مجازات اعاده حیثیت

0

اعاده حیثیت یکی از مسائلی است که تعریفی دقیق از آن در قانون وجود ندارد. به همین سبب نمی توان به سادگی در رابطه با جزایی تحت نام مجازات اعاده حیثیت سخن گفت.

در حالت کلی، اعاده حیثیت یا اعاده شرف مواقعی رخ می دهد که آبروی یک فرد در اثر اتهام یا یک نسبت بی جا دچار آسیب شده باشد. به این معنا که شأن، موقعیت و جایگاه فرد خدشه دار شده باشد. خدشه ای که بر شأن و جایگاه یک فرد وارد می شود، می تواند دید و نگرش یک جامعه را نسب به او تغییر دهد. در حقیقت اعاده حیثیت امری است که این خدشه را رفع و رجوع می کند.

در این بخش ما قصد داریم به بررسی دقیق موضوع اعاده حیثیت و عواملی که منجر به این موضوع می شود در قالب تعاریف و قانون مجازات بپردازیم. هدف ما در این مقاله می تواند نوعی ابهام زدایی و ارائه تعاریفی دقیق باشد. همراه ما باشید.

تعریف مشخص اعاده شرف یا مجازات اعاده حیثیت

همانطور که اشاره شد در قانون، تعریف دقیقی از موضوع اعاده حیثیت وجود ندارد. اما وقتی صحبت از این موضوع می شود، در واقع منظور بازگرداندن اهلیت و موقعیت یک فرد به وضع قبلی یا سابق است.

بر اساس قوانین و طبق ماده یک قانون مسئولیت مدنی «هر کس بدون مجوز قانونی عمداً یا در نتیجه بی احتیاطی به جان یا سلامتی یا مال یا آزادی یا حیثیت یا شهرت تجارتی یا به هر حق دیگر‌ی که به موجب قانون برای افراد ایجاد گردیده، لطمه‌ای وارد نماید که موجب ضرر مادی یا معنوی دیگری شود مسئول جبران خسارت ناشی از عمل خود ‌می باشد. علاوه بر عذرخواهی و خسارت، شخص می تواند درخواست بازگشت آبروی از دست رفته خود را بکند.»

همچنین طبق تبصره یک ماده 14 قانون آیین دادرسی کیفری، هتک حیثیت افراد جزء مصادیق بارز یک زیان معنوی قلمداد می شود و کاملا قابل مطالبه و باز پس گیری است.

باید در نظر داشته باشید که منظور از زیان معنوی، صدمه یا صدمات روحی یا هتک حیثیت و از بین بردن اعتبار شخصی، اجتماعی و خانوادگی یک فرد است.

برای جبران زیان معنوی، بر اساس قانون دو راه حل عمده وجود دارد:

  1. عذر خواهی
  2. انتشار عدم محکومیت فرد در روزنامه ها

جالب است بدانید که تمام ماجرای مرتبط با مجازات اعاده حیثیت به آن چه تا اینجا گفته شد، خلاصه نمی شود.

در واقع ما در ادامه با بررسی های دقیق تری به رفع ابهامات مشخص تری خواهیم پرداخت. از این رو تا انتها همراه ما باشید.

	 مجازات اعاده حیثیت

اعاده حیثیت چیست؟

از منظر کلی، عبارت اعاده شرف یا اعاده حیثیت، دو معنا در قالب:

  1. عرفی

و

  1. حقوقی را داراست.

هر کدام از این معانی به طور دقیق در ادامه بررسی می شود.

اعاده حیثیت از منظر عرفی

در عرف، در صورت اتفاق افتادن جرائم زیر موضوع مجازات اعاده حیثیت مطرح خواهد شد:

  1. افترا: هنگامی که فردی بدون آن که قادر به اثبات باشد، جرمی را به دیگری نسبت داده است.

در افترا مهم ترین نکته، این است که عمل نسبت داده شده، دروغ است.

افترا را می توان به دو قسمت عملی و قولی تقسیم کرد. آن چیزی که در قالب گفتن یا بیان مطرح می شود، افترای قولی است.

اما در رابطه با افترای فعلی بر خلاف افترای قولی موضوع، مطرح کردن یک جرم مقید است که عبارت است از قرار دادن ادوات یا آلات جرم در جیب، لباس، کیف و سایر اشیایی که متعلق به فردی است که مورد عمل تعقیب قرار می گیرد.

  1. نشر اکاذیب: گفتن دروغ یا اظهار آن و یا نسبت دادن امر یا موضوعی خلاف آن چه که به طور صریح رخ داده است، اکاذیب تلقی می شود.

فرقی نمی کند که امر خلاف واقع به طور واضح یا به طور نسبی، به کسی نسبت داده شده باشد یا اینکه به صورت کتبی باشد یا در فضای مجازی. امر اگر خلاف واقعیت باشد، جرم محسوب می شود.

  1. هجو: هر کس با استفاده از نثر یا نظم چه به صورت شفاهی و چه به صورت کتبی، اقدام به توهین به شخصی کند و یا هجویه ای را در قبال او منتشر نماید، مرتکب جرم شده است.
  2. تهمت: توهینی که شامل فحاشی و استعمال الفاظ رکیک باشد که مخاطب آن اشخاصی حقیقی باشند، همانند نشر اکاذیب در فضای جازی می تواند یک جرم تلقی شود.
این مطلب را نیز مطالعه کنید:  مصرف مشروبات الکلی و پیامدهای قانونی و جرایم آن

براساس آن چه که عرف درباره مجازات اعاده حیثیت مطرح می کند، اگر شخصی بدون علت، دچار سلب آبرو و سلب حیثیت شود، در اصطلاح مردمی، حیثیتش هتک شده است یا حیثیتش از بین رفته است، بدون آن که جرمی مرتکب شده باشد.

	 مجازات اعاده حیثیت

اعاده حیثیت از منظر کیفری و حقوقی

آن چه که قانون مجازات آن را اعاده حیثیت می داند، مربوط به عمل شخص مجرم است. در واقع وقتی سخن از مجازات اعاده حیثیت می شود، منظور تبعات مجازاتی است که برای مجرم در نظر گرفته شده است.

در اعاده حیثیت از نگاه عرفی، آبروی شخص بی گناهی دچار آسیب می شود. اما در اعاده حیثیت کیفری ماجرا کمی متفاوت است.

در نگاه کیفری و حقوقی، شخص با جرمی که انجام داده است به حیثیت خود آسیب می رساند یا به اصطلاح حیثیتش لکه دار می شود. در واقع در نگاه حقوقی و کیفری، هیچ عامل خارجی سبب سلب حیثیت فرد نشده است و خود شخص موجب امر نابودی حیثیت خود است.

به زبان ساده، در اثر جرم، فرد مجرم از یک سری حقوق اجتماعی محروم می شود. این محروم شدن از نظر قانون، اهلیت دارا بودن برخی حقوق را از فرد مجرم سلب می کند. در این شرایط اعاده حیثیت به این معنا است که فرد به طور مجدد اهلیت و حقوق خود را به دست بیاورد.

در ادامه به انواع اعاده حیثیت از منظر موضوع مجازات اعاده حیثیت خواهیم پرداخت.

انواع اعاده شرف یا اعاده حیثیت

به طور کلی، 3 نوع اعاده حیثیت وجود دارد:

  1. اعاده حیثیت برای فرد بی گناهی که بر اثر توهین و تهمت دچار ضررهای معنوی شده است. در واقع بدون اینکه عملی خلاف قانون و شرع انجام داده باشد، حیثیت از او سلب شده باشد.
  2. اعاده حیثیت کیفری یا همان موضوعی که تحت عنوان اعاده حقوق اجتماعی شناخته می شود. در این نوع از اعاده شرف، فرد مجرم پس از گذراندن دوران محکومیت که ناشی از جرمش بوده است، بر اساس گذشت بازه های زمانی مقرر در قانون، اقدام به اعاده شرف او می شود. به معنای واضح به وضعیت اهلیت باز می گردد.
  3. اعاده حیثیت برای متهمی که بر اثر تقصیر یا اشتباه یک قاضی، تحت تعقیب بوده یا مجازاتی برای او صورت گرفته است که بعدها از سوی دادگاهی دیگر یا همان دادگاه، تبرئه شده است.

باید در نظر داشته باشید که در موضوع مجازات اعاده حیثیت هر کدام از اقسام بالا، دارای قوانین مخصوصی هستند که بر اساس پیچیدگی های حقوقی و عرفی بررسی می شود.

روش های اعاده حیثیت برای افراد

از منظر قانون و آن چه که عرف و شرع در کنار هم برای اجتماع در نظر گرفته اند، 3 شیوه اعاده حیثیت وجود دارد که بر اساس 3 نوع از اعاده شرف که بالا توضیح داده شد، صورت می پذیرد.

1.     اعاده حیثیت در اثر هتک حرمت از طریق تهمت، افترا و نشر اکاذیب

در این مورد، هتک حیثیت هر فرد یا افرادی، به هر شکل ممنوع است و در قانون برای آن جزایی تحت عنوان مجازات اعاده حیثیت تعریف شده است.

طبق ماده 22 قانون اساسی:

«حیثیت و جان و مال محترم است و باید مصون از تعرض باشد. افراد با طرح شکایت توهین و افترا و نشر اکاذیب  می توانند موضوع را دنبال کنند. این امر مانع از درخواست خسارت معنوی نمی باشد.

مجازات توهین برابر با شلاق تا (۷۴) ضربه است و یا پنجاه هزار ‌تا یک میلیون ریال جزای نقدی در بر خواهد داشت.

مجازات افترا برابر با حبس از ۶ ماه تا 3 سال یا  ۷۴ ضربه شلاق است.

همچنین مجازات نشر اکاذیب برابر با حبس از دو ماه تا دو سال و یا شلاق تا ۷۴ ضربه است.»

	 مجازات اعاده حیثیت

2.     اعاده حیثیت در اثر هتک حیثیت از طریق حکم اشتباه قاضی

بنا بر این موضوع که انسان موجودی خطاکار است و به اصطلاح جایزالخطا شناخته می شود، امکان رای اشتباه از سوی قاضی نیز می تواند ممکن باشد. این خطا به هر دلیل مانند پذیرش ادله نادرست یا هر چیز دیگری می تواند صورت بگیرد.

این مطلب را نیز مطالعه کنید:  اصول حاکم بر قراردادهای دولتی یا قراردادهای اداری

برای رفع این موضوع طبق اصل 171 قانون اساسی:

«هر گاه در اثر تقصیر یا اشتباه قاضی در موضوع یا در حکم یا در تطبیق حکم بر مورد خاص، ضرر مادی یا معنوی متوجه کسی شود، در صورت تقصیر، مقصر طبق موازین اسلامی ضامن است و در غیر این صورت خسارت به وسیله دولت جبران می‌شود و در هر حال از متهم اعاده حیثیت می‌شود.»

شیوه اعاده حیثیت در این موضوع بر اساس قانون مجازات اعاده حیثیت به همان شکلی است که در رابطه با ضرر معنوی مطرح شد. یعنی با توجه به این موضوع که اوضاع، احوال و شخصیت متهم مورد ضرر قرار گرفته باشد، هر اقدامی که به منظور کاهش آلام یا درد متهم باشد، انجام خواهد شد.

در رابطه با این قانون باید در نظر داشته باشید که یک فرق بین عبارت «اشتباه» و «تقصیر» وجود دارد که مقصود از این عبارات، قصد و نیت قاضی است. در عبارت «اشتباه»، قاضی قصد ایراد خسارت به متهم را ندارد. یعنی در عبارت «اشتباه»، عمل قاضی، نادانسته صورت گرفته است.

3.     اعاده حیثیت در اثر هتک حیثیت ناشی از ارتکاب جرم از سوی خود مجرم

به دلیل اینکه مجرم در حین ارتکاب یک جرم، حالت خطرناکی را از خود نشان داده است، علاوه بر تحمل مجازات حبس، بنا بر قانون از یک سری حقوق اجتماعی محروم می شود.

محرومیت مجرم در قبال آسیب هایی است که به منظور ثبت محکومیت در سجل کیفری او صورت می گیرد و همچنین نداشتن حق اهلیت است که برای انجام برخی از امور از او سلب شده است.

فردی که دوران محکومیت خود را بگذراند و بر اساس موعد مقرر قانون صلاحیت خود را اثبات کند، می تواند تمام موارد اجتماعی سلب شده از خود را بر اساس قانون مجازات اعاده حیثیت باز پس گیرد.

در ادامه به موضوع موعد مقرر قانون برای اعاده حیثیت مجرمین خواهیم پرداخت.

مدت زمان اعاده حیثیت برای مجرمین

محرومیت از حقوق اجتماعی، همان محرومیت تبعی شناخته می شود که اثری علاوه بر محکومیت را بر متهم مجرم شناخته شده، می افزاید.

در واقع در صورتی که طبق قوانین مجازات و شرایطی که قاضی تعیین می کند، مجرم در سال های تعیین شده از حقوقی در قالب حقوق اجتماعی محروم باشد، بعدها می تواند برخی از حقوق را پس بگیرد. این محرومیت به این شکل است که می تواند پس از گذراندن دوره محکومیت، همچنان ادامه داشته باشد و با پایان این دوره، اعاده حیثیت صورت می گیرد.

باید بدانید که برخی از محرومیت های تبعی، به جز یک سری از مشاغل خاص، تا آخر برای مجرم برقرار است که بر اساس شرایط اهلیت برای او بازگردانده می شود.

به طور کلی مدت زمان محرومیت های تبعی یا اجتماعی، طبق آن چه مجازات اعاده حیثیت را در بر می گیرد، به شرح زیر است:

  1. هفت سال محکومیت به مجازات های سلب کننده حیات و حبس ابد از تاریخ توقف اجرای حکم اصلی
  2. سه سال محکومیت به قصاص یا قطع عضو؛ در صورتی که دیه جنایت انجام شده بیش از نصف دیه باشد و نفی بلد و حبس تا درجه چهار بوده باشد.
  3. دو سال محکومیت به شلاق حدی و قصاص عضو؛ در صورتی که دیه جنایت انجام شده نصف دیه باشد و یا کمتر از آن و حبس درجه پنج بوده باشد.

	 مجازات اعاده حیثیت

شرایط اعاده حیثیت برای محکومان

بر اساس قانون مجازات اعاده حیثیت برای محکومان، 4 شرط لازم وجود دارد:

  1. ابتدایی ترین شرط مرتبط با محکوم شدن شخص محکوم، به موجب حکم قطعی دادگاه است. به این معنا که حکم تجدید نظر یا فرجام خواهی صادر شده باشد.

 اگر حکم بدوی باشد و مدت زمان تجدید نظر یا فرجام گذشته باشد، در این صورت حکم نهایی صادر شده است و راهی برای بازگشت به فرجام خواهی به سادگی وجود ندارد.

  1. اجرای حکم و تحمل مجازات یا مشمول مرور مدت شدن در رابطه با شرط لازم برای اعاده اجرای مجازات و تحمل آن.

در رابطه با جرائمی که مشمول مرور زمان شده اند، مجرم تحمل شده محسوب می گردد و مدت زمانی که باید سپری شود تا محکوم اعاده حیثیت شود، بر اساس مرور زمان است.

  1. محکومیت باید ناشی از جرائم عمدی باشد. زیرا فقط در این حالت بحث اعاده حیثیت پیش خواهد آمد. در صورت غیر عمد بودن، از نظر قانون مجازات اعاده حیثیت چنین امری امکان پذیر نیست.
  2. گذشت مدت زمان های ذکر شده در ماده 25 قانون مجازات که پس از آن شرایط اعاده حیثیت فراهم خواهد شد.
این مطلب را نیز مطالعه کنید:  سهم الارث پسر و دختر

در ادامه به توضیح دو مورد از مطرح ترین اعاده حیثیت ها خواهیم پرداخت.

نگاه اسلام به اعاده حیثیت و اعاده شرف برای یک تاجر ورشکسته

از نگاه دین مبین اسلام هدف از کیفر بزهکاران، زجر دادن و عذاب دادن آن ها نیست. بلکه هدف به معنای آن چه عالمان مطرح کرده اند، تادیب مجرم، تغییر اندیشه های اخلاقی او و تهذیب نفس او است. در حقیقت اسلام به دنبال به وجود آوردن یک جامعه سالم می باشد.

دین اسلام از اینکه گناهکاران را بعد از تحمل کیفر جرمی که مرتکب شده اند، دیگران او را مجرم بشناسند، نهی کرده است. بلکه برای او نهادی با نام توبه را برای فرصت گناهکاران در اختیار قرار داده است. این موضوع کاملا درست است که در هیچ بخشی از حقوق اسلام در رابطه با مجازات اعاده حیثیت صحبت نشده است. اما تاکید این دین مبین، بر لزوم بازگشت مجرم به جامعه است.

اما در رابطه با ورشکستی تجار، بسته به این که موضوع ورشکستگی عادی باشد یا در اثر تقصیر و تقلب رخ داده باشد، قوانینی وجود دارد.

به منظور اعاده حیثیت تاجری که در حالت عادی ورشکسته شده است، طبق ماده 561 قانون تجارت:

«با پرداخت کلیه دیون، مخارج و متعلقاتی که به تجار تعلق دارد، اعاده شرف صورت می گیرد.»

اما در صورتی که ورشکسته مرتبط با تقلب یا تقصیر باشد، ابتدا اعاده حیثیت کیفری باید حاصل شود، زیرا موارد جرم صورت گرفته شده است.

پس از اعاده کیفری، اعتبار تاجری که به تقلب و تقصیر ورشکسته شده است، بسته به اعاده اعتباری کیفری او، بازگردانده می شود.

	 مجازات اعاده حیثیت

همچنین طبق ماده 575:

«ورشکستگان به تقلب و همچنین اشخاصی که برای سرقت یا کلاهبرداری یا خیانت در امانت محکوم شده اند مادامی که از جنبه جزایی‌ اعاده حیثیت نکرده اند نمی توانند از جنبه تجارتی اعاده اعتبار کنند.»

به این معنا که تا زمانی که از نظر جزایی اعاده حیثیت نشوند، امکان این امر بر اساس مجازات اعاده حیثیت از جنبه تجاری وجود نخواهد داشت.

طرح شکایت برای اعاده حیثیت

اکثر کسانی که به دلایل واهی، قربانی طرح شکایت شده اند و حیثیت آن ها لکه دار شده است، به دنبال راهی هستند که به بهترین روش ممکن، حیثیت بر باد رفته خود را زنده کنند و شخصی که افترا یا تهمت را نسبت داده است، به سزای اعمالش برسانند.

در پاسخ به چنین امری باید گفت که معمولا بهترین راه برای برقراری مجازات اعاده حیثیت این است که فرد شاکی اقدام به طرح شکایت افترا علیه شخصی کند که شکایت غیر قانونی با دلایل واهی را انجام داده است.

در واقع شخصی که از او هتک حیثیت شده است، می تواند برای اثبات بی گناهی خود طبق ماده 697 قانون مجازات اسلامی، اقدامی با عنوان مفتری شخص شاکی در قالب تعقیب را انجام دهد.

به طور معمول در خصوص این طرح شکایت با نام طرح شکایت افترا به دادسرا، تقاضای تحقیق، تعقیب و محکومیت مفتری صورت می گیرد.

بنابراین مفتری یا کسی که افترا زده است، احضار می شود و دفاعیات خود را به دادگاه ارائه می دهد. در صورتی که اثبات سوء نیت فرد مفتری صورت پذیرد، کیفر خواست صادر خواهد شد. پس از صدور کیفر خواست پرونده برای رسیدگی در اختیار دادگاه عمومی جزایی قرار می گیرد.

باید در نظر داشته باشید در صورتی که موضوع افترا مرتبط با مفتری اثبات نشود و معلوم شود که شاکی مبنی بر سوء نیت یا دلایل دیگر اقدام به این طرح شکایت کرده است، خود او به دلیل افترا به مفتری خواندن متهم، محکوم خواهد شد.

همچنین در آخر لازم است ذکر شود که رای و محکومیت دادگاه برای مجازات اعاده حیثیت در قالب طرح شکایت افترا، می تواند بسته به نظر قاضی و آثار جرم، دارای شدت یا تفاوت هایی به نسبت میزان مندرج در قوانین باشد.

 

آیا این مطلب برای شما مفید بود؟
Leave A Reply

Your email address will not be published.

WeCreativez WhatsApp Support
پشتیبانی آنلاین شماره 1
در دسترس
WeCreativez WhatsApp Support
پشتیبانی آنلاین شماره 2
در دسترس