منظور از مرور زمان کیفری چیست و در قانون چه شرایطی دارد؟

0

در صورتیکه پس از گذشت چندین ماه یا چندین سال به محکمه یا دادگاه، جهت شکایت و اقامه دعوی مراجعه نمایید، به شکایت شما رسیدگی و توجه نمیشود و یا به عبارتی دیگر دعوایتان شامل «قاعده مرور زمان» شده است.منظور از مرور زمان کیفری، گذشتن و سپری شدن مدتی است که پس از آن مدت یک جرم در مرجع صالح حسب مورد دیگر قابل تعقیب نیست یا اینکه رسیدگی نمی شود یا اینکه حکم صادره در صورتی که حکم صادر شده باشد اجرا نخواهد شد.

به همین جهت مرور زمان یکی از موارد سقوط مجازات در نظر گرفته شده است مواد ۱۰۵ تا ۱۱۳ قانون مجازات اسلامی به امر مرور زمان پرداخته است.

نکته ای دیگری که لازم است به آن اشاره شود این است که مرور زمان در جرایم تعزیری جریان دارد و در جرائم مستوجب حد، قصاص و دیه پذیرفته نیست.

لازم به ذکر است که مرور زمان در جرائم قابل گذشت جریان دارد نه غیر قابل گذشت. جرائمی قابل گذشت در ماده ۱۰۴ نامبرده شده اند‌.

جرائمی مثل جعل و تزویر در اسناد و نوشته های غیر رسمی (۵۳۶)، سوء استفاده از ضعف نفس اشخاص (۵۹۶ تعزیرات)، توهین ساده (۶۰۸ تعزیرات)، توهین به کارمندان دولت (۶۰۹)، سقط جنین با واسطه آزار زن حامله (۶۲۲)، تدلیس در نکاح، خیانت در امانت، افترا، انتقال مال غیر و…

در قانون مجازات اسلامی ۴ مورد مرور زمان پیش بینی شده است که بعد از سپری شدن آن قهرا و خود به خود آن اقدامات درباره متهم مثل تعقیب و مجازات ساقط می شود.

مرور زمان شکایت 

مرور زمان شکایت به این معناست که شخصی که علیه وی جرم قابل گذشتی انجام شده و از وقوع آن اطلاع یافته تا یک سال فرصت دارد شکایت کند و اگر در ظرف این یک سال شکایتی مطرح نکرد؛ دیگر نمی تواند شکایت کند و حق شکایت کیفری وی ساقط می شود.

ماده ۱۰۶ قانون مجازات این مورد را پیش بینی کرده در این ماده آمده است که اگر شخص شاکی به دلیلی مثل در تحت سلطه بودن متهم نتواند شکایت کند آن یک سال از تاریخ رفع مانع محسوب می شود همچنین است اگر نتواند به دلیلی خارج از اراده شکایت کند. مهلت یک سال از تاریخی محسوب می شود که مانع برطرف شود.

ماده ۱۰۶: در جرائم تعزیری قابل گذشت هرگاه متضرر از جرم در مدت یک سال از تاریخ اطلاع از وقوع جرم، شکایت نکند، حق شکایت کیفری او ساقط می شود مگر اینکه تحت سلطه متهم بوده یا به دلیلی خارج از اختیار، قادر به شکایت نباشد که در این صورت مهلت مزبور از تاریخ رفع مانع محاسبه می شود.

هرگاه متضرر از جرم قبل از انقضای مدت مذکور فوت کند و دلیلی بر صرفنظر وی از طرح شکایت نباشد هر یک از ورثه وی در مهلت شش ماه از تاریخ وفات حق شکایت دارد.

تبصره – غیر از مواردی که شاکی تحت سلطه متهم بوده، در صورتی به شکایت وی یا ورثه او رسیدگی می شود که جرم موضوع شکایت طبق ماده (۱۰۵) این قانون مشمول مرور زمان نشده باشد.

نکته ای دیگر که در ماده به آن اشاره شده این است که اگر شخص که جرم علیه وی واقع شده قبل از شکایت فوت کند این حق برای ورثه تا ۶ ماه وجود دارد که شکایت کنند‌.

در چه قوانینی مرور زمان به‌رسمیت شناخته شده است؟

باید گفت ما ابتدا قوانین را به دو دسته تقسیم می‌کنیم:

  1. قوانین حقوقی؛
  2. قوانین کیفری.
این مطلب را نیز مطالعه کنید:  درخواست طلاق از طرف زن چگونه است ؟

در حوزه‌ی حقوق کیفری و جزا، قانون‌گذار صراحتا در مبحث چهارم قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲، عنوان مرور زمان را قید کرده و از مواد ۱۰۵ تا ۱۱۳ به این موضوع پرداخته است. به‌طور خلاصه باید گفت این مواد به مرور زمان تعقیب، صدور حکم و اجرای مجازات می‌پردازد، بدین معنی که مثلا اگر مدت معینی که در قانون پیش‌بینی شده است از رخ دادن جرمی بگذرد و شاکی شکایت خود را مطرح نکند، دیگر دعوی او در مراجع قانونی پذیرفته نمی‌شود. مرور زمان‌هایی که در قانون مجازات قید شده است با توجه به نوع و درجه‌ی جرم و مجازات و اینکه در مرحله‌ی تعقیب جرم باشد یا اجرای مجازات و حکم، متفاوت است و به‌روشنی و صراحت در مواد قانونی قید شده است.

منظور از مرور زمان کیفری چیست و در قانون چه شرایطی دارد؟

در حوزه‌ی قوانین حقوقی، چون قوانین مختلف در حوزه‌های گوناگونی نظیر بیمه، گمرک، قانون تجارت و … وجود دارد، شاید برشمردن همه‌ی موارد تا حدودی مشکل باشد ولی سعی کردیم موارد مهم‌تر را در اینجا ذکر کنیم:

  1. ماده ۳۱۸ قانون تجارت مرور زمان ۵ ساله را برای دعاوی مربوط به برات، سفته و چک پیش‌بینی کرده است. بدین معنی که اگر 5 سال از تاریخ اعتراض‌نامه‌ی این اسناد یا ۵ سال از آخرین اقدام تعقیبی بگذرد، دیگر به استناد برات، سفته یا چک نمی‌توان طرح دعوا کرد، چراکه بعد از این مدت ۵ سال اسناد تجاری، ویژگی و خصلت تجاری‌بودن خود را از دست می‌دهند و به‌مثابه یک سند عادی خواهند بود که بیانگر مبلغ معینی طلب هستند. لازم به ذکر است که درخصوص چک، اعتراض‌نامه همان گواهی عدم پرداختی است که توسط بانک صادر می‌شود و اعتراض‌نامه دیگری موردنیاز نیست.
  2. ماده ۳۶ قانون بیمه سال ۱۳۱۶ مرور زمان ۲ ساله از زمان وقوع حادثه منشأ دعوی پیش‌بینی کرده است. بدین معنی که شخص بیمه‌گذار برای اینکه خسارت خود را از بیمه‌گر دریافت کند، ظرف دو سال از زمان وقوع حادثه باید مراجعه کند.
  3. مرور زمان در گمرک: مرور زمان در گمرک موضوع ماده ۱۶ قانون امور گمرکی عبارت است از اینکه چنانچه در اثر اشتباه محاسبه و غیره چه از طرف گمرک و چه از طرف صاحب کالا، مبالغی کمتر یا بیشتر دریافت یا پرداخت شده باشد، هر دو طرف در مدت زمان شش‌ماه می‌توانند نسبت به مطالبه‌ی کسری دریافتی ازطریق گمرک یا مطالبه‌ی اضافه پرداختی اقدام نمایند. مبدأ مرور زمان تاریخ صدور سند ترخیص است.

مرور زمان در چه صورتی تعقیب جرائم موجب تعزیر را متوقف می‌کند؟ 

مرور زمان، در صورتی تعقیب جرایم موجب تعزیر را موقوف می‌کند که از تاریخ وقوع جرم تا انقضای مواعد زیر تعقیب نشده یا از تاریخ آخرین اقدام تعقیبی یا تحقیقی تا انقضای این مواعد به صدور حکم قطعی منتهی نشده باشد:

  1. جرایم تعزیری درجه یک تا سه، با انقضای پانزده سال.
  2. جرایم تعزیری درجه چهار، با انقضای ده سال.
  3. جرایم تعزیری درجه پنج، با انقضای هفت سال.
  4. جرایم تعزیری درجه شش، با انقضای پنج سال.
  5. جرایم تعزیری درجه هفت و هشت، با انقضای سه سال.

در مورد صدور قرار اناطه، مرور زمان تعقیب از تاریخ قطعیت رأی مرجعی که رسیدگی کیفری منوط به صدور آن است، شروع می‌شود.

در جرایم تعزیری قابل گذشت هرگاه متضرر از جرم در مدت یک سال از تاریخ اطلاع از وقوع جرم، شکایت نکند، حق شکایت کیفری او ساقط می‌شود مگر اینکه تحت سلطه متهم بوده یا به دلیلی خارج از اختیار، قادر به شکایت نباشد که در این صورت مهلت مزبور از تاریخ رفع مانع محاسبه می‌شود.

این مطلب را نیز مطالعه کنید:  مجازات اعاده حیثیت

هرگاه متضرر از جرم قبل از انقضای مدت مذکور فوت کند و دلیلی بر صرف نظر وی از طرح شکایت نباشد، هر یک از ورثه وی در مهلت شش ماه از تاریخ وفات حق شکایت دارد.

غیر از مواردی که شاکی تحت سلطه متهم بوده، در صورتی به شکایت وی یا ورثه او رسیدگی می‌شود که جرم موضوع شکایت طبق ماده (۱۰۵) این قانون مجازات اسلامی مشمول مرور زمان نشده باشد.

منظور از مرور زمان کیفری چیست و در قانون چه شرایطی دارد؟

اقدام تعقیبی و تحقیقی در مرور زمات تعقیب و صدور حکم

تبصره این ماده بیان می کند که منظور از اقدام تعقیبی یا تحقیقی چیست.

طبق تبصره ۱ ماده ۱۰۵:

اقدام تعقیبی یا تحقیقی، اقدامی است که مقامات قضائی در اجرای یک وظیفه قانونی از قبیل احضار، جلب، بازجویی، استماع اظهارات شهود و مطلعان، تحقیقات یا معاینه محلی و نیابت قضائی انجام می دهند.

اما ممکن است برای پرونده قرار اناطه صادر شود قرار اناطه به زبان ساده یعنی اینکه در پرونده رسیدگی به مواردی لازم است که این موارد باید در یک دادگاه دیگر رسیدگی شود.

حال اگر در پرونده قرار اناطه صادر شود تا زمان صدور رای قطعی از آن دادگاه مقصد (قرار اناطه) تعقیب متهم معلق می شود و پرونده هم موقتا بایگانی می شود در این مدتی که پرونده در بایگانی است مرور زمان استارت نمی خورد و شروع نمی شود و جزو موعد مرور زمان به حساب نمی آید.

تبصره ۲ ماده ۱۰۵:

در مورد صدور قرار اناطه، مرور زمان تعقیب از تاریخ قطعیت رأی مرجعی که رسیدگی کیفری منوط به صدور آن است، شروع می شود.

مرور زمان اجرای مجازات

مرور زمان مزبور به این معناست که از زمانی که حکم قطعی کسی صادر می شود اگر تا مدتی که قانون معین نکرده حکم اجرا نشود، دیگر اجرا نخواهد شد.

در اینجا بر خلاف موارد قبل تعقیب به عمل آمده و متهم محاکمه شده و مجرم هم شناخته شده اما مجازات وی اجرایی نشده است.

نکته ای که در این نوع وجود دارد و با باقی موارد متفاوت است این است که مرور زمان اجرای مجازات درباره جرائم غیر قابل گذشت نیز صدق می کند در حالی که در قبلی ها فقط مخصوص جرائم قابل گذشت بود.

مدت مرور زمان اجرای مجازات به این ترتیب است:

ماده ۱۰۷:

 مرور زمان، اجرای احکام قطعی تعزیری را موقوف می کند و مدت آن از تاریخ قطعیت حکم به قرار زیر است:

  • جرائم تعزیری درجه یک تا سه با انقضای بیست سال.
  • جرائم تعزیری درجه چهار با انقضای پانزده سال.
  • جرائم تعزیری درجه پنج با انقضای ده سال.
  • جرائم تعزیری درجه شش با انقضای هفت سال.
  • جرائم تعزیری درجه هفت و هشت با انقضای پنج سال.

ملاک برای مرور زمان مجازات قانونی است با این توضیح که هر جرمی که واقع شد باید ببینیم مجازات آن کدام درجه است هرچه مجازات جرم سنگین تر باشد مثل درجه یک تا سه مرور زمان بسیار طولانی تر خواهد بود و باید ۲۰ سال بگذرد که فرد از اجرای مجازات معاف شود.

چه جرائمی مشمول مرور زمان نیستند؟

جرائم ذیل مشمول مرور زمان تعقیب، صدور حکم و اجرای مجازات نمی شوند:

  • جرائم علیه امنیت داخلی و خارجی کشور.
  • جرائم اقتصادی شامل کلاهبرداری و جرائم موضوع تبصره ماده (۳۶) این قانون با رعایت مبلغ مقرر در آن ماده.
  • جرائم موضوع قانون مبارزه با مواد مخدر.
این مطلب را نیز مطالعه کنید:  طلاق زن به دلیل نازا بودن

منظور از مرور زمان کیفری چیست و در قانون چه شرایطی دارد؟

جرائم اقتصادی در بند ب عبارت اند از:

  • الف- رشاء و ارتشاء.
  • ب- اختلاس.
  • پ- اعمال نفوذ برخلاف حق و مقررات قانونی در صورت تحصیل مال توسط مجرم یا دیگری.
  • ت- مداخله وزرا و نمایندگان مجلس و کارمندان دولت در معاملات دولتی و کشوری.
  • ث- تبانی در معاملات دولتی.
  • ج- أخذ پورسانت در معاملات خارجی.
  • چ- تعدیات مأموران دولتی نسبت به دولت.
  • ح- جرائم گمرکی.
  • خ- قاچاق کالا و ارز.
  • د- جرائم مالیاتی.
  • ذ- پولشویی.
  • ر- اخلال در نظام اقتصادی کشور.
  • ز- تصرف غیرقانونی در اموال عمومی یا دولتی.

که در ماده ۳۶ به آن اشاره شده است.

آیا مرور زمان در جرام حدی اجرا می شود؟

مرور زمان در جرایم حدی که مستوجب قصاص و دیه است مشمول مرور زمان نشده و گذشت این مدت موجب از بین رفتن حق نمی‌شود. همچنین قانونگذار مرور زمان را تنها در تعزیرات پذیرفته است، زیرا حاکم این اختیار را دارد که تعزیرات را اجرا کند یا خیر، از این جهت دست او نیز به منظور پذیرفتن مرور زمان باز است.

همچنین هرگاه در مورد یک شخص به موجب حکم یا احکامی محکومیت‌ های قطعی متعدد صادر شود، شروع به اجرای هر یک از محکومیت‌ها، نسبت به دیگر محکومیت‌ها، قاطع مرور زمان است. به عبارت دیگر، هرگاه برای شخصی بر اساس یک یا چند حکم، محکومیت‌ های قطعی متعدد صادر شود، در صورت شروع به اجرای هر یک از محکومیت‌ها، مرور زمان محکومیت ‌های دیگر قطع می‌ شود و به پایان می‌رسد. به علاوه، در مواردی که اجرای مجازات فرد محکوم، معلق شده یا به صورت مشروط آزاد شده باشد اما پس از مدتی قرار تعلیق اجرای مجازات یا حکم آزادی مشروط او لغو شود، آغاز مرور زمان، تاریخ لغو قرار یا حکم است و مرور زمان از این تاریخ محاسبه می‌ شود.

آیا مرور زمان مشمول همه شرکا و معاونان جرم می شود؟

قطع مرور زمان مطلق است و نسبت به همه شرکا و معاونان جرم اعم از آنکه تعقیب شده یا نشده باشند، اعمال می‌شود. همچنین شروع به اجرای حکم در مورد برخی از شرکا یا معاونان جرم، قاطع مرور زمان نسبت به دیگر محکومان است.

به علاوه، متوقف شدن تعقیب، صدور حکم یا اجرای مجازات، مانع از پرداخت و ادای حقوق مدعی خصوصی نیست و متضرر از جرم می‌تواند دعوای خصوصی را در مرجع صالح اقامه کند. به بیان ساده تر مرور زمان موجب از بین رفتن حق مدعی خصوصی نمی‌شود؛ اما اعمال مجازات و جنبه عمومی جرم مشمول مرور زمان می‌شود.

نتیجه گیری

مرور زمان مدتی است که قانون گذار پیش بینی کرده است که با گذشتن این مدت ها حسب مورد فرد متهم یا تعقیب نمی شود یا اینکه محاکمه نمی شود و اگر هم محاکمه شده و رای صادر شده مجازات وی اجرای نمی شود.

انواع مرور زمان را به همراه مدت آن در بالا مورد اشاره قرار دادیم و گفتیم که به جز مرور زمان اجرای مجازات که هم شامل جرائم قابل گذشت است و هم غیر قابل گذشت باقی انواع مرور زمان فقط در جرائم قابل گذشت جریان دارد. نکته دیگر اینکه این جرائم در تعزیرات جاری است و حدود، قصاص و دیات را شامل نمی شود.

جرائمی هستند که اگر چه تعزیری محسوب می شوند اما به دلیل حساس بودن آنها هرگز مشمول مرور زمان نخواهند شد که به آنها اشاره کردیم.

آیا این مطلب برای شما مفید بود؟
Leave A Reply

Your email address will not be published.

WeCreativez WhatsApp Support
پشتیبانی آنلاین شماره 1
در دسترس
WeCreativez WhatsApp Support
پشتیبانی آنلاین شماره 2
در دسترس