لعان به چه معناست و شرایط و اثرات لعان چیست ؟

0

لعان در لغت به معنای راندن، لعنت و نفرین کردن است. اصطلاح لعان یک اصطلاح حقوقی و فقهی است که تعداد کمی از مردم عادی نام آن را شنیده اند. اما لعان به یک عمل یا مراسمی گفته می شود که زن و شوهر بر طبق آن و با انجام تشریفات خاصی همدیگر را لعنت می کنند. در لعان، شوهر سوگندهای خاصی می خورد که ثابت کند همسرش مرتکب زنا شده است، و در مقابل نیز همسرش با خوردن سوگند های خاصی که شبیه سوگند های شوهرش است، اتهامات وارد شده از سوی شوهرش را رد می کند. نتیجه این مراسم و سوگند خوردن ها موجب می شود که زن و شوهر از هم جدا خواهند شد و دیگر این اجازه را ندارند که مجدداً با هم ازدواج کنند. در مقاله پیش رو تصمیم داریم تا با این اصطلاح حقوقی بیشتر آشنایی پیدا کرده و شرایط و آثار آن را بشناسیم.

معنا و مفهوم و گستردگی لعان

نفرین و طردکردن همان معنا و مفهوم لعان است. زن و شوهر برای این که مشمول مجازات اسلامی حد قذف که همان ۸۰ ضربه شلاق، حد زنا و نفی ولد (فرزند متولدشده، فرزند مدعی نیست) نشوند، مراسم لعان برای هردو اجرا می‌شود. لعان باید براساس شرایط خاص خود انجام شود و نباید در آن تغییری اعمال گردد. لعان برای برطرف کردن مجازات حد به کار می‌رود.

لعان برای حذف کردن حد قذف که همان ۸۰ ضربه شلاق است به کار می‌رود. زمانی که شخص مسلمانی از طرف فردی به زنا محکوم می‌شود و نتواند او را با مدارک و شواهد خود محکوم کند، در این صورت فردی که انگشت اتهام را به طرف شخص مسلمان نشانه رفته، محکوم شده و باید مجازات ۸۰ ضربه شلاق را متحمل شود، به همین موازات، اگر مردی همسر خود را به فحشا متهم کند، و ادعا کند فرزندی که متولد شده، متعلق به او نیست، بنابراین زوج و زوجه لازم است که به حاکم شرع مراجعه کرده و همدیگر را در حضور حاکم شرع لعان کنند تا با این روش مشمول مجازات اسلامی نشوند.

بنابراین متوجه می‌شویم که اگر مردی به همسر خود مظنون است و او را در مظان اتهام فحشا قرار می‌دهد ولی نمی‌تواند برای اتهام خود، مدارک و شواهدی ارائه کند، در این صورت حاکم شرع، مجازات او را ۸۰ ضربه شلاق معین می‌کند که باید آن را متحمل شود. اگر از اتهامی که به همسر خود وارد می‌کند مطمئن است ولی مدارک و شواهدی ندارد، در این صورت لازم است که با لعان اتهام فحشاء را به همسر خود وارد کند و البته در این چنین مراسمی همسرش نیز اتهامات او را رد می‌کند.

شرایط انجام دادن لعان چیست ؟

برای لعان باید شرایطی بیان شود که به شرح زیر است :

  • مرد باید به همسرش اتهام زنا زده باشد و حتی این ادعا را داشته باشد که این عمل را مشاهده کرده است و اما برای این اتهام خود دلیل دیگری را ندارد.
  • زن باید حتما همسر دائمی مرد باشد و برای زنا مشهور نباشد . ( مشهور به زنا نبودن به این معنی است که زن بتواند این نسبت را از خود دور کند و اما اگر زنی به زنا مشهور باشد دیگر نمی تواند از لعان استفاده کند زیرا آبرویی برای خود نگذاشته است ).
  • مرد فرزندی را که زن به دنیا آورده است، از خود نفی کند. بدین معنی که اگرچه فرزندی در زمان زوجیت زن و شوهر به دنیا آمده یا طبق اماره فراش ملحق به شوهر است، اما شوهر می­گوید این فرزند ناشی از زناشویی من و همسرم نیست و نطفه او از رابطه همسرم با مرد دیگری تشکیل شده است؛ بنابراین فرزند ملحق به مرد دیگری می­باشد.
این مطلب را نیز مطالعه کنید:  مجازات سرقت مسلحانه

با وجود این شرایط اگر مردی به همسر خود نسبت زنا بدهد در این جا قذف رخ داده است یعنی به وی تهمت زنا زده شده است . حال اگر مرد برای این ادعای خود دلیلی را نداشته باشد برای این که مجازات نشود باید همسر خود را لعان کند.

نحوه انجام لعان

زوج و زوجه باید مراحل زیر را در مراسم لعان به جای آورند:
۱٫ در حضور حاکم شرع، هردو نفر قیام می‌کنند.
۲٫ مرد دوباره ادعای خود را تکرار می‌کند و چهار بار این عبارت عربی را بیان می‌کند: «اُشْهِدُ بِاللَّهِ اَنّی‌ لَمِنَ الصَّادِقینَ فیما قُلتُ»؛ یعنی به خدا سوگند می‌خورم که در ادعای خودم یعنی نسبت زنا و فرزند نامشروع، راستگو هستم.
۳٫ بعد از این عبارت، این عبارت عربی را بیان می‌کند: «لَعْنَهُ اللَّهِ عَلَیَّ انْ کُنْتُ مِنَ الْکاذِبینَ»؛ یعنی اگر ادعای دروغ و کذبی کرده باشم، خدا مرا لعنت کند.
۴٫ حال اگر زن در قبال سخنان مرد سکوت اختیار کند به معنی پذیرش سخنان اوست و اتهام او را قبول می‌کند و در این صورت باید مجازات اسلامی که برای او مشخص شده را متحمل شود.

ولی اگر ادعای مرد را قبول نکند، در این صورت این عبارت عربی را در پاسخ به ادعای مرد بیان می‌کند: «اُشْهِدُ بِاللَّهِ انّهُ لَمِنَ الکاذِبینَ فی‌ مَقالَتِهِ»؛ یعنی به خدا سوگند می‌خورم که ادعای مرد (شوهر خود) دروغ است.
۵٫ بعد از این عبارت، عبارت دیگر عربی را بیان می‌کند و با این عبارت مراسم تمام می‌شود، و آن عبارت است از: «اِنَّ غَضَبَ اللَّهِ عَلَیَّ انْ کانَ مِنَ الصَّادِقینَ»؛ اگر ادعای آن مرد (شوهر) درست باشد، خداوند مرا لعنت کند.

لعان به چه معناست و شرایط و اثرات لعان چیست ؟

آثاری که لعان در پی دارد؟

لعان اگر به شکل صحیحی صورت بگیرد و کیفیت داشته باشد و قاضی نیز آن را تأیید کند، آثاری به دنبال دارد که در ادامه آن ها را بیان می کنیم :

الف) عقد نکاح میان زوجین منحل می شود

یکی از آثار لعان که در ابتدای مقاله به آن اشاره کردیم جدایی زن و شوهر بود. اگر لعان در نزد قاضی حادث شود موجب جدایی زن و شوهر می شود. در این حالت زن و شوهر نسبت به همدیگر حرام موبد می شوند یعنی دیگر نمی توانند و امکان پذیر نیست که با یکدیگر ازدواج کنند. در لعان و این شیوه از جدایی جاری کردن صیغه طلاق ضرورت ندارد و خود لعان باعث می شود که رابطه زوجیت و عقد نکاح از بین برود.

ب) حرمت موبد میان زوجین

پس از لعان دیگر زن و مرد امکان محرم شدن با یکدیگر را ندارند. اما زن باید پس از لعان و جدا شدن عده نگه دارد. عده او هم مثل طلاق عادی ۳طهر است، یعنی باید ۳ بار پاکی ببیند تا امکان ازدواج مجدد داشته باشد. و البته که در دوران عده زن نمی تواند دوباره ازدواج کند.

این مطلب را نیز مطالعه کنید:  مجازات صیغه بدون اجازه پدر

پ) ساقط شدن حد قذف از مرد.

قذف عبارت است از نسبت دادن زنا یا لواط به شخص دیگر و اگر کسی به دیگری نسبت زنا یا لواط دهد و به اصطلاح حقوقی، دیگری را قذف نماید، مطابق ماده 250 قانون مجازات اسلامی، مجازات حد هشتاد ضربه شلاق بر او بار خواهد شد. اما به موجب ماده 261 همین قانون “اگر مردی زنش را پس از قذف، به زنای پیش از زوجیت یا زمان زوجیت لعان کند، حد قذف از او ساقط خواهد شد.

ج) ساقط شدن حد زنا از زن

پس از صورت گرفتن لعان، حد زنا هم از گردن زن ساقط خواهد شد. اما در جایی که مرد مراسم لعان را انجام داد و سوگند های یاد شده را خورد اما زن در مقابل سوگند نخورد و ادعا نکرد که سخنان او کذب است، به حد زنا محکوم می شود.

د) محروم شدن از ارث

بر اساس ماده ۸۸۲ قانون مدنی، پس از واقع شدن لعان، رابطه توارث میان زن و شوهر از بین رفته و دیگر از هم ارث نمی ‌برند. به عبارت دیگر لعان یکی از موانع ارث است و به علت آن که بعد از وقوع لعان، نکاح منحل می شود، در نتیجه زوجین از هم ارث نخواهند برد.

ه‍) سلب شدن نسبت فرزند از پدر

اگر لعان به علت نفی فرزند صورت بگیرد، در این حالت هم رابطه توارث بین پدر و فرزند از بین می رود و از یکدیگر ارث نمی‌برند، چون به دلیل وقوع لعان دیگر رابطه پدر و فرزندی بین آن‌ها وجود ندارد. مطابق ماده ۸۸۲ قانون مدنی «… فرزندی که به سبب انکار او، لعان واقع شده از پدر و پدر از او ارث نمی برد.» البته این فرزند از مادر خود و خویشان مادری اش ارث می برد و مادر و خویشان مادری نیز از او ارث خواهند برد.

البته باید در نظر گرفت که چنانچه پدر بعد از تحقق لعان، رجوع کند و و ادعا هایش را دروغ و کذب بنامد، بر اساس ماده ۸۸۳ قانون مدنی فرزند از پدر ارث خواهد برد، اما همچنان پدر و خویشان پدری از فرزند ارث نمی برند.
آثاری که برای لعان بیان کردیم دارای اهمیت زیادی است و کسانی که متقاضی انجام این عمل هستند، باید به خوبی در جریان آثار و نتایج آن باشند. چون این عمل امکان دارد افراد را از یکسری حق و حقوق قانونی محروم کند. به همین علت است که در قانون این حکم با شرایط و مقدمات خاصی و با خواست قاضی انجام می گیرد و خواستن تنهای طرفین دلیل کافی برای اجرا کردن آن نیست.

لعان به چه معناست و شرایط و اثرات لعان چیست ؟

لعان در ازدواج موقت

 این حکم به این دلیل و با این هدف اجرا می شود که موجب جدایی زن و مرد می شود و در حقیقت یک نوع طلاق گرفتن است. اما این حکم در صیغه یا عقد موقت جایی ندارد، زیرا همانطور که از نام عقد موقت پیداست، موقت بوده و پس از گذشت مدت معینی از بین خواهد رفت و رابطه زوجیت میان طرفین قطع خواهد شد.
به همین خاطر است که در ازدواج موقت لعان اجرا نمی شود و چنانچه مردی در خصوص همسر موقت خود ادعای زنا داشته باشد، ضرورتی ندارد که برای جدایی این مراسم عا را انجام دهد و سوگند بخورد. بلکه آنها این امکان را دارند که بعد از پایان مدت صیغه از یکدیگر جدا شوند.
حتی در شرایطی که نفی فرزند در عقد موقت مطرح شود نیز اجرای این حکم لازم نیست و در صورتی که مرد مدعی شود فرزند مال او نیست، بطور خود به خود رابطه او و بچه نفی شده و دیگر نسبتی میان آنها باقی نمی ماند.

این مطلب را نیز مطالعه کنید:  قانون ثبت احوال و حمایت کیفری از اسناد هویتی

لعان و مهریه

بعضی از افراد این تصور اشتباه را دارند که چنانچه رابطه میان زن و مرد، به علت انجام دادن لعان از بین برود، دیگر زن استحقاق دریافت مهریه را ندارد. در صورتی که تصوری کاملا نادرست است، جدا شدن زن و مرد بر اثر لعان هیچ تاثیری در دریافت مهریه ندارد و زن این حق را دارد که مطابق قانون مهریه خود را از مرد بگیرد. به این دلیل که مهریه حقی است قانونی و شرعی برای زن، و هیچ کسی نمی تواند او را از این حق محروم کند مگر در موارد بسیار خاص.

لعان در وضعیت کنونی

حکم لعان، ریشه در فقه و شریعت ما داشته است که در قانون مدنی بخش خانواده نیز تاکید شده است.

اما از آنجایی که با پیشرفت جامعه بشری و همچنین پیدایش و گسترش تکنولوژی که همواره مسیر جدیدی را به جهت حل مشکلات و ارائه خدمات نسبت به گذشته به افراد ارائه داده است حکم به لعان را امروزه مطابق با فقه و قانون مدنی که مدت زمان بسیار زیادی از تصویب آن گذشته است کمی با مشکل روبرو می کند.

در صورتی حکم به لعان می شود که هیچ مدارک و شواهدی در خصوص خیانت خانم به همسر خود و برقراری رابطه جنسی با مرد دیگر یا ادعای عدم الحاق فرزند متولد شده به مرد وجود نداشته باشد.

حال امروزه که پزشکی قانونی نقش بسزایی در ثبوت و بطلان بسیاری از دعاوی دارد می تواند به طرفین کمک های شایانی نماید.

برای مثال در صورتی که مرد مدعی باشد فرزند متولد شده متعلق به او نمی باشد با انجام آزمایش DNA این موضوع به راحتی قابل تشخیص می باشد. البته لازم به ذکر است مرد می تواند جدای از لعان همسر خود، دعوای نفی نسب را نیز طرح نماید.

بدین صورت که حداکثر ظرف دو ماه از تاریخ اطلاع یافتن از عدم تعلق فرزند متولد شده به خود و طرح دعوا و اثبات این موضوع و حکم دادگاه در این خصوص فرزند متولد شده به مرد ملحق نمی شود.

 

نتیجه گیری

پس از بیان مطالب فوق و به عنوان نتیجه گیری از آنچه که گفته شد باید گفت که لعان یکی از انواع تفریق و جدایی بین زن و مرد است که دارای تشریفات خاصی است و به موجب آن زن و مرد به طور دایمی بر یکدیگر حرام می شوند.

لعان هم به جهت ادعای مرد در خصوص ارتباط نامشروع خانم با دیگری محقق می شود و هم در صورت متولد شدن فرزند و اعتقاد مرد بر اینکه طفل متولد شده متعلق به او نمی باشد.

آیا این مطلب برای شما مفید بود؟
Leave A Reply

Your email address will not be published.

WeCreativez WhatsApp Support
پشتیبانی آنلاین شماره 1
در دسترس
WeCreativez WhatsApp Support
پشتیبانی آنلاین شماره 2
در دسترس