مراحل قانونی مطالبه نحله و اجرت المثل ایام زوجیت

0

یکی از حمایت هایی که قانون‌گذار برای زنان در نظر گرفته، پرداخت حقوق مالی او در صورت جدایی و یا حتی در طول زندگی و پس از مطالبه آن است. مهریه، نفقه، اجرت المثل و نحله از جمله حقوق مالی میباشند که قانون‌ گذار مطالبه آن را برای حمایت از زنان پیش‌بینی کرده است.

مطابق قانون حمایت از خانواده، بعد از وقوع عقد نکاح، زن و شوهر در مقابل  یکدیگر انجام وظایف و مسئولیت هایی را برعهده می گیرند. همان گونه که در دیگر مقالات نیز به این نکته اشاره گردید، از جمله وظایفی که طبق قانون و شرع، زوجه مکلف به رعایت آن میباشد، تمکین عام و خاص است.

تمکین خاص به معنی برقراری رابطه خاص جنسی و زناشویی بین زوجین و اطاعت پذیری زن در مسائل جنسی و همچنین ایجاد رابطه جنسی معقول مرد با همسر خویش می باشد. تمکین عام نیز به معنای اطاعت پذیری زن از مرد در انجام امورات زندگی مشترک است.

در نهایت چنانچه زن در طول زندگی مشترک خویش و در منزل همسر خود، کارهایی بجز مواردی که قانون بر عهده او گذاشته است را انجام دهد، استحقاق دریافت پاداشی را دارد که به آن “اجرت المثل ایام زوجیت”و” نحله” می گویند. در این مطلب قصد داریم شما را با مراحل قانونی مطالبه اجرت المثل و نحله ایام زوجیت آشنا نماییم. با ما هراه باشید.

اجرت المثل چیست و شرایط دریافت اجرت المثل ایام زوجیت برای زوجه چه میباشد؟

مطابق با ماده ٣٣۶ قانون مدنی: «هرگاه شخصی بر حسب امر فرد دیگری اقدام به عملی نماید که عرفا برای آن عمل اجرتی بوده و یا آن شخص عادتا مهیای آن عمل باشد، عامل مستحق اجرت خود خواهد بود، مگر اینکه معلوم شود که قصد تبرع داشته است.

تبصره: چنانچه زوجه کارهایی را که شرعاً به عهده وی نبوده و عرفاً برای آن کار اجرت‌المثل باشد، به دستور زوج و با عدم قصد تبرع انجام داده باشد و برای دادگاه نیز ثابت شود، دادگاه اجرت‌المثل کارهای انجام گرفته را محاسبه و به پرداخت آن حکم می‌نماید».

در تعریف اجرت المثل به زبانی ساده می توان اینگونه گفت: که برای انجام کارهایی که قانونا بر عهده زن گذاشته شده مثل تمکین، زن نمی تواند از شوهر خود درخواست اجرت المثل نماید حتی اگر مرد انجام آن کارها را از زن درخواست نموده باشد ولی سایر فعالیت ها وکارهای زوجه در منزل اگر به قصد انجام رایگان نباشد، حتما دارای مزدی است که به آن اجرت المثل گویند. شرایط تعلق اجرت المثل به شرح زیر است:

  • زوجه برای دریافت اجرت المثل ایام زوجیت خود باید ثابت نماید که قصد تبرع نداشته یعنی قصد نداشته است که کارهای خانه را رایگان انجام دهد.
  • برای دریافت اجرت المثل ایام زوجیت، درخواست طلاق نباید از طرف زوجه باشد و شوهر باید درخواست طلاق داده باشد. ولی اگر درخواست طلاق از سوی مرد به جهت تخلف زوجه از انجام وظایف همسری یا بدرفتاری زن باشد، در این صورت اجرت المثل به زن تعلق نخواهد گرفت.

بدین ترتیب چنانچه زوجه کارهایی را که شرعا بر عهده اش نبوده به تقاضای مرد و نداشتن قصد تبرع (رایگان بودن) انجام داده باشد و برای دادگاه این مهم ثابت گردد، مرجع قضایی اجرت المثل کارهای انجام شده را بر طبق نظر کارشناس رسمی دادگستری محاسبه کرده و حکم به پرداخت آن می نماید.

در نتیجه زوجه جهت مطالبه اجرت المثل ایام زوجیت خود میبایست با مراجعه به یکی از دفاتر خدمات قضایی دادخواستی را با عنوان ذکر شده به طرفیت همسر خود در دادگاه خانواده طرح نماید.

درآمدهای هزینه شده در خانه شوهر

در قانون حمایت از خانواده تاکید شده است که اگر زوجه کارمند باشد و ماحصل دسترنج و دستمزد خودش یا حقوق ماهیانه خودش را در منزل زوج مصرف کند این مبلغ علاوه بر اجرت المثل قابل وصول است. بر اساس ماده ۳۰ قانون حمایت از خانواده اجرت المثل ایام زناشویی برای کاری است که زن در خانه شوهرش انجام می دهد اما خانمی که شاغل است و حقوق خود را در خانه همسر مصرف کرده است، می تواند آن را به طور تمام و کمال مطالبه کند.

این مطلب را نیز مطالعه کنید:  طلاق خلع چیست

ماده ۳۰ قانون حمایت از خانواده مصوب سال ۱۳۹۱ اعلام می دارد:

در مواردی که زوجه در دادگاه ثابت کند به امر زوج یا اذن وی (یعنی یا اینکه همسرش به او گفته که حقوق خود را خرج کن یا اینکه اجازه گرفته و خرج کرده است) از مال خود برای مخارج متعارف زندگی مشترک (مال خود یا حقوق ماهیانه خود یا ارثی که به خانواده همسر آورده است) که بر عهده زوجه است هزینه کرده و زوج نتواند قصد تبرع زوجه را اثبات کند می تواند معادل آن را از وی دریافت کند.

آیا امکان مطالبه اجرت المثل پس از فوت شوهر نیز امکان پذیر است؟

براساس تبصره ذیل ماده ٣٣۶ قانون مدنی، هیچ منعی برای مطالبه اجرت المثل، بعد از فوت شوهر وجود نخواهد داشت و مطالبه اجرت المثل ایام زوجیت مقید به زمان حیات شوهر نیست. لذا اجرت المثل در هر زمان با وجود سه شرط ذیل قابل مطالبه خواهد بود:

  • زوجه باید ثابت کند که به درخواست شوهر خود کارهای خانه را انجام داده است.
  • زوجه باید ثابت کند که شرعا موظف به انجام آن امور نبوده است.
  • زوجه باید ثابت کند که با قصد عدم تبرع (رایگان) کارهای منزل را انجام داده است.

تعیین میزان اجرت المثل به چه عواملی بستگی دارد ؟

زمانی که پرونده‌های اجرت‌ المثل ایام زناشویی کارشناسی میشود مانند همه امور حقوقی مشمول فوت و فن‌های خاصی میباشد که کارشناسان با دقت خاصی نسبت به تعیین مقدار اجرت المثل زوجه رسیدگی می‌کنند. به عنوان مثال به زنان شاغل در خارج از منزل همیشه اجرت‌المثل کمتری تعلق می‌گیرد.

در قانون و شرع زن مالک دارایی و پولی است که به دست می‌آورد و حال اگر با توافق شوهر، او در خارج از منزل کار می‌کند، الزامی ندارد که حتی یک ریال از درآمد خود را به همسرش بپردازد یا اینکه در منزل خرج کند.
در بحث شرایط تعلق گرفتن اجرت المثل وقتی زن بیرون از خانه شاغل باشد، طبیعتا وقت کمتری برای کارهای منزل می‌گذارد، هر چند ممکن است استثنا‌هایی وجود داشته باشد و زنی در عین اشتغال در خارج از منزل همه وظایف خود را انجام دهد؛ اما این فرض چندان منطقی نیست زیرا کار در منزل بر اساس وقت تنظیم می‌شود و زنی که در ساعت ۵ بعد از ظهر به خانه می‌رسد، نمی‌تواند مانند زنی که از صبح در خانه است، کار و فعالیت داشته باشد.

نکته جالب اینکه زنانی که فقط خانه‌دار هستند، در زمان کارشناسی برای تعیین میزان اجرت المثل زوجه، رقم‌های بهتری دریافت می‌کنند. تحصیلات زن نیز مساله دیگری است که در اجرت المثل ایام زوجیت موثر است. استدلال این نظریه نیز این است که دستمزد یک پرستار با تحصیلات لیسانس بسیار بیش از دستمزد پرستاری با تحصیلات دیپلم است. پایگاه اجتماعی، شئون زن، شغل پدر، محل زندگی در زمان مجردی و تحصیلات در زمان تجرد و بعد از ازدواج هم در افزایش میزان اجرت‌المثل تاثیر قابل ‌توجهی دارد.

تعداد فرزندان نیز از دیگر موارد موثر در کارشناسی تعیین میزان اجرت المثل زوجه است. اگر فرزندان مادری دختر باشند، اجرت‌المثل کمتری به او تعلق می‌گیرد چون فرض بر این است که در خانه دختر همیشه کمک حال مادر است؛ حال آن که در خصوص پسرها چنین مساله‌ای همیشگی نیست. اگر مادری فرزند خود را از شیر خود تغذیه کرده باشد نیز مشمول دریافت اجرت‌المثل بیشتری است . اینکه زنی در هنگام ازدواج، فرزند یا فرزندان قبلی همسرش از زن سابقش را نیز بزرگ کند، باز هم سبب افزایش میزان اجرت المثل ایام زناشویی می‌شود.

ممکن است مردی بخشی از ایام زندگی خود را در ماموریت کاری خارج از کشور یا مثلا زندان گذرانده باشد. این مساله نیز در کاهش یا افزایش اجرت‌المثل موثر است. از دیگر شرایط تعلق اجرت المثل زناشویی این است که معمولا برای ایام عقد و زمانی که زن در خانه پدرش است و با همسرش دچار مشکل می‌شود، اجرت‌المثلی تعلق نمی‌گیرد.

این مطلب را نیز مطالعه کنید:  مجازات درگیری در محل کار

نحوه کارشناسی اجرت المثل ایام زوجیت

با تقدیم دادخواست با موضوع مطالبه اجرت المثل، پرونده به یکی از شعب دادگاه خانواده، ارسال می شود. با مشخص شدن شعبه، وقت رسیدگی نیز تعیین و به طرفین ابلاغ می گردند. در اولین جلسه رسیدگی دو حالت قابل تصور است:

در حالت نخست: زوجه در صورت انکار زوج، مدعی می گردد که کارهای منزل را به دستور شوهر خود و غیر مجانی انجام داده، که در این حالت باید آن را ثابت نماید.

در حالت دوم:  زوج انجام امور منزل توسط زن را تایید می کند، که در هر دو حالت، نهایتا موضوع جهت مشخص کردن میزان اجرت المثل به کارشناس رسمی ارجاع می گردد. همانند سایر پرونده ها باید مبلغی به حساب کانون کارشناسان جهت پرداخت دستمزد کارشناس واریز شود. پس از ابلاغ  و تعیین کارشناس، مطالعه پرونده از سوی کارشناس صورت می گیرد و طی ١ هفته الی ١٠ روز کارشناس بعد از صحبت با طرفین پرونده، نظریه خود را اعلام می کند. پس از صدور حکم و تعیین میزان اجرت المثل، اگر زوج  مبلغ مورد حکم را پرداخت نکند، زوجه میتواند درخواست صدور حکم جلب او را بنماید و همسر خود را زندان کند. البته شوهر نیز می تواند دادخواست اعسار از پرداخت محکوم به، را تقدیم دادگاه کند.

مراحل قانونی مطالبه نحله و اجرت المثل ایام زوجیت

نحله چیست؟

در لغت نحله به معنی بخشش و هدیه میباشد. همانگونه که بیان شد زن تنها وظیفه تمکین از شوهر و تربیت فرزندان را برعهده دارد و هیچ‌ وظیفه‌ای در ارتباط با امورات منزل و حتی شیر دادن به فرزندان خود را ندارد. بر همین اساس چنانچه مرد بخواهد همسر قانونی و شرعی خود را طلاق دهد، زن قادر است دستمزد کلیه فعالیت‌های انجام‌شده را دریافت نماید که به این مبلغ پرداختی نحله گفته می شود. نکته قابل ذکر این است که نباید نحله را با اجرت المثل اشتباه بگیرید.

طبق ماده ۵۸ قانون حمایت از خانواده و بند «ب» تبصره شش ماده واحده اصلاح مقررات مربوط به طلاق مصوب سال ۱۳۷۱ مجمع تشخیص مصلحت نظام، «با توجه به سنوات زندگی مشترک و نوع کار‌هایی که زوجه در خانه شوهر انجام داده و وسع مالی زوج، دادگاه مبلغی را از باب بخشش (نحله) برای زوجه تعیین می‌کند».

با بررسی قانون و رویه حاکم بر محاکم ‌قضایی، شرط دریافت نحله نیز همانند اجرت المثل، این‌گونه است که باید تقاضای طلاق از سوی زوج به دادگاه ارائه شود و نباید به جهت تخلفات زن از وظایف زناشویی یا سوءِرفتار او باشد.در حقیقت زن نباید ناشزه محسوب گردد. ضمناً در طول زندگی مشترک و تا قبل از اقدام به دادخواست طلاق از جانب زوج، امکان مطالبه نحله وجود نخواهد داشت.

همان گونه که از بند ب تبصره شش ماده واحده استنباط می‌ گردد، نحله فرع بر اجرت‌المثل می باشد و زمانی پرداخت و مورد حکم دادگاه واقع می‌ گردد که اجرت‌المثل ایام زوجیت، برای زوجه اثبات نگردد. مثلا زوجه نتواند اثبات نماید که کار‌های منزل به درخواست شوهر او بوده یا نتواند تبرعی (مجانی) نبودن کارها را ثابت کند. در این حالت است که دادگاه خود راساً مبلغی را به عنوان نحله معین خواهد کرد.

هرچند ماهیت حقوقی نحله بخشش است و این بخشش باید با رضایت زوج پرداخت گردد ولی مبلغ نحله را قاضی معین می‌کند.

پس می توان گفت که نحله با اجرت‌المثل هیچ گاه  قابل جمع نمی باشد. یعنی اگر شرایط لازم برای تعلق اجرت‌المثل زمان زوجیت نباشد، زوجه دارای شرایط اخذ نحله می گردد. نکته مهم دیگری که باید مورد توجه قرار دهیم، این نکته است که در تعیین نحله بر خلاف اجرت‌المثل، نیازی به تعیین کارشناس نیست و مبلغ نحله را قاضی دادگاه معین می نماید.

این مطلب را نیز مطالعه کنید:  ارکان وصیت

چه شباهت ها و تفاوت هایی میان نحله و اجرت المثل وجود دارد؟

در بیان شباهت نحله و اجرت المثل می توان بیان داشت که هر دوی این واژگان، حقوق مالی هستند که به زوجه تعلق می‌گیرند.

و در بیان تفاوت آنها، دو دیدگاه متصور است:

  • اول اینکه در اجرت المثل زوجه برای کارهاییی که در طول زندگی مشترک به دستور شوهر خود و به قصد عدم تبرع (مجانی) انجام داده است، استحقاق دریافت مبلغی تحت عنوان اجرت المثل را دارا خواهد بود اما در صورتی که نتواند در دادگاه این موضوع را ثابت کند که این امور به دستور زوج بوده و یا قصد عدم تبرع نداشته است، دادگاه از باب بخشش، مبلغی را تحت عنوان نحله برای او در نظر خواهد گرفت.
  • دوم این که زوجه نمی‌تواند در طول زندگی مشترک از شوهر خود درخواست دریافت نحله کند، برخلاف اجرت المثل که زن می تواند مطالبه در حین زندگی مشترک آن را مطالبه کند.
  • برای تعیین میزان نحله پرداختی، نیاز به نظر کارشناس نیست و دادگاه راساً بر اساس سال‌های زندگی مشترک و زناشویی،کارهای انجام‌ شده توسط زن، تمکن مالی مرد و همچنین شغل زن و مرد، اقدام به تعیین مقدار نحله می‌نماید. در حالی که برای پرداخت اجرت المثل، نیاز به تعیین کارشناس از سوی دادگاه است.

شرایط دریافت نحله چه میباشد؟

طلاق باید درخواست زوجه نباشد:

ممکن است طلاق، به درخواست زوج یا زوجه و یا حتی به صورت توافقی مطرح گردد.در حالتی که زوجه، خواهان طلاق باشد، نحله به او تعلق نخواهد گرفت. همچنین در صورتی که زن و شوهر قصد داشته باشند که طبق توافق از یکدیگر جدا شوند، تعلق یا عدم تعلق نحله بنا بر توافق طرفین خواهد بود.

طلاق باید رخ دهد:

در طول زندگی مشترک و تا قبل از اقدام به ارائه دادخواست طلاق از جانب زوج، امکان مطالبه نحله ممکن نیست. البته علت طلاق در رابطه با تعلق نحله به زوجه، هیچ تاثیری ندارد.

نباید اجرت المثل به زن تعلق بگیرد:

نحله هم زمان با اجرت المثل قابل دریافت نیست، یعنی اگر اجرت المثل به هر دلیلی به زوجه تعلق بگیرد، دادگاه نمی تواند برای زن نحله تعیین نماید.

در تعیین نحله بر خلاف اجرت المثل نیازی به کارشناسی نیست:

مبلغ نحله را قاضی دادگاه با توجه به سنوات زندگی مشترک و فعالیت هایی که زن در طول زندگی انجام داده است و خصوصا تمکن و وسع مرد تعیین خواهد کرد.

مرجع صالح برای ارائه دادخواست مطالبه نحله و اجرت المثل

زوجه می‌تواند دادخواست دریافت نحله و یا اجرت المثل را به دادگاه محل زندگی مشترک ارائه دهد. پس از ارائه دادخواست، دادگاه زمانی را برای تشکیل جلسه تعیین کرده و طرفین را دعوت خواهد کرد. در صورتی که زن بتواند ثابت کند که همسرش، او را مجبور به انجام کارهایی کرده است که از وظایف شرعی او خارج بوده، مستحق دریافت نحله خواهد بود. همانگونه که ذکر شد ارائه دادخواست از طریق دفاتر خدمات قضایی و پس از ثبت نام در سامانه ثنا صورت خواهد پذیرفت.

نمونه دادخواست مطالبه نحله یا اجرت‌المثل:

ریاست محترم دادگاه خانواده
با سلام
اینجانب به موجب سند عقدنامه شماره …………درتاریخ…………به عقد دائم آقای…………….. درآمده ام و از زمان شروع زندگی مشترک به تاریخ……….. تا اکنون به دستور ایشان و بدون قصد تبرع، کلیه امور خانه‌داری اعم از آشپزی، نظافت و نگهداری و تربیت فرزندان را که به لحاظ شرعی و قانونی وظیفه اینجانب نبوده است، انجام داده‌ام؛ اما تاکنون هیچ‌گونه مزدی بابت انجام این امور دریافت نکرده‌ام. حال از دادگاه محترم تقاضا دارم که مستند به مواد ۳۳۶ قانون مدنی و ماده ۲۹ قانون حمایت خانواده مبلغ نحله / اجرت‌المثل اینجانب تعیین و حکم به پرداخت آن توسط خوانده به‌علاوه جمیع هزینه‌های دادرسی صادر گردد.

آیا این مطلب برای شما مفید بود؟
Leave A Reply

Your email address will not be published.

WeCreativez WhatsApp Support
پشتیبانی آنلاین شماره 1
در دسترس
WeCreativez WhatsApp Support
پشتیبانی آنلاین شماره 2
در دسترس