه کنید:  حقوق کودک از منظر حقوق بین الملل

مهر المتعه

چنانچه در عقد نکاح  مهر مشخص نشود و  زوج بخواهد که زوجه را پیش از نزدیکی طلاق دهد بایستی مقداری را به عنوان مهر تعیین کند و به زوجه پرداخت نماید. این مبلغ نیز بستگی به وضعیت مالی زوج دارد. بنابراین تعیین میزان مهرالمثل به وضعیت خانوادگی زوجه و مهرالمتعه به وضعیت مالی زوج بستگی دارد.

این مهر متعلق به نکاح دائم است و در عقد نکاح موقت وجود ندارد. و این مهریه هم فقط در صورت طلاق به زوجه تعلق می‌گیرد و  در صورت فوت شوهر و رخ ندادن نزدیکی این مهر به زن تعلق نمی گیرد.

مصادیق مهر المثل

به عنوان مثال چنانچه مهر المسمی در هنگام عقد نکاح تعیین نگردد، بایستی موارد خاصی را مورد بررسی وسنجش قرار داد که مثلا زوجه چه مدرک درسی دارد، و یا جایگاه خانوادگی و اجتماعی وی در چه مرحله ای است؟ آیا تحصیلات دانشگاهی دارد؟ و در چه مقطعی تحصیل نموده و سایر خویشاوندان، رفقا و آشنایان او که در چنین سطح و جایگاه فردی، اجتماعی و خانوادگی قرار دارند، معمولا چه مقدار مهریه را برایشان در عقد نکاح تعیین شده است؟

همانگونه که از عنوان مهر المثل نیز کاملا مشخص است ، برای تعیین مهر المثل، امثال زن، مانند نزدیکان و دوستان وی مورد بررسی و سنجش قرار خواهند گرفت تا مبلغی تحت عنوان مهرالمثل برای زوجه تعیین شود. بنابراین کاملا واضح است که تعیین مهرالمثل زوجه جنبه قراردادی و توافقی نداشته و دارای جنبه عرفی و اجتماعی است.

تعیین مهر المثل برای زن به چه صورت انجام می شود؟

در بخش قبل مهرالمثل زن و معنای مهر المثل مورد بررسی قرار دادیم و اشاره شد که مهر المثل زن در صورتی تعیین می گردد که ضمن عقد نکاح، زن و مرد مهریه مشخصی را میان خود قرار نداده باشند. اما پرسش بسیار مهمی که در مورد مهر المثل زن وجود دارد، این میباشد که در چه حالت و شرایطی اقدام به تعیین مهر المثل برای زوجه می گردد و اصولا در چه شرایطی تعیین مهر المثل برای خانم ها ضرورت دارد؟

در پاسخ به این سوال که نحوه و شرایط تعیین مهرالمثل کدامند، باید اعلام نمود که در برخی از مواد قانون مدنی، شرایطی که در آن مهر مثل تعیین گردیده، مشخص شده است. این موارد، برگرفته از فقه اسلامی هستند که در ادامه به برخی از مهم ترین موارد تعیین مهرالمثل برای زوجی اشاره خواهیم کرد :

  1. در حالتی که زن و مرد قبل از عقد ازدواج اقدام به تعیین مهریه نکرده باشند و قبل از تعیین مهریه، بین آنها نزدیکی رخ داده باشد، در این صورت برای زن مهرالمثل تعیین خواهد شد .
  2. در صورتی که توافق زوجین در خصوص تعیین مهرالمسمی، به دلایلی باطل بوده باشد، میزان مهریه زن همان مهرالمثل در نظر گرفته خواهد شد.
  3. در صورتی که عقد نکاح از ابتدا میان زوجین باطل بوده باشد و بین زن و مرد هم نزدیکی واقع شده باشد و زن از باطل بودن عقد نکاح مطلع نباشد، در این مورد هم به زن مهرالمثل تعلق می گیرد .
این مطلب را نیز مطالعه کنید:  الزامات قانونی مومیایی کردن جسد

با توجه به موارد ذکر شده، کاملا مشخص است که تعیین مهرالمثل برای زوجه در شرایطی امکان پذیر خواهد بود، که ضمن عقد نکاح، هیچ مهریه ای برای زن مشخص نشده باشد و رابطه زناشویی میان زوجین حادث شده باشد که در این حالت ، زن استحقاق دریافت مهر المثل را خواهد داشت. در این شرایط، زوجه می تواند برای تعیین مقدار مهر المثل خود، به دادگاه خانواده مراجعه و دادخواست تعیین مهر المثل تقدیم دادگاه نماید.

نکات تکمیلی در خصوص تعیین مهرالمثل

گاهی ممکن است که در هنگام عقد دائم، زوجین مهریه و مقدار آن را مشخص نکرده باشند. اما چنانچه مهریه به موجب توافق زوجین در زمان انعقاد عقد ازدواج تعیین نگردیده باشد، باعث نمی گردد که زن حق و طلب خود را بابت مطالبه مهریه از دست بدهد و دیگر مهریه به او تعلق نگیرد. مطابق با ماده 1093 قانون مدنی: «در صورتی که مهر در عقد ذکر نشده باشد و زوج قبل از نزدیکی و تعیین مهریه، همسر خود را طلاق دهد زن مستحق مهرالمتعه خواهد بود و اگر بعد از ‌آن طلاق دهد مستحق مهرالمثل است.»

بنابراین، یکی از مهم ترین مواردی که مهرالمثل به زن تعلق خواهد گرفت این است که در عقد مهریه تعیین نشده باشد و مرد بخواهد بعد از وقوع رابطه زناشویی همسر خود را طلاق دهد. در حالتی که مهریه به موجب عقد نکاح مشخص نشده باشد، میزان مهریه بر حسب عرف و با توجه به وضعیت زن از لحاظ موقعیت خانوادگی و اجتماعی او، تحصیلات، سن، زیبایی و مواردی از این قبیل و با در نظر گرفتن مقتضیات زمان و محل سکونت وی تعیین می شود و به موجب این ماده قانونی:« برای تعیین مهرالمثل باید حال زن از حیث شرافت خانوادگی و سایر صفات و وضعیت او نسبت به امثال و اقران و اقارب و همچنین معمول محل و غیره در نظر گرفته شود.» بررسی این موارد به جهت تعیین مقدار مهرالمثل، از طریق کارشناسان رسمی دادگستری صورت خواهد پذیرفت.

در حالت دیگر، اگر زوجین در زمان عقد نکاح، مهریه را تعیین کرده باشند ولی مهریه به جهتی از جهات مانند نامشروع بودن یا مالیت نداشتن، باطل اعلام گردد، یعنی شرایط لازم برای صحت مهریه موجود نباشد، مانند مهریه قرار دادن آلات و ادوات قمار، مشروبات الکلی یا در حالی که نزدیکی بین زن و مرد رخ داده باشد، در این صورت زوجه مستحق مهرالمثل است.

مهرالمثل چیست و چگونه تعیین می شود ؟

احکام فقهی در خصوص تعیین مهرالمثل

برخی از احکام فقهی مربوط به مهر المثل عبارتند از:

  • اگر ولی قهری دختر بچه، مهریه یا همان مهرالمسمی او را خیلی کمتر از مهر المثل قرار داده باشد و یا ولی قهری پسر بچه، مهریه همسر او را بیشتر از مهر المثل قرار دهد، برخی از فقها قراردادن چنین مهریه‌ای را باطل اعلام می نمایند و معتقدند مهر المثل باید جایگزین آن گردد.
  • بر اساس نظر بسیاری از فقهی، مهر المثل مربوط به عقد دائم است و در عقد منقطع یا موقت مهر المثل راه ندارد.
این مطلب را نیز مطالعه کنید:  وکالت زوجه در طلاق

احکام حقوقی در خصوص مهرالمثل

  • مطابق با ماده ۱۰۸۷ قانون مدنی در صورتی که در ازدواج دائم، مهریه تعیین نگردد یا عدم مهریه شرط شود، عقد صحیح است، ولی باید تکلیف مهریه مشخص شود. اگر هنوز رابطه زناشویی رخ نداده باشد زن و مرد می‌توانند درباره میزان آن توافق کنند، اما اگر قبل از توافق آمیزش صورت گرفته باشد، زن مستحق مهر المثل خواهد بود.
  • همچنین مطابق با ماده ۱۰۹۰ قانون مدنی اگر تعیین مهریه به زوجه واگذار گردد، او نمی‌تواند بیش از میزان مهر المثل معین نماید.

مهم ترین نکاتی که باید در مورد تفاوت مهرالمثل با مهر المتعه بدانیم عبارت هستند از:

1- تعیین مهریه جزو عقد ازدواج است اما شاید بیشتر افراد جامعه از این امر مطلع نباشند که عقد ازدواج دائم بدون مهریه نیز صحیح است برعکس عقد منقطع که تعیین مهر در آن، جزء لاینفک عقد است و بدون مهر عقد باطل خواهد بود.
 
2- در مقابل در عقد دائم ذکر نکردن مهر خدشه ای به صحت عقد وارد نمی کند. ممکن است طرفین عقد ازدواج با هم توافق کنند که بعدا مهریه را مشخص کنند منتهی ممکن است یک سری شرایط پیش بیاید که بسته به آن میزان تعیین مهر متفاوت خواهد بود.
 
3- اگر زن و شوهر توافق کنند که مهریه را بعدا تعیین کنند و اتفاقا قبل از تعیین مهر دخول رخ دهد در اینجا مهرالمثل برای زن تعیین می شود.
 
4- حالت بعد هنگامی است که مهر هنوز تعیین نشده و مرد بعد از نزدیکی با زن او را طلاق می دهد. در این حالت نیز مهرالمثل تعیین خواهد شد. تعیین مهر المثل با دادگاه است که برای تعیین آن، حال زن از حیث شرافت خانوادگی و سایر صفات او مانند اینکه تحصیلات او چقدر است و میزان مهریه بستگان زن مانند دخترخاله ها  و دخترعمه ها مورد توجه قرار می گیرد. معمولا با چنین قرینه هایی می توان مهرالمثل را که بسته به شرایط و عرف است تعیین کرد.
 
5- در حالت دیگر ممکن است قبل از تعیین مهر توسط زوجین و قبل از دخول و نزدیکی یکی از زوجین بمیرد که در این حال هیچگونه مهری به زن تعلق نخواهد گرفت و آخرین حالت نیز وقتی است که هنوز مهر تعیین نشده و قبل از دخول مرد زن را طلاق می دهد. در این حالت مهرالمتعه به زن تعلق خواهد گرفت.
 
6- در تعیین مهرالمتعه برعکس مهرالمثل، این حال مرد است که از حیث غنا و فقر مورد توجه قرار می گیرد. در مهرالمثل این وضعیت زن و بستگان و شان و شخصیت او بود که برای تعیین مهرالمثل ملاک بود اما در مهرالمتعه وضعیت مالی مرد در نظر گرفته می شود و با توجه به دارا بودن یا نبودن اوست که میزان مهریه معلوم می شود.
 
7- در هر دو مورد تعیین مهرالمتعه و مهرالمثل نمی توان فرمول خاصی استفاده کرد و به عدد خاصی رسید. این وضعیت و شرایط است که توسط دادگاه سنجیده می شود و بعد مهرالمثل یا مهرالمتعه تعیین می شود.
 
آیا این مطلب برای شما مفید بود؟
Leave A Reply

Your email address will not be published.

WeCreativez WhatsApp Support
پشتیبانی آنلاین شماره 1
در دسترس
WeCreativez WhatsApp Support
پشتیبانی آنلاین شماره 2
در دسترس