مجازات نزاع دسته جمعی

0

منازعه به این معنا است که همه شرکت‌کنندگان مرتکب زد و خورد شوند؛ حال اگر گروهی صرفاً مضروب واقع شده و عکس‌العملی از خود نشان ندهند، مشمول شرکت در نزاع دسته‌جمعی نخواهند بود. مجازات هر یک از شرکت‌کنندگان در نزاع، با توجه به نتایج درگیری متفاوت خواهد بود.

منازعه یکی از جرائم علیه اشخاص محسوب می‌شود که غیر قابل گذشت است. تحقق این جرم، منوط به شرکت دست ‎کم سه نفر و ایجاد یکی از نتایج مصرح در ماده ۶۱۵ بخش تعزیرات قانون مجازات اسلامی است. گاهی اوقات وقوع جنایت در شرایط خاص، علاوه بر مجازات معین، موجب کیفر تعزیری نیز می‌شود. در ادامه با مجله پیام دلتا همراه باشید تا به این موضوع بیشتر پرداخته شود.

منازعه با یکدیگر، شرایط و موقعیت خاصی است که وقوع جنایت در آن وضعیت، موجب تعزیر خواهد بود. منازعه به این معنا است که همه شرکت‌کنندگان مرتکب زد و خورد شوند؛ حال اگر گروهی صرفاً مضروب واقع شده و واکنشی از خود نشان ندهند، مشمول شرکت در نزاع دسته‌جمعی نخواهند بود. مجازات هر یک از شرکت‌کنندگان در نزاع، حسب نتایج حاصله متفاوت خواهد بود و در هر حال فارغ از اینکه عامل جنایت مشخص باشد یا خیر، همه شرکت‌کنندگان در نزاع قابل مجازات هستند و در صورت معلوم بودن عامل جنایت خاص، مجازات قصاص یا دیه نیز در خصوص وی اجرا خواهد شد. جبران ضرر و زیان ناشی از منازعه، بر عهده همه منازعه‌کنندگان اعم از ضارب و مصدوم است.

تعریف منازعه در قانون

بر اساس ماده ۶۱۵ قانون مجازات اسلامی، «هرگاه عده‌ای با یکدیگر منازعه کنند، هر یک از شرکت‌کنندگان در نزاع، حسب مورد به مجازات مقرر در قانون محکوم می‌شوند»

منازعه شرکت کنندگان در نزاع دسته‌جمعی به این معنا است که رفتار و عمل هر یک از شرکا در وقوع جرم ‌تأثیر داشته و جزیی از جرم انجام‌ شده باشد.

چند نکته در خصوص منازعه

  1. منازعه، درگیری جسمی است و نزاع لفظی را شامل نمی‌شود همچنین برای تحقق این جرم حضور بیش از ۳ نفر ضروری است.
  2. یکی دیگر از شروط تحقق نزاع دسته‌جمعی، نامعلوم بودن نحوه و کیفیت رفتار مجرمانه افراد حاضر در درگیری است؛ زیرا در صورتی که بتوان مرتکب اصلی را شناخت با او مطابق قانون مربوط به ضرب و جرح عمدی رفتار خواهد شد.
  3. در منازعه بین شرکت‎کنندگان شناسایی رابطه علیت بین صدمه و منازعه، ضرورت دارد؛ به‌طوری که اگر منازعه نبود، صدمه‌ای هم وارد نمی‌شد. بنابراین شامل صدماتی که در حین فرار و به‌ دلیل تصادف کردن یا افتادن بر زمین برای شخص اتفاق می‎افتد، نمی‌شود.
  4. جرم منازعه، به محض دخالت در واقعه درگیری و منازعه محقق می‌شود؛ هر چند مرتکب به شخص صدمه وارد نکرده باشد. بنابراین صرف شرکت کنندگان در نزاع و تحقق نتایجی مثل قتل، نقص عضو یا ضرب و جرح، موجب محکومیت هر یک از مرتکبان طبق قانون مجازات می‎شوند و ضرورتی ندارد که شرکت کنندگان در نزاع، خود نیز ضرب و جرحی وارد کرده باشند.
  5. شخصیت و ارتباط کسی که جرمی به ضرر او واقع شده است (مجنی‌علیه) در نزاع دسته‌جمعی مهم نیست یعنی تفاوتی ندارد که مجنی‌علیه از جمله طرف‌های درگیر بوده یا میانجی یا شخص ثالثی باشد. بنابراین لازم نیست مجنی‌علیه حتماً خود از شرکت‌کنندگان در منازعه باشد.

عناصر تشکیل دهنده جرم نزاع چیست؟

برای تشکیل هر جرمی، وجود سه عنصر لازم و ضروری است:

عنصر قانونی، عنصر مادی، عنصر روانی یا معنوی.

در ادامه به عناصر تشکیل دهنده جرم نزاع دسته جمعی می پردازیم.

مجازات نزاع دسته جمعی

1) عنصر قانونی جرم نزاع دسته جمعی (قانون چه می گوید)

با توجه به ماده 2 قانون مجازات اسلامی، تا زمانی که در قانون برای رفتاری مجازات تعیین نشده باشد، آن رفتار جرم محسوب نمی شود.

به این ترتیب برای تشخیص اینکه چه رفتاری جرم است و چه رفتاری جرم نیست باید به قوانین کیفری مراجعه نمود. به ماده ی قانونی که برای رفتاری مجازات تعیین می نماید، عنصر قانونی جرم گفته می شود.

عنصر قانونی جرم نزاع دسته جمعی نیز ماده ی 615 قانون مجازات اسلامی، بخش تعزیرات می باشد که در بندهای قبل آن را خواندیم.

2) عنصر مادی چیست؟ (عملا چه اتفاقی باید بیفتد)

مهم ترین چیزی که در عنصر مادی جرم بررسی می شود، رفتار و نتیجه جرم است:

رفتار مجرم: 

ابتدا باید بررسی کنیم که قانونگذار ارتکاب چه عمل و رفتاری را جرم انگاری نموده است. رفتار این جرم عبارت است از منازعه کردن با یکدیگر. این منازعه نیاز به انجام رفتار و برخورد فیزیکی دارد و درگیری همی لفظی را در برنمی گیرد.

در نتیحه جه اتفاقی باید بیفتد:

جرم نزاع دسته جمعی از جمله جرائم مقید است، یعنی علاوه بر ارتکاب رفتار، تحقق آن به تحقق نتیجه ی جرم بستگی دارد. در ماده ی 615 قانون مجازات اسلامی، سه نتیجه برای این جرم بیان شده است:

  • نزاع منجر به قتل و کشته شدن کسی شود.
  • نزاع منجر به نقص عضو کسی بشود.
  • نزاع منجر به ضرب و جرح گردد.

به این ترتیب صرف درگیری کافی نیست و نزاع کنندگان در صورتی مجازات می شوند که یکی از نتایج گفته شده محقق شود.

نکته ی بسیار مهم این است که باید بین نزاع و وقوع قتل، نقص عضو یا ضرب و جرح رابطه ی سببیت برقرار باشد. یعنی به سبب نزاع و درگیری هر یک از نتایج گفته شده اتفاق افتاده باشد.

3) عنصر روانی چیست؟ ( تاثیر سو نیت در این جرم چیست)

منظور از عنصر روانی آن است که مرتکبین با علم و قصد وارد نزاع و درگیری شده و در آن دخالت داشته باشند.

در واقع آنها باید با اراده ی آزاد وارد نزاع شده باشند و تحت زور و اجبار دیگران تن به مداخله در دعوا نداده باشند.

شرایط تحقق جرم نزاع دسته جمعی چیست؟

  1. هر یک از شرکت کنندگان در نزاع باید جزئی از رفتار را انجام داده باشند و صرف حضور فردی در هنگام منازعه نمی تواند شرکت در نزاع دسته جمعی محسوب شود.
  2. منازعه، درگیری فیزیکی است و نزاع لفظی را شامل نمی‌شود.
  3. همچنین برای تحقق این جرم حضور بیش از ۳ نفر ضروری است.
  4. شرط تحقق شرکت در نزاع دسته ‌جمعی، نا معلوم بودن نحوه و کیفیت فعل مجرمانه افراد حاضر در منازعه است. چرا که اگر بتوان مرتکب اصلی را شناخت با او در حدود مواد راجع به ضرب و جرح عمدی رفتار خواهد شد.
  5. احراز رابطه سببیت بین نتیجه ی واقع شده و منازعه ضرورت دارد؛ به‌ گونه ای که اگر نزاع اتفاق نمی افتاد، صدمه ‌ای هم وارد نمی ‌شد.
  6. صرف شرکت در نزاع و تحقق نتایجی مثل قتل، نقص عضو یا ضرب و جرح، موجب محکومیت هر یک از مرتکبان به کیفر های مطروحه قانونی است و ضرورتی ندارد که شرکت‌ کننده در نزاع، خود نیز ضرب و جرحی وارد کرده باشد.
  7. تفاوتی ندارد که مجنی‌علیه (کسی که آسیب به او وارد شده)  از جمله طرف‌ های درگیر بوده باشد یا میانجی یا شخص ثالث. بنابراین لازم نیست مجنی‌علیه حتماً خود از شرکت ‌کنندگان در منازعه باشد.

مجازات شرکت در نزاع دسته جمعی چیست؟

مجازات شرکت در نزاع دسته جمعی با توجه به ماده ی 615 قانون مجازات اسلامی، عبارت است از:

  1. در صورتی که نزاع منتهی به قتل شود به حبس از یک تا سه سال.
  2. در صورتی که منتهی به نقص عضو شود به حبس از شش ماه تا سه سال.
  3. در صورتی که منتهی به ضرب و جرح شود به حبس از سه ماه تا یک سال.

مجازات نزاع دسته جمعی

جنبه ی خصوصی جرم نزاع 

منظور از جنبه ی خصوصی جرم، تعدی به حقوق شخص یا اشخاص معین است.

نسبت به جنبه ی خصوصی جرم دعوای خصوصی مطرح می شود که عبارت است از مطالبه ی ضرر و زیان ناشی از جرم و یا مطالبه ی مجازات هایی که حق خصوصی بزه دیده است مانند قصاص.

تبصره 2 ماده ی 615 قانون مجازات اسلامی بیان می نماید که اعمال مجازات های حبس گفته شده، مانع اجرای مقررات قصاص یا دیه نیست.

بنابراین اگر آسیبی به فردی وارد شده باشد، او می تواند دیه ی آسیب وارد شده را مطالبه کند. چنانچه طی منازعه شخصی به عمد کشته شود یا به عمد جنایتی علیه اعضای بدن یا منافع اعضای او انجام شود، امکان مطالبه ی قصاص هم وجود دارد.

پرداخت دیه

همان‌گونه که گفته شد، مجازات حبس مقرر در بندهای سه‌گانه ماده ۶۱۵ بخش تعزیرات قانون مجازات اسلامی، اعم از اینکه عامل صدمه مشخص باشد یا نامشخص، لازم‌الاجرا است. بدیهی است که اگر عامل صدمه مشخص نباشد، نمی‌توان صحبت از قصاص نفس یا عضو به میان آورد چرا که با شک و شبهه نمی‌توان حکم به قصاص نفس یا عضو دیگری صادر کرد و مسلما این امر خلاف منطق و موازین شرعی است.

برخی معتقدند که مطالبه ضرر و زیان در جایی که عامل مشخص نیست، وجاهت قانونی ندارد زیرا وقتی عامل صدمه مشخص نباشد به لحاظ عدم احراز رابطه علیت بین رفتار مرتکب و صدمه، موجبی برای مطالبه ضرر و زیان نیست. در نتیجه در بحث منازعه صرفا می‌توان اقامه شکایت کیفری کرد اما به نظر می‌رسد که امکان مطالبه دیه وجود دارد. چون صدمه‌ای اعم از قتل یا جرح یا نقص عضو وارد شده و بدون تردید منازعه نیز سبب آن بوده است.

رضایت در نزاع دسته جمعی

جرم نزاع دسته جمعی از جمله جرائم غیر قابل گذشت می باشد. یعنی شروع به تعقیب و رسیدگی و اجرای مجازات نیاز به شکایت شاکی و عدم گذشت او ندارد.

به این ترتیب ممکن است در این جرم شاکی خصوصی وجود نداشته باشد، یا وجود داشته باشد اما قصد شکایت نداشته باشد، یا شکایت کند اما بعدا رضایت دهد.

در تمام این حالت ها، مرتکبین همچنان مشمول مجازات قرار دارند و مجازات آنها اجرا می شود.

البته رضایت و گذشت شاکی از جهات تخفیف مجازات است و ممکن است با گذشت او مجازات مرتکبین تخفیف داده شود.

رسیدگی به جرم نزاع دسته جمعی در صلاحیت کدام دادگاه است؟

با توجه به ماده ی 301 قانون آیین دادرسی کیفری و صلاحیت عام دادگاه های کیفری 2، می توان گفت که رسیدگی به جرم نزاع دسته جمعی از نظر ذاتی در صلاحیت دادگاه کیفری 2 است.

از نظر محلی نیز دادگاه کیفری دو حوزه ای صالح است که جرم در آن حوزه انجام شده است.

اگر محل وقوع جرم مشخص نباشد، دادگاه کیفری دو محلی کشف جرم یا دستگیری متهم صالح است.

مجازات نزاع دسته جمعی

رابطه نزاع و دفاع مشروع 

اگر شخصی در مقام دفاع مشروع باشد و در مقام دفاع وارد نزاع و درگیری شود، مشمول ماده ی 615 قانون مجازات اسلامی نمی شود و او به مجازات جرم شرکت در نزاع دسته جمعی محکوم نمی شود.

ضرب و جرح در مقام دفاع مشروع جرم نیست

 آیا زد و خورد در دعوا، شامل ضرب و جرح عمدی است یا دفاع مشروع؟ طبیعتا اگر ضرب و جرح صورت‌گرفته در مقام دفاع مشروع انجام شده باشد جرم نخواهد بود اما در صورتی که از شمول دفاع مشروع خارج باشد حسب مورد مشمول قانون خواهد شد و برای آن مجازات تعیین می‎شود. در خصوص جرم بودن یا نبودن شرکت در منازعه، نفس شرکت در منازعه جرم است.

رای وحدت رویه نزاع دسته جمعی 

رای وحدت رویه ی هیات عمومی دیوان عالی کشور به شماره 56 مورخ 1352/07/25:

«هر گاه دخالت متهم در منازعه ثابت و مورد لحوق حکم قرار گرفته باشد، دادگاه نمی تواند به این استدلال که مرتکب ضرب یا جرح معلوم نیست و تاوان خواه خود از جمله مجرمین قضیه می باشد، دعوی خصوصی ناشی از جرم را رد نماید.»

تشریفات رسیدگی به جرم منازعه

 صلاحیت ذاتی

مطابق ماده ۳۰۱ قانون آیین دادرسی کیفری، دادگاه کیفری دو صلاحیت رسیدگی به تمام جرائم را دارد، مگر آنچه به موجب قانون در صلاحیت مرجع دیگری باشد و مطابق ماده ۳۰۲ همین قانون مواردی که در صلاحیت دادگاه کیفری یک هستند عبارتند از:

الف- جرائم موجب مجازات سلب حیات

ب- جرائم موجب حبس ابد

پ. – جرائم موجب مجازات قطع عضو و جنایات عمدی علیه تمامیت جسمانی با میزان ثلث دیه کامل یا بیش از آن

ت. – جرائم موجب مجازات تعزیری درجه چهار و بالاتر

ث- جرائم سیاسی و مطبوعاتی

صلاحیت محلی

مطابق ماده ۳۱۰ ق. آ. د. ک. متهم در دادگاهی محاکمه می‌شود که جرم در حوزه آن واقع شود. اگر شخصی مرتکب چند جرم در حوزه‏‌های قضائی مختلف گردد، رسیدگی در دادگاهی صورت می‌گیرد که مهمترین جرم در حوزه آن واقع شده باشد. چنانچه جرائم ارتکابی از حیث مجازات مساوی باشد، دادگاهی که مرتکب در حوزه آن دستگیر شود، به همه آن‌ها رسیدگی میکند. در صورتی که متهم دستگیر نشده باشد، دادگاهی که ابتداء تعقیب در حوزه آن شروع شده است، صلاحیت رسیدگی به تمام جرائم را دارد.

در مورد جرم منازعه نیز دادگاه صالح از نظر محلی، دادگاه محل وقوع فعل مادی منازعه است.

مجازات نزاع دسته جمعی

طریقه تقدیم شکواییه و هزینه دادرسی

برعکس اقامه دعوای حقوقی که نیاز به تقدیم دادخواست در برگه چاپی مخصوص دارد، در شکواییه نیاز به برگه خاصی نیست و شکایت را حتی می‌توان در کاغذ معمولی نوشت، لذا در تنظیم آن باید موارد زیر را درج کرد:

۱. نام، نام خانوادگی، نام پدر و نشانی دقیق شاکی

۲. موضوع شکایت با ذکر تاریخ و محل وقوع جرم (تاریخ اعلام شکوائیه به دادسرا باید قید شود)

۳. ذکر ضرر وزیان مالی که به مدعی وارد شده و قابل مطالبه می‌باشد.

۴. مشخصات و نشانی مشتکی عنه (متهم) یا مظنون

۵. ادله و اسامی و مشخصات و نشانی شهود و مطلعین

پس از درج موارد فوق و امضای شاکی، شکواییه به دادسرا یا دادگاه مربوطه ارائه می‌گردد. همچنین می‌توان از طریق درگاه خدمات قضایی اقدام نمود.

قابل ذکر است دفاتر خدمات قضایی در پذیرش دادخواست یا شکوائیه تابع قواعد مربوط به صلاحیت مراجع قضایی نمی‌باشند و می‌توانند خدمات قضایی مربوط به خارج از حوزه قضایی محل استقرار خود را انجام دهند و در واقع ارائه این خدمات به منظور تسهیل امور مراجعین بوده است لیکن در ارسال شکوائیه یا دادخواست باید توجه داشته باشند که مرجع قضایی صلاحیتدار را انتخاب نمایند.

پس از ثبت شکایت، مسؤلیت دفاتر مربوط به ثبت، احراز هویت و تصدیق مستندات و ضمائم و ارسال به واحد قضایی صالح به رسیدگی است که البته در مورد ارائه اطلاعات صحیح لازم است با مدارک و اسناد هویتی تطبیق داده شود.

 

اعلام شکایت

در جرایم عمومی و غیر قابل گذشت، مرجع قضایی، با اعلام و گزارش ضابطین دادگستری تعقیب جرایم را دنبال می‌کند، ولی در جرایم قابل گذشت جهت شروع به رسیدگی، نیاز به شکایت شاکی می‌باشد. قابل ذکر است خبر از وقوع جرم را چنانچه خبر دهنده متضرر باشد شکایت و در غیر این صورت اعلام جرم مى گویند. تفاوت‌های اعلام جرم و شکایت عبارتند از:

۱. صرف شکایت براى شروع به تحقیقات کافی است، اما اعلام جرم زمانى باعث شروع تحقیقات می‌گردد که اعلام کننده شاهد عینى وقوع جرم بوده و جرم مربوط به نظم عمومى باشد.

۲. شکایت در همه جرایم باعث شروع به رسیدگی می‌گردد، ولی اعلام جرم در مورد جرایم قابل گذشت باعث شروع رسیدگی نمی‌گردد.

۳. شاکى و وکیل حق اعتراض نسبت به حکم صادره را دارند، اما اعلام کننده جرم نمی‌تواند به حکم اعتراض کند.

۴. گذشت شاکى میتواند از موارد سقوط یا تخفیف مجازات باشد، اما گذشت اعلام کننده تاثیرى در ماهیت امر نخواهد داشت.

بنابر موارد ذکر شده، منازعه از جرایم غیرقابل گذشت بوده و علاوه بر شکایت، با اعلام وقوع جرم منازعه نیز، مرجع قضایی موظف به رسیدگی است.

مجازات نزاع دسته جمعی

هزینه‌های قانونی

مطابق ماده ۵۵۹ ق. آ. د. ک.: «شاکی باید هزینه شکایت کیفری را برابر قانون در هنگام طرح شکایت تأدیه کند. مدعی خصوصی هم که به تبع امر کیفری مطالبه ضررو زیان میکند، باید هزینه دادرسی را مطابق مقررات مربوط به امور مدنی بپردازد. چنانچه شاکی توانایی پرداخت هزینه شکایت را نداشته باشد، به تشخیص دادستان یا دادگاهی که به موضوع رسیدگی میکند از پرداخت هزینه شکایت معاف میشود و هرگاه مدعی خصوصی توانایی پرداخت هزینه دادرسی را نداشته باشد، دادگاه می‌تواند او را از پرداخت هزینه دادرسی برای همان موضوعی که مورد ادعا است، به طور موقت معاف نماید. رسیدگی به امر کیفری را نمیتوان به علت عدم تأدیه هزینه دادرسی از سوی مدعی خصوصی به تأخیر انداخت. مگر آنکه محکومٌ‌به از مستثنیات دین بوده و یا به‌میزانی نباشد که موجب خروج محکومٌ‌له از اعسار گردد.

تبصره – پس از صدور حکم و هنگام اجرای آن، قاضی اجرای احکام کیفری مکلف است هزینه دادرسی را از محل محکومٌ‌به استیفاء کند.»

هزینه شکایت در دادگاه کیفری ۲۰۰۰۰ ریال بوده که به صورت تمبر بر برگه شکایت زده می‌شود.

شاکی و مشتکی عنه

مطابق ماده ۳۰۴ ق. آ. د. ک: به کلیه جرایم اطفال و افراد کمتر از هجده سال تمام شمسی در دادگاه اطفال و نوجوانان رسیدگی می‌شود. در هر صورت محکومان بالای سن هجده سال تمام موضوع این ماده، در بخش نگهداری جوانان که در کانون اصلاح و تربیت ایجاد می‌شود، نگهداری می‌شوند.

مطابق تبصره یک همین ماده، طفل، کسی است که به حد بلوغ شرعی نرسیده است.

طبق تبصره ۲ همین ماده، هرگاه در حین رسیدگی سن متهم از هجده سال تمام تجاوز نماید، رسیدگی به اتهام وی مطابق این قانون در دادگاه اطفال و نوجوانان ادامه می‌یابد. چنانچه قبل از شروع به رسیدگی سن متهم از هجده سال تمام تجاوز کند، رسیدگی به اتهام وی حسب مورد در دادگاه‌کیفری صالح صورت می‌گیرد. در این صورت متهم از کلیه امتیازاتی که در دادگاه اطفال و نوجوانان اعمال می‌شود، بهره‌مند می‌گردد؛ بنابراین چنانچه شاکی و مشتکی عنه زیر ۱۸ سال باشند، به شکایت ایشان در دادگاه اطفال رسیدگی می‌گردد.

آیا این مطلب برای شما مفید بود؟
Leave A Reply

Your email address will not be published.

WeCreativez WhatsApp Support
پشتیبانی آنلاین شماره 1
در دسترس
WeCreativez WhatsApp Support
پشتیبانی آنلاین شماره 2
در دسترس