قانون استرداد جهیزیه

0

به مجموعه وسایلی که دختر به خانه شوهر میبرد و از سوی خانواده عروس تهیه شده، جهیزیه گفنه می شود . در خیلی از خانواده ها رایج می باشد که دختر بسته به دارائی خود وسایل مورد نیاز زندگی را یه خانه شوهر میبرد، این عمل مرسوم به دلایل اجتماعی و روانی شکل گرفته است.

تامین کردن زندگی و اقصاد خانواده به عهده مرد میباشد اما زن تمایل دارد در این امر به شوهر خود کمک کند. بر اساس سنت در تقسیم وظایف بین زن و مرد، زن به انجام اعمال منزل می پردازد و از کار خود درآمدی کسب نمی کند، پس به ناچار باید مالی را با خود ببرد و این گونه سهمی از این بار را به دوش بکشد و همسر را یاری رساند. به این ترتیب، آوردن جهیزیه نمادی از صمیمیت و همکاری و تعاون بین خانواده زن با شوهر می باشد. از جهتی، دختر خانواده قانونا نصف پسر ارث می برد و دادن جهیزیه به دختر راهی می باشد برای تعدیل قانون به هر حال اگر جهیزیه از مال دختر نباشد خانواده‌اش آن را به او تملیک می‌کنند.

آوردن جهیزیه حق مالکیت زن را نسبت به آن حفظ می کند و به معنی انصراف از مالکیت یا شریک ساختن شوهر در آن نیست؛ ولی شوهر می‌تواند به‌طور متعارف این اموال را استعمال کند و نیز از منافع آن بهره مند گردد .

از نظر حقوقی آوردن جهیزیه نوعی اباحه تصرف است و هیچ حقی برای شوهر ایجاد نمی‌کند؛ بنابراین، هرگاه زن بخواهد می‌تواند جهیزیه را به دیگری انتقال دهد یا به خانۀ پدری برگرداند. ولی از جهت اخلاقی، زن اموال را به خانواده اختصاص می‌دهد تا صرف نیازهای افراد آن شود.

استرداد جهیزیه با سیاهه

به لیست موارد و اقلام جهیزیه سیاهه گفته می شود که از زمانهای گذشته مرسوم بوده است و موارد قدیمی خطی به کرات مشاهده شده است، برای داشتن سیاهه یک فهرست کامل از جهیزیه تهیه نمایید و بعد از ساکن شدن در خانه شوهر از او امضا دریافت نمایید که اقلام نام برده به منزل وی برده شده است. همانگونه که بیان شد جزئیات اقلام به خصوص وسایل گران را یادداشت کنید مثلا اگر یخچال است از کدام کارخانه است و چه مشخصاتی دارد یا اگر فرش است ماشینی یا دست بافت است و اگر دست بافت است با چه مشخصاتی، لزومی به امضاء شاهد ذیل سیاهه (فهرست جهیزیه) نیست اگر چه بودن امضاء شهودی امین خالی از فایده نیست.

داشتن سیاهه استرداد جهیزیه را آسان می نماید و به طور معمول مشکلی در اینباره وجود ندارد. زن می‌تواند از طریق دادگاه خانواده یا شورای حل اختلاف استرداد جهیزیه دادخواست دریافت جهیزیه به استناد سیاهه نماید.

مورد قابل توجه این است که در بسیاری از نقاط ایرای برخی از اقلام جهیزیه توسط شوهر تهیه می شود و در فهرست جهیزیه نیز ذکر می شود. اما در زمان استرداد جهیزیه با سیاهه اگر شوهر بتواند ثابت کند که این مورد اقلام منزل را او خودش تهیه کرده است. زن دیگر قادر نخواهد بود آن‌ها را جزء موارد لیست جهیزیه مسترد نماید به عبارت دیگر شوهر آن اقلام را به برای کمک به جهیزیه خریداری کرده است که در زندگی مشترک مورد استفاده قرار گیرد نه این که زن آن‌ها را استرداد کند و  نیاز شود که دوباره همان اقلام را خریداری کند؟!

مورد حائز اهمیت دیگر اینکه دیده شده است که برخی از طلاهای زوجه (عروس) با عنوان کردن گرم طلا جز اقلام جهیزیه قید شده و گنجانده شده است. لازم به ذکر است و می دانید و همچنین در تعریف جهیزیه نیز عنوان شد جهیزیه اقلامی می باشد که در زندگی مشترک مورد استفاده واقع می شود و لذا طلا‌های زوجه مال خودش و در تصرف خودش می باشد و مرد مورد استعمالی از آنها ندارد و عرفا جزء جهیزیه به حساب نمی آید. مواردی نیز مشاهده شده است که زوجه با استناد به لیست جهیزیه که شوهر نیز امضا کرده است  و در آن طلا عنوان شده است دادخواست استرداد طلا‌ها را نیز از دادگاه مورد درخواست قرار داده است. باید توجه داشت که در فرض هم زن طلا‌ها را با خودبه خانه شوهر آورده باشد در تصرف خود او بوده است، زیرا از آنها در مجالس استفاده نموده است مگر این که ادعا کند در طول زندگی مرد آن‌ها را برداشته است کهبیرون از قانون  استرداد جهیزیه می باشد و به فراخور حال زن می‌تواند با اثبات آن شکایت کیفری یا حقوقی کند.

این مطلب را نیز مطالعه کنید:  عده طلاق چیست و عده در طلاق به چه معناست؟

اقدام قانونی جهت استرداد جهیزیه

هم اکنون برای استرداد جهیزیه نیاز به دادخواست استرداد جهیزیه به دادگاه می باشد و دادگاه خانواده دادگاهی می باشد که صلاحیت بررسی و رسیدگی به استرداد جهاز را دارا می باشد.به این ترتیب در دادخواست استرداد جهیزیه باید تعیین خواسته و بهای آن به دقت عنوان شود و همچنین می توان برای پیشگیری از تضییع جهیزیه از دادگاه تقاضای قرار تامین خواسته نمود . در انتها لازم می باشد که مدارک اثبات کننده جهاز از قبیل سیاهه و یا فاکتور خرید حتما باید به دادخواست پیوست شوند .

هزینه استرداد جهیزیه

جهیزیه به عنوان یک امانت در دست مرد می باشد و زوجه دارای مالکیت آن می باشد. به این ترتیب پس از طلاق زوج باید این امانت را به مالکش بازگرداند و در قبال استرداد آن رسید دریافت کند. بنا براین با توجه به موارد بیان شده که هزینه استرداد و جمع‌آوری، بسته‌بندی، حمل و جابجایی این اقلام به عهده زوجه می باشد.

معمولا طبق تعرفه دستگاه قضایی هزینه استرداد حدود ۳ و نیم درصد از ارزش کل مال است. به شرط اینکه میزان ارزش مال مرقوم شده باشد.

اقدام قانونی جهت استرداد جهیزیه

مدت زمان استرداد جهیزیه

روند استرداد جهیزیه ساده و سریع می باشد و هزینه زیادی نیز ندارد. زن فقط یک دادخواست به دادگاه ارائه می دهد و سیاهه جهیزیه یا فاکتور خرید را در صورت وجود به دادگاه ارائه می کند تا به مدت یک یا دو ماه جهیزیه خود را دریافت کند. در نتیجه پروسه استرداد از زمان شروع و اقدام تا اخذ آن ممکن است ۱ یا ۲ ماه و در بدترین شرایط ۳ ماه طول بکشد.

بردن جهیزیه بدون اجازه شوهر

با توجه به این که بیان شد زن مالک جهیزیه اش می باشد و با نظر به اینکه زن هیچ وظیفه قانونی در قبال آوردن جهیزیه و نگهداری آن را ندارد می‌تواند هر زمان که اراده کند آنرا مسترد نماید و به اذن شوهر نیازی نمی باشداما توجه داشته باشید اگر قصد انجام اینکار را داشتید، تنها اقلامی که در لیست جهیزیه شما می باشد و آن را تهیه نموده اید، از منزل بدون اجازه شوهر خارج کنید.

در طی تجربیات اکثر قریب به اتفاق شکایت‌های سرقت که زوج از زوجه در مورد بردن اقلام و وسایل منزل می‌کند به دلیل نبود عنصر معنوی جرم و یا عنصر معنوی (سوء نیت) به نتیجه مورد خواسته مرد نمی انجامد.

اگر بدون مجوز دادگاه می‌خواهید جهیزیه را مسترد نمایید توصیه می شود بهتر است شواهدی مثلا شامل چند نفر از همسایگان را داشته باشد که چه اقلامی را از منزل خارج می کنید.

مسئولیت مرد در جهیزیه چیست؟

به طور معمول زن در شروع زندگی مشترک، وسایل و اقلامی را به عنوان جهیزیه به خانه شوهر می‌برد و سوالی که معمولا در خصوص جهیزیه عنوان می‌شود، این است که مسئولیت مرد در جهیزیه چیست؟

آیا میتوان مرد (شوهر) را در حکم امین دانست؟
آیا میتوان در شرایطی که مرد جهیزیه را تصاحب کرده است، به جرم خیانت در امانت از او شکایت کرد؟
به این پرسش به دو گونه باید پاسخ داد؛ اگر به صورت خشک به قوانین نگاه شود، می‌توان زوج را مشمول این جرم دانست. این در حالی است که اگر از دید عرفی به موضوع نگاه کرده و قواعد شراکت را در خصوص جهیزیه‌ای که زن به منزل شوهر می‌برد، جاری بدانیم، نمی‌توان پاسخ قاطعی به این پرسش داد.

این مطلب را نیز مطالعه کنید:  مزاحمت ملکی چیست و در قانون مجازات چه شرایطی دارد؟

دیوان عالی کشور در آرای خود احکام متفاوتی در این مورد صادر کرده و در برخی موارد شریک را مشمول این جرم دانسته است و در مواردی نیز خیر!
به نظر می‌رسد که نمی‌توان زوج را به جرم خیانت در امانت محکوم کرد. حتی اگر به نقص یا تلف اموال جهیزیه اقدام کرده باشد. چرا که جرم خیانت در امانت مختص به اعمالی است که در آن استرداد اموال پیش‌بینی شده باشد. در حالی که در خصوص جهیزیه به نظر می‌رسد باید توافقی میان صاحب مال یعنی زوجه و امین یعنی زوج مبنی بر استرداد جهیزیه، چه به صورت صریح و چه به صورت ضمنی وجود داشته باشد و، چون ذات عقد ازدواج مبنی بر تفاهم و توافق برای ادامه زندگی مشترک است، بعید به نظر می‌رسد در حین عقد ازدواج و شروع زندگی مشترک زوجه استرداد جهیزیه را شرط کرده باشد.

در زمانی که زوجه جهیزیه را به منزل مشترک می‌آورد، چون هدف ادامه زندگی است هیچ پیش‌زمینه‌ای برای استرداد جهیزیه وجود ندارد، در نتیجه، چون جرم خیانت در امانت مختص به اعمالی است که استرداد در آن‌ها شرط است، بعید به نظر می‌رسد زوج را بتوان به این جرم محکوم کرد. به معنای واضح‌تر شرط استرداد جهیزیه باید وجود داشته باشد و اگر نباشد، جرم صورت نپذیرفته است؛ بنابراین از آنجایی که در زمان ازدواج شرط استرداد جهزیه وجود ندارد، این جرم صورت نمی‌پذیرد.
در ماده ۶۷۴ کتاب تعزیرات قانون مجازات اسلامی مقرر شده است که «هرگاه اموال منقول یا غیر‌منقول یا نوشته‌هایی از قبیل سفته، چک، قبض و نظایر آن به عنوان اجاره یا امانت یا رهن یا برای وکالت یا هر کار با اجرت یا بی‌اجرت به کسی داده شده و بنا بر این بوده باشد که اشیا مذکور مسترد شود یا به مصرف معینی برسد و شخصی که آن اشیا نزد او بوده است، آن‌ها را به ضرر مالکان یا متصرفان آن‌ها استعمال یا تصاحب یا تلف یا مفقود کند به حبس از شش ماه تا سه سال محکوم خواهد شد.»
بر اساس این ماده که رکن قانونی جرم خیانت در امانت است، می‌توان گفت که رکن مادی این جرم، استعمال، تصاحب، اتلاف یا مفقودی اموال مزبور است.
ماده ۶۱۷ قانون مدنی نیز در خصوص عقد ودیعه این‌گونه بیان کرده است که امین نمی‌تواند غیر از جهت حفاظت، تصرفی در ودیعه کند یا به نحوی از انحا از آن منتفع شود مگر با اجازه صریح یا ضمنی امانت‌گذار و در غیر این صورت ضامن است.
در نتیجه زمانی که زوجه، زوج را از استفاده ممنوع می‌کند، هرگونه استفاده‌ای از آن استعمال محسوب می‌شود. البته شرایط سوءنیت او در این موارد باید لحاظ شده و مورد توجه قرار گیرد.

تصاحب نیز هر فعلی است که بر اساس آن، زوج خود را صاحب و مالک جهیزیه کند و اعمالی را انجام دهد که صرفا مالک می‌تواند دست به چنین اعمالی بزند همچنین اتلاف به معنای تلف کردن است که حتی اگر قسمتی از جهیزیه را نیز تلف کند، مصداق می‌یابد و لازم نیست تمام یک مال از اموال جهیزیه را تلف کند. مفقود کردن نیز به معنای گم کردن است و هر گونه عملی که جهیزیه را از زوجه مخفی کند را دربر می‌گیرد. دادگاه‌ها در خصوص این جرم باید صریحا نوع رکن مادی این عمل را احراز کنند. حتی ترک فعل نیز می‌تواند از طرف زوج، او را در شمول این ماده قرار دهد.
رکن سوم که رکن معنوی است، در موضوع جهیزیه، اهمیت بیشتری دارد؛ چرا که زوج باید بداند عمل او جرم است و مالی را که مورد تعرض قرار می‌دهد موجب اضرار زوجه می‌شود و همچنین باید قصد اضرار به زوجه را نیز داشته باشد که سوءنیت نامیده می‌شود.
در برخی مناطق و اقوام این رسم وجود دارد که قسمتی از جهیزیه را شوهر تهیه می‌کند.

این مطلب را نیز مطالعه کنید:  بررسی اثر جنون بر اعمال حقوقی

پرسشی که در اینجا مطرح می‌شود، این است که آیا زن می‌تواند در جهیزیه‌ای که از طرف مرد تهیه شده است، بدون اجازه دخل و تصرفی داشته باشد؟

در پاسخ باید گفت که اگر مرد وسیله‌ای را برای خانه تهیه کند، دیگر واژه جهیزیه بر آن مصداق پیدا نمی‌کند که بتوان آن را مال زوجه محسوب کرد؛ در نتیجه این اموال جز اموال شوهر محسوب می‌شود.

تعقیب شوهر به جرم خیانت در امانت

وارد کردن این جرم به شوهر بنا به شرایطی می باشد که بین زوجین طلاق اتفاق افتاده باشد یا بنا به شرایطی از هم جداگانه زندگی می کنند یا به هر طریقی زوجه، زوج را ممنوع از تصاحب، تلف و استعمال کرده و زوجه جهیزیه را تحویل نگرفته و به زوج اخطار می‌کند که جهیزیه او را پس دهد.حال به وسیله اظهارنامه یا دادخواست استرداد جهیزیه با به صورت شفاهی یا ضمنی یا هر طریق دیگری که در دادگاه ثابت شود.

از زمان آگاهی زوج از خواست و اراده زوجه، شرط استرداد باید از سوی زوج انجام شود و از این زمان زوج امین اموال زوجه محسوب می‌شود و تعدی و تفریط در اینجا مصداق پیدا می‌کند.
در اینجا زوجه به عنوان شاکی باید اثبات کند که از زمانی که به زوج اطلاع داده است، مال در دست زوج امانت بوده و وی در حفظ یا نگهداری این اموال تعدی یا تفریط کرده یا آنکه با اقداماتی مثل استعمال، تصاحب، تلف و مفقود کردن آن، موجب ضرر مالک یا زوجه شده و اقدام او در این خصوص با سوء‌نیت همراه بوده که احراز این سوء‌نیت نیز با دادگاه است.

تعقیب شوهر با کدام عنوان مجرمانه؟

باید مشخص شود که آیا فروش جهیزیه توسط شوهر در قانون تحت عنوان خاص جرم‌انگاری شده است یا ذیل جرایم دیگر مانند سرقت، فروش مال غیر، خیانت در امانت و… قرار می‌گیرد؟
این موضوع تحت عنوان خاصی جرم‌انگاری نشده است، قانون مجازات قواعدی کلی را مد نظر داشته و لازم نبوده که در فصل نوزدهم که جرایم بر ضد حقوق و تکالیف خانوادگی است، آن را درج کند و در چنین مواردی باید مصداق عمل زوج را دید که بر کدام جرم صدق می‌کند. ممکن است بنا به شرایط سرقت، فروش مال غیر، خیانت در امانت، تخریب یا جرایم دیگری بر عمل زوج صادق باشد. از لحاظ حقوقی و صرفا در خصوص استرداد آن در صورت وجود، یا مثل یا قیمت آن در صورتی که در دسترس نباشند باید دادخواستی به دادگاه خانواده محل اقامت مشترک داده شود و اگر عنوان کیفری بر آن صدق کند به دادسرای محلی که جرم در آن واقع شده است شکواییه‌ای تنظیم و تحویل داده شود.

سوالات پرتکرار در زمینه استرداد جهیزیه

1- زن می تواند جهیزیه خود را مسترد نماید؟

بر اساس رویه فعلی دادگاه ها استرداد جهیزیه در اکثر موارد امکان پذیر خواهد بود .

2- استرداد جهیزیه دارای چه قوانینی می باشد؟

برای پس گرفتن جهاز زن باید دادخواستی به دادگاه ارائه نماید و مدارک لازم را ضمیمه دادخواست خود کند .

3- در کجا اقدامات قانونی مربوط به پس گرفتن جهیزیه را باید انجام داد ؟

مرجع رسیدگی به دعوای استرداد جهیزیه دادگاه خانواده می باشد .

آیا این مطلب برای شما مفید بود؟
Leave A Reply

Your email address will not be published.

WeCreativez WhatsApp Support
پشتیبانی آنلاین شماره 1
در دسترس
WeCreativez WhatsApp Support
پشتیبانی آنلاین شماره 2
در دسترس