منع اشتغال زن از جانب شوهر

0

همانگونه که مستحضر هستید مشکلات اقتصادی در جوامع امروزی در حدی گریبان خانواده ها را گرفته است که در اکثر مواقع کار کردن و در آمد مرد به تنهایی کفاف خرج و مخارج زندگی را نمی دهد. در این وضعیت زوجه یا زن نیز به اشتغال روی آورده تا بتواند در کنار شوهر خویش آسایش بیشتری را برای خود و فرزندان فراهم آورند. با توجه به توضیح مختصری که نسبت به این موضوع داده شد و اینکه بحث هایی همچون برابری حقوق زنان و مردان در تمام دنیا مطرح است که اکثر کشورها متمول آن را پذیرفته اند، پس اشتغال زنان نه تنها ایرادی ندارد بلکه کاملا پذیرفته شده و مورد قبول می باشد.

اما در قوانین کشور ما نگاهی متفاوت به کار کردن بانوان وجود دارد. چرا که قوانین ما مطابق و بر گرفته از شرع مقدس و فقه اسلامی است. لذا نظریات شرعی نیز در تصویب آنها بی تاثیر نبوده است. در این مقاله یعنی منع اشتغال همسر به وجه های گوناگون این امر و حق مرد بر منع همسر خویش از اشتغال می پردازیم.

منع اشتغال همسر و ماده قانونی مربوطه

منع اشتغال همسر در قانون مدنی مطرح گردیده است. با توجه به اینکه مطابق اصل ۲۸ قانون اساسی که در بالا به توضیح درباره آن پرداختیم، اما قانون مدنی در ماده ای به صراحت حقی را برای مرد در نظر گرفته که می تواند مانع از اشتغال همسر خویش شده و دعوای حقوقی با دادخواستی به خواسته منع اشتغال همسر را به محکمه تقدیم نماید. در تمامی قوانین ما به روشنی حق سرپرستی، ریاست و رهبری خانواده بر عهده مرد گذاشته شده است. از همین رو است که قانون با تصویب ماده ۱۱۱۷ قانون مدنی سعی بر روشن تر ساختن این موضوع داشته که همچنان ریاست و تصمیم گیری در ید و قدرت مرد است. حتی در زمینه اشتغال زن!

اما تفسیر این ماده با خود نکاتی را برای ما به همراه می آورد که توجه به آنها خالی از لطف نیست. مطابق این ماده شوهر می تواند زن خود را از حرفه و صنعتی که منافی مصالح خانوادگی یا حیثیت خود و زن باشد منع کند.

نگاهی بر تاریخچه ماده ۱۱۱۷ قانون مدنی

منع اشتغال همسر در این ماده مورد قانون نگاری قرار گرفته است. همانطور که در بالا توضیح داده شد مطابق این ماده شوهر به تشخیص خود می تواند زن را از اشتغال منع نماید. چرا که در این زمینه یعنی مصالح خانوادگی و حیثیت نه در قانون صحبت شده و نه به روشنی مشخص است که منظور قانون گذار چیست. اما در قانون حمایت از خانواده مصوب ۱۳۴۶ قیدی در ابتدای این ماده به نام با تاکید دادگاه اضافه گردید. در اینجا بود که حوزه اختیارات مرد با محدودیت هایی مواجه شد.

اما این قانون هم پاسخ گوی مسائل نشد و در سال ۱۳۵۳ و بر اساس ماده ۱۸ قانون حمایت، این حق یعنی منع اشتغال همسر برای زوجین نیز صادر گردید. و اینگونه هر دو طرف از حقوقی مساوی برخوردار شدند. اما بهر حال برای اجرای خواسته هر یک از طرفین میبایست دلایل منطقی وجود داشته باشد که به آن ادله اثبات دعوا گفته میشود.

منع اشتغال همسر و مرجع تشخیص منافات

وکیل متخصص در زمینه منع اشتغال همسر اینگونه پاسخ می دهد که رسیدگی به این امر و مشخص ساختن منافات بیان شده از طرف زوج بر عهده دادگاه است. پس زوج نه می تواند بدون حکم دادگاه مانع اشتغال همسرش شود و نه به محل کار ایشان مراجعه کند و این کار را از مدیران وی بخواهد. ایشان میبایست دادخواستی با خواسته منع اشتغال همسر خود تنظیم و تقدیم دادگاه نماید. آنگاه پس از بررسی شرایط مطروحه توسط دادگاه اگر آن مرجع محترم قضایی رای بر منع اشتغال همسر را صادر نمود، ایشان می تواند با در دست داشتن رای به محل کار همسر خود مراجعه و مانع از اشتغال ایشان گردد.

این مطلب را نیز مطالعه کنید:  مفهوم، مبانی و شرایط صدور حکم به معافیت از کیفر

پر واضح است که اگر دادگاه دلایل مرد را که حاکی از آن خواهد بود که شغل زن در منافات با مصالح خانوادگی و یا حیثیت خود یا زن را نپذیرد دیگر مرد یا زوج نمی تواند تحت هیچ شرایطی مانع اشتغال همسر خود شود.

نکته: منع اشتغال همسر هنگامی به میان می آید که به کیان خانواده آسیب وارد شود. به عبارت دیگر، اشتغال زوجه نباید موجب اختلال در جریان عادی زندگی و امور خانواده و همچنین تربیت فرزندان شود.

منع اشتغال همسر و دانستن این موضوع قبل از ازدواج

منع اشتغال همسر آیا میتواند در فرضی بوجود بیاید که زوجه قبل از نکاح شاغل بوده است؟ وکیل خانواده پاسخ میدهد: حالتی را در نظر بگیرید که زوج قبل از نکاح از شغل همسر خود مطلع است. یا مثلا در شرط ضمن عقدی این نکته قید گردیده که مکتوب شده باشد. یا به نحوی بطور ضمنی بیان شده باشد، زوج دیگر قادر به منع اشتغال همسر خود نخواهد بود. البته این نکته را هم نباید فراموش کرد که این امر خود شامل استثناهایی می گردد که به شرح ذیل است:

۱ . مصلحت خانواده پس از عقد چنان تغییر کرده باشد که عدم اشتغال همسر را ایجاب نماید.
۲ . هرگاه پس از عقد چنان تغییری در عناصر اساسی مربوط به حیثیت مرد ایجاد شود.

نکته: عناصر اساسی حیثیت مرد را می توان عناصری مثل میزان تحصیلات, وضعیت اجتماعی, میزان درآمد و شرایط اقتصادی و وضعیت اجتماعی نام برد.

منع اشتغال همسر یا سوء استفاده از حق

منع اشتغال همسر آیا نوعی سوء استفاده از حق برای مرد نمیباشد؟ در مطالب فوق به نکاتی راجع به اینکه مرد تحت چه شرایطی می تواند منع اشتغال همسر خود را از دادگاه بگیرد صحبت شد. اما لازم است که مجددا قید شود که در صورت وجود شرایطی همچون رضایت قبلی مرد و یا عدم منافات شغل زن با مصالح خانواده و حیثیت مرد و خود زن، مرد نمی تواند از اشتغال جلوگیری نماید. اما گاهی دیده می شود که زوج با اعمال نادرست حق خود موجب فشار به زوجه و ترک کار ایشان می شود. در این حالت زن می تواند از همسر خویش با ادعای سوء استفاده از حق ریاست که نتیجه ای همچون ترک کار را داشته شکایت و با استناد به قوانین مسئولیت مدنی همسر خویش را به جبران خسارت ناشی از این عمل محکوم و ملزم به پرداخت نماید.

منع اشتغال زن از جانب شوهر
منع اشتغال زن از جانب شوهر

دادگاه صالح به رسیدگی به دادخواست مذکور

منع اشتغال همسر پس از آنکه بصورت قانونی در قالب دادخواست حقوقی، تنظیم گردید به کدام دادگاه باید تقدیم شود؟ دادگاه صالح به رسیدگی به این موضوع دادگاه محل اقامت زوجه میباشد. در اکثر موارد به دلیل زندگی مشترک و سکونت در منزل مشترک، زوجین در یک محل اقامت داشته و دادگاه صالح، همان دادگاهی است که زوجین در محل آن سکونت دارند.

ل همسر در فرضی که از سوی زوجه طرح میگردد، دادگاه ها به دادخواست منع اشتغال مرد زمانی رای می دهند که خللی به معیشت خانواده وارد نگردد.

مرد می تواند خودسرانه جلوی اشتغال زن را بگیرد؟

این نکته بسیار حائز اهمیت می باشد که مرد نمیتواند خودسرانه به محل کار زن رجوع کرده و مانع اشتغال وی شود بلکه باید مراحل قانونی این مسئله پیش رود.
اگر نتیجه رای و پرونده این باشد که زوجه دست از کار خود بکشد ممکن است خسارتی از جانب زوجه مبنی بر قرارداد وی با کافرما وارد شود که این خسارات قابل مطالبه میباشد.

مراحل منع اشتغال زوجه توسط زوج لازم 

ابتدا بایستی دادخواستی از جانب زوج به طرفیت زوجه در یکی از دفاتر خدمات قضایی ارایه شود. و پس از ارجاع به شعبه و تعیین وقت رسیدگی  توسط شعبه ، قاضی وارد رسیدگی ماهیتی به ادله زوج میشود

ضمانت اجرای عدم تمکین از شوهر در مسئله اشتغال زن

اگر زنی از طرف دادگاه منع از اشتغال شود در صورتی که نسبت به حکم دادگاه بی اعتنا باشد و به کار و شغل خود ادامه دهد زوج یا شوهر  وی می تواند از دادگاه تقاضای صدور حکم عدم تمکین نماید.

این مطلب را نیز مطالعه کنید:  عقد مضاربه چیست

نکته مهم  آن است که درصورت صدور حکم عدم تمکین زن، دیگر هیچ نفقه ای به زن تعلق نخواهد گرفت، علاوه براین زوج می تواند با ناشزه خواندن همسرخود و صدور حکم عدم تمکین  اجازه ازدواج مجدد با داشتن همسر را از دادگاه اخذ نماید.

همچنین در صورتی که حکم عدم تمکین زن صادر شود زوجه دیگر حقی نسبت به مسئله تنصیف دارای نخواهد داشت.

درج شرط اشتغال

در مورد شرط اشتغال زن مواردی وجود دارد که به شرح زیر است.

برخی از افراد بر این عقیده ‌اند که چنانچه زن زمان ازدواج شاغل باشد و مرد با آگاهی به این مسئله به ازدواج رضایت دهد، دیگر بعد از آن نمی‌ تواند به استناد قانون، همسر خود را از اشتغال منع نماید؛ زیرا از شاغل بودن وی اطلاع داشته است و ازدواج با وی در این حالت به ‌معنای رضایت مرد نسبت ‌به شاغل بودن زن می باشد. اما برخی از افراد این نظر را قبول ندارند و بر این باورند که اطلاع مرد نسبت به شاغل بودن زن زمان نکاح، منافاتی با حق مرد حاکی بر منع کردن همسر خود از اشتغال به شغل های مخالف حیثیت خانواده ندارد.

به‌ بیان دیگر، اطلاع مرد به اشتغال زن و رضایت ضمنی به آن، حق مرد را از بین نمی برد و وی قادر است بعد از ازدواج، همسر خود را از شغلی که در زمان ازدواج نیز داشته منع نماید. این مسئله در نظریه‌ ی مشورتی اداره ‌ی حقوقی قوه ‌ی قضاییه (شماره ‌ی ۷/۲۹۹۷ مورخ ۲/۸/۶۱) هم منعکس شده است.

این موضوعات در مورد قید شرط اشتغال زن در عقدنامه هم وجود دارد. اینگونه توضیح داده است که برخی بر این اعتقادند در صورتی که زن زمان عقد نکاح شرط کند که شاغل است و همسرش نمی‌ تواند او را از اشتغال منع کند، حق مرد از بین می رود و وی در آینده اختیار این کار را ندارد. این در صورتی است که برخی دیگر این مسئله را نادرست می‌ دانند و با وجود شرط حین عقد هم شوهر را مجاز به منع زن از حرفه‌ ی منافی حیثیت می‌ دانند. نظر آخر مورد تأیید اداره ‌ی حقوق قوه ‌ی قضاییه در نظر مشورتی شماره ‌ی ۷/۱۵۵۸ مورخ ۷۶/۷/۲ نیز وجود دارد.

با این حال، به ‌نظر می‌ رسد شاغل بودن زن در زمان ازدواج یا شرط اشتغال زن در عقدنامه یکی از مواردی است که در صورت طرح دعوا در دادگاه، مورد توجه قاضی قرار می ‌گیرد و علامتی بر رضایت مرد به این مسئله خواهد بود. به ‌همین خاطر حداقل از امکان سوء‌ِ استفاده ‌ی مرد از این حق خود جلوگیری می نماید.

اختیارات شوهر در منع اشتغال زوجه در نظام حقوقی ایران

در همین ابتدا باید گفت که پاسخ این پرسش مهم که آیا مرد می تواند از نظر قانونی همسر خود را از هرگونه اشتغال منع کند؛ منفی است. پاسخ به این پرسش باتوجه به در نظرگرفتن نقش ریاستی مرد در خانواده و چندین ماده قانونی دیگر بیان شده است که در ادامه به آن ها اشاره می شود.

  • ماده 1105 قانون مدنی ایران مرد را مسئول ریاست خانواده می داند. به همین خاطر مرد به دلیل مسئولیتی که در برابر حفظ مصالح خانواده و جلوگیری از نابودی حیثیت آن دارد؛ می تواند در مسئله اشتغال همسر خود دخالت کند.
  • از طرفی اصل بیست و هشتم از قانون اساسی جمهوری اسلامی این چنین بیان می کند که هر شخصی می تواند شغلی برای خود انتخاب کند؛ به شرطی که منافاتی با اسلام، مصالح عمومی و همچنین حقوق دیگران نداشته باشد.
  • در نهایت ماده 1117 قانون مدنی تصمیم گیری در این مورد را آسان کرده است. بر اساس این ماده شوهر حق دارد؛ همسر خود را از حرفه یا شغلی که با مصالح و حیثیت خانوادگی یا خود زن منافاتی داشته باشد؛ منع کند.
این مطلب را نیز مطالعه کنید:  نكات تحليلی درخصوص شهركهای صنعتی غيردولتی

بنابراین صرف فعالیت اقتصادی زن نیازی به رضایت شوهر ندارد. البته این نقطه نظر قانونی در این مورد است و شاید نگاه عرف و فرهنگ جامعه نسبت به این مسئله متفاوت باشد یا حتی بدون رضایت شوهر امکان اشتغال برای زن محیا نشود و زمینه ساز اختلافات بزرگتری میان زوجین شود.

دعوای منع اشتغال زوجه

نکته بسیار مهم در خصوص دعوی منع اشتغال زوجه تشخیص این مسئله است که آیا ادعای مرد نسبت به مخرب بودن شغل و حرفه و اشتغال زن صحیح است یا خیر؟ به بیان دیگر چه مقیاسی برای این منظور در نظر گرفته می شود؟

در عمل تنها مرجعی که می تواند نظر قطعی در این مورد بدهد؛ دادگاه صالح خواهد بود و هیچ مقیاس دقیقی وجود ندارد. در واقع پس از اینکه مرد دادخواست خود مبنی بر منع اشتغال زن را ثبت کرد؛ دادگاه باتوجه به اظهارات دو طرف و شرایط موجود عرف و جامعه در این مورد تصمیم گیری خواهد کرد.

حمایت قانون از همسران اشخاص مفقودالاثر 

مطابق با اصل ۲۸ قانون اساسی هر کس حق دارد شغلی که به آن مایل است و مخالف اسلام و مصالح عمومی و حقوق دیگران نیست را بر گزیند. همانگونه که از تفسیر این اصل کاملا مشخص است و استفاده از واژه هر کس و عدم تفکیک بر اساس جنسیت, هم مردان و هم زنان می توانند مشغول به حرفه و کار مورد علاقه خود به شرط رعایت موارد ذکر شده باشند. ولیکن تحت شرایطی این اصل برای زوجه از اعتبار افتاده و زوجه با عنوان حقوقی منع اشتغال همسر مواجه میشود. از آنجایی که زن با نبود همسر و غیبت ایشان دچار اسیب و مشکلات فراوان میشود.

قانون با مقرر کردن زمان خاص به زوجه اجازه میدهد که مطابق با مواد ۱۰۲۹ و ۱۰۳۰ قانون مدنی خود را مطلقه سازد. اگر همسر زن بعد از طلاق و در مدت عده باز گردد حق رجوع به همسر خویش را دارد. زیرا نوع طلاق در این موارد از نوع رجعی است.

منع اشتغال زن از جانب شوهر
منع اشتغال زن از جانب شوهر

آثار حقوقی منع اشتغال همسر

یکی از مهم ترین سؤالاتی که ممکن است برای هر یک از افراد به وجود آید این است که:
زمانی که پیش از ازدواج مرد از شغل همسر خود به خوبی اطلاع داشته است می تواند پس از مدّتی با اشتغال همسر خود مخالفت نماید یا خیر؟ و یا به هنگامی که اشتغال زوجه به عنوان یکی از شروط ضمن عقد از جانب زوج پذیرفته شده است چه خواهد شد؟

بهتر است چنین بگوییم زمانی که پیش از ازدواج مرد از شغل همسر خود به خوبی مطلّع بوده و یا به هنگامی که اشتغال زوجه به عنوان یکی از شروط ضمن عقد از جانب زوج پذیرفته شده است، او نمی تواند با شغل همسر خود مخالفت نموده و او را از شغل خود منع نماید.
مگر به هنگامی که:

  • زمانی که صلاح زوجین پس از ازدواج تغییر کرده باشد و اشتغال زوجه در بیرون از خانه منجر به ایجاد اختلال در امور خانه و تربیت فرزندان شود.
    برای مثال: زوج پیش از ازدواج به زوجه در ارتباط با کار خود دروغ گفته باشد، که شغل او در بیرون از خانه به صورت پاره وقت خواهد بود. ولیکن پس از ازدواج مشخص گردد که او باید به صورت تمام وقت در محل کار خود حضور به عمل آورد.
  • به هنگامی که پس از ازدواج در عناصر تشکیل دهنده حیثیت مرد دگرگونی ایجاد شود.
    برای مثال: در وضعیت اجتماعی مرد تغییر ایجاد شود، یا در جایگاه شغلی او تغییر ایجاد شود. در چنین مواقعی مرد میتواند همسر خود را از اشتغال منع نماید.

در آخر

به طور کلّی و در یک جمله ی کوتاه می توان چنین گفت که مرد می تواند همسر خود را محدود کند و متأسفانه در قوانین و مقررات ایران تعریف خاصی از منافی حیثیت و آبرو به عمل نیامده است.

آیا این مطلب برای شما مفید بود؟
Leave A Reply

Your email address will not be published.

WeCreativez WhatsApp Support
پشتیبانی آنلاین شماره 1
در دسترس
WeCreativez WhatsApp Support
پشتیبانی آنلاین شماره 2
در دسترس