معاونت در جرم کلاهبرداری

0

تالیف: محبوبه شاحسینی

کارشناسی ارشد حقوق جزا و جرم‌شناسی

عضو هیات مدیره موسسه حقوقی رهپویان آتی‌نگر

 

مقدمه

در بیشتر پرونده‌های حقوقی دیده شده است که شخص کلاهبردار به تنهایی مرتکب جرم نشده است بلکه با کمک اشخاص دیگری عمل کلاهبرداری را انجام داده است. در اینجاست که بحث معاونت، مباشرت یا مشارکت در جرم مطرح می‌شود که مبحثی نسبتا پیچیده است. در نوشته زیر ضمن پرداختن به تعریف معاونت در جرم کلاهبرداری و بیان مصادیق آن مجازات این جرم را نیز برمی‌شماریم.

برای آگاهی از معاونت در جرم کلاهبرداری، ابتدا لازم است در مورد این جرم و تعریف حقوقی آن بیشتربدانید:

کلاهبرداری چیست و ارکان آن کدام است؟

کلاهبرداری در یک تعریف کلی و ساده به معنی بردن مال دیگری از طریق توسل توام با سوءنیت به وسایل یا عملیات متقلبانه است. برای تحقق این جرم، توسل به وسایل متقلبانه در جهت فریب مالباخته از ضروریات است؛ به عبارت دیگر کلاهبردار باید مرتکب «مانور متقلبانه» شود.

عبارت «مانور متقلبانه» در تعریف جرم کلاهبرداری باعث دشواری در تشخیص آن می‌شود. بسیاری تصور می‌کنند اگر کسی با دادن یک وعده‌ی واهی از طریق یک دروغ ساده، مال آنها را ببرد، آن شخص کلاهبردار است و عمل او کلاهبرداری محسوب می‌شود، در حالی که صرف گفتن یک دروغ ساده، را نمی‌توان مصداق «مانور متقلبانه» در نظر گرفت.

از آنجا که کلاهبرداری جزو جرایم مقید است، شرط تحقق آن حصول نتیجه خاص «بردن مال دیگری» می‌باشد که آن هم مستلزم تحقق دو چیز می‌باشد:

  1. ورود ضرر مالی به قربانی
  2. انتفاع مالی کلاهبردار یا شخص مورد نظر او

جرم کلاهبرداری در زمره‌ی جرایمی است که تنوع بسیار بالایی دارند و این جرم در قالب‌های مختلفی تحقق می‌یابد؛ با این حال رایج‌ترین و بیشترین موارد آن در قالب معاملات دیده شده است. از جمله انواع کلاهبرداری می‌توان به جرم کلاهبرداری اینترنتی اشاره نمود که در صورتی که مایل باشید در مورد آن بیشتر بدانید می‌توانید مقاله‌ای با همین نام را در وبسایت حقوقی رهپویان آتی نگر مطالعه نمایید.

عناصر تشکیل‌دهنده ارکان جرم کلاهبرداری

مانند بسیاری از دیگر جرایم برای شکل‌گیری جرم کلاهبرداری هم سه عنصر قانونی، مادی و معنوی مورد نیاز است.

عنصر قانونی در ارکان جرم کلاهبرداری

ارکان جرم کلاهبرداری، ماده 1 قانون تشدید مجازات مرتکبین ارتشا، اختلاس و ارکان جرم کلاهبرداری مصوب ۱۵ آذر سال ۱۳۶۷ توسط مجمع تشخیص مصلحت نظام است به انضمام دو تبصره‌ی آن.

عنصر مادی در ارکان جرم کلاهبرداری

عنصر مادی در ارکان جرم کلاهبرداری را می‌توان در دو عنوان فرعیِ «رفتار مادی» و «اوضاع و احوال و شرایط ضروری برای تحقق‏ کلاهبرداری» مورد بررسی قرار داد:

الف) رفتار مادی: رفتار مجرمانه در جرم کلاهبرداری، رفتاری است که به صورت‏ فعل مثبت تحقق می‌یابد. منظور از فعل مثبت در اینجا فعلی نیست که دارای ارزش‌های اخلاقی مثبت است؛ بلکه فعل مثبت به انجام دادن عمل اطلاق می‌شود ور در این تعریف فعل مثبت در مقابل ترک فعل یا امتناع و سرباززدن از انجام عمل د قرار می‌گیرد.

این مطلب را نیز مطالعه کنید:  حکم جلب برای مهریه

بنابراین ترک فعل را حتی اگر با‏ سوءنیت هم صورت گیرد، نمی‌توان هم عنصر مادی جرم کلاهبرداری‏ در نظر گرفت. به عنوان نمونه در نظر بگیرید که شخصی با کمک گرفتن از وسایل متقلبانه‌‌ای، خود را فردی بانفوذ معرفی می‌کند و موجب فریب بزه‌دیده‏ می‌شود و با این روش مبلغی از او دریافت می‌کند. در حالی که واقعیت این است که این شخص به هیچ عنوان،‏ چنین شخصیتی ندارد و در واقع با فعلی مثبت، و با فریب پولی به دست آورده است. در چنین موردی می‌توان گفت که شخص مورد نظر مرتکب‏ کلاهبرداری شده است.

ب) اوضاع و احوال و شرایط ضروری برای تحقق‏ کلاهبرداری

برای تحقق‏ کلاهبرداری سه شرط اهمیت دارد که عبارتند از:

تقلبی بودن وسیله‌هایی که شخص کلاهبردار از آنها به منظور فریب‏ دیگری / دیگران استفاده می‌کند.

فریب خوردن قربانی به این شرط که او از متقلبانه بودن وسایل اطلاع نداشته باشد.

مال برده‌شده به دیگری / دیگران تعلق داشته باشد.

عنصر روانی در ارکان جرم کلاهبرداری

علاوه بر عنصر قانونی و عنصر مادی، برای تشکیل ارکان جرم کلاهبرداری، به عنصر روانی هم نیاز است. این عنصر گاهی اوقات تحت عنوان «سوء نیت» شناخته می‌شود.

سوء نیت خود به دو نوع سوء نیت‌ عام و سوء نیت خاص تقسیم می‌شود.

سوء نیت عام در جرم کلاهبرداری عبارت است از اینکه مرتکب قصد داشته باشد که اعمال مادی فیزیکی ذکر شده را مرتکب شود، به عبارت دیگر مرتکب در توسل به وسایل متقلبانه، باید عامد باشد. سوء نیت خاص هم به معنای این است که مرتکب قصد داشته باشد که مال دیگری / دیگران را ببرد.

معاونت در جرم کلاهبرداری

در اکثر پرونده‌های مربوط به جرم کلاهبرداری، دیده می‌شود که تنها یک شخص انجام دهنده‌ی فعل مجرمانه نبوده و شخص یا اشخاص دیگری هم تحت عنوان مباشر، شریک و معاون در وقوع جرم کلاهبرداری دخالت داشته اند.

همچنین باید به این نکته توجه نمود که تجمع بیش از یک نفر در ارتکاب رفتار مجرمانه موجب شرکت در جرم کلاهبرداری شده و مبحث آن مجزا و جدای از بحث معاونت در کلاهبرداری است.

برای تعریف معاونت در جرم کلاهبرداری باید بدانید که در کتاب‌ها و مقالات حقوقی نمی‌توان از معاونت در جرم تعریف جامع و مانعی پیدا کرد، بلکه قانونگذار با ارایه‌ی مصادیق آن اقدام به توضیح مسایل مربوط به آن می‌کند.

با در نظر گرفتن توضیحات بالا به طور خلاصه و به بیان ساده می‌توان گفت معاونت در جرم به معنای دخالت غیرمستقیم یک شخص در وقوع جرم است. مطابق ماده ١٢۶ قانون مجازات اسلامی، اشخاص زیر را می‌توان معاون جرم محسوب کرد:

هرکس دیگری را ترغیب، تهدید، تطمیع، یا تحریک به ارتکاب جرم کند یا با دسیسه یا فریب یا سوءاستفاده از قدرت، باعث وقوع جرم شود.

این مطلب را نیز مطالعه کنید:  هتک حرمت بانوان

هرکس وسایل ارتکاب جرم را بسازد یا تهیه کند یا طریق ارتکاب جرم را به مرتکب ارائه دهد.

هرکس وقوع جرم را تسهیل کند.

وحدت قصد در معاونت در جرم کلاهبرداری

در تبصره‌ی ماده ١٢۶ قانون مجازات اسلامی آمده است که شرط تحقق معاونت در جرم، وحدت قصد و تقدم یا اقتران زمانی بین رفتار معاون و مرتکب جرم است. چنانچه فاعل اصلی جرم، جرمی شدیدتر از آنچه مقصود معاون بوده است مرتکب شود، معاون به مجازات معاونت در جرم خفیف‌تر محکوم می‌گردد.

به بیان ساده تر اگر نیت فاعل اصلی جرم و معاون جرم یکی نباشد، و فاعل اصلی جرم، جرمی را مرتکب شود که مدنظر معاون جرم نبوده بلکه از آن شدیدتر است، در چنین شرایطی جرم معاون کاهش می‌یابد و او به مجازات معاونت در جرم خفیف‌تر محکوم می‌شود.

به عنوان مثال شخص آ به شخص ب آموزش می‌دهد تا بتواند از شخص ج کلاهبرداری نماید؛ مثلا به او یاد می‌دهد که چطور اسناد جعلی بسازد یا مدام او را برای انجام عمل مجرمانه تشویق می‌کند و یا با اشاره به خواسته‌ها و آرزوهای شخص ب او را تطمیع می‌کند، در تمام موارد نام‌برده شخص آ به دلیل وحدت قصدی که با شخص ب دارد، مرتکب معاونت در جرم کلاهبرداری شده است.

عنصر مادی معاونت در جرم کلاهبرداری

عنصر مادی جرم معاونت شامل تحریک، ترغیب، تهدید، تطمیع، دسیسه، فریب و نیرنگ، سواستفاده از قدرت، تهیه وسایل ارتکاب جرم، ارائه‌ی طریق ارتکاب جرم و تسهیل وقوع جرم توسط معاون در کلاهبرداری است. معاون با انجام هریک از افعال فوق، به عنصر مادی جرم معاونت در کلاهبرداری جامه عمل پوشانیده است.

عدم دخالت معاون در عنصر مادی جرم کلاهبرداری

یکی دیگر از شروط تحقق جرم معاونت در کلاهبرداری، عدم دخالت معاون در عنصر مادی جرم کلاهبرداری است. یعنی باید اثبات شود که فرد در عنصر مادی جرم کلاهبرداری که در پاراگراف قبلی توصیف شد، دخالت نداشته است، تا بتوان او را به معاونت در جرم محکوم نمود.

در صورتی که اینطور نباشد و معاون در عنصر مادی جرم کلاهبرداری دخالت داشته باشد و نتیجه‌ی مجرمانه به نقش و تاثیر مستقیم او در انجام جرم برگردد، این مورد از مصادیق معاونت در جرم کلاهبرداری نیست بلکه مساله‌ی شرکت در جرم کلاهبرداری و مباشرت مطرح می‌شود.

آگاهی از معاونت برای کلاهبردار

از دیگر ظرایط تحقق معاونت در جرم کلاهبرداری این است که معاون جرم قصد ارتکاب جرم را داشته باشد و بداند بین فعل او و نتیجه فعل مجرمانه، رابطه سببیت وجود دارد. به این معنا که اگر فردی با آگاهی به معاونت در جرم کلاهبرداری (یا به بیان ساده‌تر کمک به فاعل اصلی جرم) و اینکه نتیجه‌ی انجام این جرم چه خواهد بود، دست به ارتکاب جرم کلاهبرداری بزند، می‌توان او را به معاونت در جرم کلاهبرداری محکوم نمود.

مجازات معاونت در جرم کلاهبرداری

در ماده ١٢٧ قانونگذار مقرر کرده است که اگر در شرع یا قانون، مجازات دیگری برای معاون تعیین نشده باشد مجازات وی به چهار دسته تقسیم می‌شود:

این مطلب را نیز مطالعه کنید:  شرایط فسخ مبایعه نامه از طرف فروشنده

جرایمی که مجازات قانونی آنها سلب حیات یا حبس دایم است

برای جرایمی که مجازات قانونی آنها سلب حیات یا حبس دایم است حبس تعزیری درجه دو یا سه در نظر گرفته می‌شود.

لازم به توضیح است که مجازات تعزیری درجه دو یعنی بیش از پانزده تا بیست و پنج سال حبس یا جزای نقدی بیش از پانصد و پنجاه میلیون تا یک میلیارد ریال. مجازات تعزیری درجه سه یعنی بیش از ده تا پانزده سال حبس یا جزای نقدی بیش از سیصد و شصت میلیون تا پانصد و پنجاه میلیون ریال.

سرقت حدی و قطع عمدی عضو

برای سرقت حدی و قطع عمدی عضو، حبس تعزیری درجه پنج یا شش در نظر گرفته می‌شود. مطابق قانون مجازات تعزیری درجه پنج به معنی یکی از موارد زیر است:

  • بیش از دو تا پنج سال حبس
  • جزای نقدی بیش از ۸۰ میلیون تا ۱۸۰ میلیون ریال
  • محرومیت از حقوق اجتماعی بیش از ۵ تا ۱۵ سال
  • ممنوعیت دایم از یک یا چند فعالیت شغلی یا اجتماعی برای اشخاص حقوقی
  • ممنوعیت دائم از دعوت عمومی برای افزایش سرمایه برای اشخاص حقوقی

و مجازات تعزیری ۶ نیز شامل یکی از موارد زیر می‌شود:

  • حبس بیش از ۶ ماه تا دو سال
  • جزای نقدی بیش از بیست میلیون ریال تا هشتاد میلیون ریال
  • شلاق از سی و یک تا هفتاد و چهار ضربه و تا نود و نه ضربه در جرائم منافی عفت
  • محرومیت از حقوق اجتماعی بیش از شش ماه تا پنج سال
  • انتشار حکم قطعی در رسانه‌ها
  • ممنوعیت از یک یا چند فعالیت شغلی یا اجتماعی برای اشخاص حقوقی حداکثر تا مدت پنج سال
  • ممنوعیت از دعوت عمومی برای افزایش سرمایه برای اشخاص حقوقی حداکثر تا مدت پنج سال
  • ممنوعیت از اصدار برخی از اسناد تجاری توسط اشخاص حقوقی حداکثر تامدت پنج سال

جرایمی که مجازات قانونی آنها شلاق حدی است

برای جرایمی که مجازات قانونی آنها شلاق حدی است سی و یک تا هفتاد و چهار ضربه شلاق تعزیری درجه شش در نظر گرفته می‌شود

جرایم موجب تعزیر

برای جرایم موجب تعزیر یک تا دو درجه پایین‌تر از مجازات جرم ارتکابی در نظر گرفته می‌شود

توجه داشته باشید که حتی درصورتی که برای مرتکب و مباشر و شریک در جرم کلاهبرداری، جهات تخفیف وجود داشته باشد، دادگاه نمی‌تواند مجازات حبس آنها را به کمتر از یک سال تقلیل دهد.

در صورتی که علاوه برمشاوره‌های حقوقی به مشاوره‌هایی در حوزه‌های مختلف مهاجرتی به خصوص موارد مرتبط با اقامت دائم در کانادا یا استرالیا نیاز دارید می‌توانید با مشاورین موسسه مهاجرتی رهپویان مهاجر که زیر مجموعه‌ی دیگرِ موسسه حقوقی مهاجرتی رهپویان مهاجر آتی نگر است، تماس بگیرید.

آیا این مطلب برای شما مفید بود؟
Leave A Reply

Your email address will not be published.

WeCreativez WhatsApp Support
پشتیبانی آنلاین شماره 1
در دسترس
WeCreativez WhatsApp Support
پشتیبانی آنلاین شماره 2
در دسترس