عسر و حرج چیست ؟

0

از دید لغوی عسر به معنای دشواری و حرج به معنای تنگنا میباشد. در واقع هر عملی که فردی را به رنج و دشواری و سختی برساند به گونه ای که غیر قابل تحمل باشد شخص درگیر عسر و حرج شده است. نمونه بارز آن در ماده ۱۱۳۰ قانون مدنی ست که بیانگر عسر حرج زن در زندگی زناشویی میباشد که اگر در دادگاه ثابت شود حکم طلاق برای زوجه صادر میگردد که به آن طلاق عسر و حرج می گویند‌.
طبق تبصره این ماده قانونی عسر و حرج به معنای به وجود آمدن شرایط و وضعیتی میشود که ادامه زندگی مشترک برای زن با سختی همراه میگردد و تحمل آن مشکل میشود. در واقع چنانچه ادامه زندگی برای زن سبب عسر و حرج او باشد وی قادر است با مراجعه به حاکم شرع ( دادگاه) و با دادن دادخواست عسر و حرج و ثابت کردن آن تقاضای طلاق کند.

طلاق و اثبات عسر و حرج

آیا زن میتواند بعد از چندین مدت با عسر و حرج طلاق بگیرد؟

این پرسش که آیا زن میتواند پس از چندین مدت با عسر و حرج طلاق بگیرد؟ مسئله شایعی میباشد، در واقع چون یکی از مشکلات زنان جهت طلاق عسر حرج ثابت کردن آن میباشد لذا پیشنهاد میشود که جهت ثابت کردن آن اقدامات صحیحی از طریق وکیل دادگستری انجام گیرد تا بتوان جهت طلاق از طرف زوجه پیش قدم شد. چرا که طلاق از سمت زوجه منوط به ثابت کردن شرایطی میباشد که فقط در صورت آن شرایط و اثبات آنان در دادگاه میتوان جهت طلاق اقدام کرد. موضوع دیگر اینکه در صورت اثبات شرایط جهت طلاق عسر و حرج رضایت نداشتن مرد برای طلاق زن مورد توجه نمی باشد و در صورتی که مرد از طلاق دادن زن امتناع نماید دادگاه میتواند شوهر را وادار به طلاق دادن زن کند.

شرایط و مصادیق طلاق عسر و حرج

در قانون تمام موارد و نمونه های عسر و حرج تعیین نگردیده است اما در ادامه مطلب برخی از مواردی که بیشتر شایع و تکرار میگردند بیان شده اند:

۱- اعتیاد شوهر به مواد مخدر و مشروبات الکلی به گونه ای که به اساس زندگی مشترک اسیب برساند و زوجه قادر نباشد به زندگی با همسر ادامه دهد.

۲-محکومیت زوج به حبس بیستر از پنج سال

۳- ضرب و شتم زوجه ( کتک زدن و آزار اذیت) و هرگونه آسیب جسمی و روانی برای زن به گونه ای که غیرقابل تحمل باشد.

۴- ترک زندگی مشترک توسط زوج به مدت شش ماه متوالی ویا هشت ماه متناوب به مدت یکسال و غیبت به مدت ۴ سال بدون عذر موجه

۵- ابتلای زوج به بیماری های صعب العلاج که ادامه زندگی زناشویی را برای زوجه غیر ممکن کند.

۶- عدم پرداخت نفقه مطالب با ماده ۳ قانون حمایت خانواده و ماده ۱۱۲۹ قانون مدنی که برای اثبات موضوع ترک انفاق و عسر و حرج زن، ثابت کردن فقر و تنگدستی و قرار گرفتن زن در چنین شرایطی با ارائه دلایل مختلف از جانب زوجه امکانپذیر است.

۷- زوج دارای شغلی باشد که خلاف شان و مصالح خانوادگی زن باشد دادگاه میتواند این حق را به زن بدهد که زوج را از ادامه چنین شغلی منع نماید و اگر مرد توجه نکند و به شغل خود ادامه دهد دادگاه ‌میتواند زوجه را از جانب مرد طلاق دهد.

۸- عقیم بودم مرد که در این صورت زن با اثبات اینکه همسرش قدرت باروری ندارد میتواند درخواست طلاق دهد.

۹- ازدواج مجدد مرد بدون رضایت زوجه که این مورد در ازدواج موقت یا دائم تفاوتی نمیکند و برای هر دو مورد یک رای از جانب دادگاه صادر خواهد شد.

۱۰- سوء معاشرت و اکراه شدید زن از همسر خود و چنین موارد دیگری که همگی میتواند از موارد عسر و حرج به شمار آید.

این مطلب را نیز مطالعه کنید:  وکالت زوجه در طلاق

شرایط و مصادیق طلاق عسر و حرج

مهریه در طلاق عسر و حرج

در واقع عسر و حرج حق اخذ مهریه را از بین نمیبرد ولی ممکن است تصور شود که وقتی زن با ادعای عسر و حرج از شوهر خود جدا شود مهریه ای دریافت نخواهد کرد در صورتی که این چنین نمیباشد و چنین طلاقی حق دریافت مهریه را از زن نمیگیرد بلکه او قادر است ضمن طلاق همه حق و حقوق خویش را از جمله مهریه ، نفقه، اجرت المثل را نیز دریافت کند.

عسر و حرج در دوران عقد:

از زمان تلاوت صیغه ی ازدواج، دختر و پسر زن و شوهر شرعی و قانونی می گردند. در دوران عقد هم زن قادر است با اثبات عسر و حرج خویش، تقاضای طلاق دهد.

در دوران عقد نیز امکان دارد شرایطی برای زن ایجاد گردد که ادامه ی رابطه ی زوجیت با مرد برای او مشکل شود. به عنوان مثال ممکن است در دوران عقد، شوهر با حکم قطعی دادگاه، به 5 سال حبس یا بیشتر محکوم گردد یا شوهر در زمان عقد زن را مورد ضرب و شتم قرار دهد.

همینطور ممکن است بعد از عقد زن متوجه اعتیاد، بیماری جسمی یا روانی صعب العلاج شوهر گردد. بدین ترتیب زن حق دارد به دادگاه مراجعه نماید و با اثبات عسر و حرج خود، به ازدواج پایان دهد.

عسر و حرج در عقد موقت

موضوع عسر و حرج فقط برای عقد دائم صدق نمیکند بلکه در مواقعی که زوجین ازدواج موقت را انتخاب میکنند صدق میکند. بدین ترتیب زمانی که ادامه این زندگی برای زوجه همراه با دشواری و مشقت باشد و او بتواند این موضوع را در دادگاه اثبات کند قاضی دادگاه با حکم و اجبار زوج مدت باقی مانده زوجیت را منحل و در نهایت با انحلال زوجیت و قطع مدت باقی مانده از ازدواج موقت رای طلاق را صادر خواهد نمود.

ارتباط عسر و حرج و کراهت زن نسبت به مرد:

احتمال دارد این پرسش ایجاد گردد که آیا صرف کراهت زن از شوهر، از مصادیق عسر و حرج محسوب می گردد یا خیر؟

در این باره اختلاف نظر وجود دارد. بعضی عقیده دارند که صرف کراهت زن از شوهر از مصادیق عسر و حرج زن نیست و زن قادر است طلاق خُلع بگیرد. یعنی با دادن مالی معادل، کمتر یا بیشتر از مهریه اش، شوهر را راضی به طلاق نماید. این مال عوض نامیده می شود.

در مقابل اشخاصی دیگر عقیده دارند چنانچه کراهت و نفرت زن از شوهر به میزانی باشد که ادامه ی زندگی مشترک را برای زن سخت و غیر قابل تحمل سازد، می توان آن را از مصادیق عسر و حرج تلقی کرده و حکم طلاق را صادر کرد.

اثبات عسر و حرج با شاهد

در واقع ثابت کردن عسر و حرج سخت میباشد اما غیر ممکن نیست . یکی از روش های ثابت کردن عسر و حرج زوجه شهادت دادن شهود است که چنانچه سوء رفتار مرد در زندگی زناشویی ثابت گردد در این حالت همه حق و حقوق زن به او تعلق خواهد گرفت. اما بایستی به مصادیق عسر و حرج و احراز آن در دادگاه دقت داشت تا قاضی دادگاه را برای حکم طلاق مجاب کرد.

دادخواست عسر و حرج

هنگامی که یکی از مواردی که در ماده ۱۱۳۰ قانون مدنی بیان گردیده حاصل شود زوجه قادر است دادخواست عسر و حرج خویش را به دادگاه ارائه کند و دادگاه هم ضمن تحلیل مدارک و دلایل و شواهد و دادخواست طلاق مبنی بر عسر و حرج زمانی که عسر و حرج زن و سختی و مشقت و دشواری او در ادامه زندگی با همسرش احراز گردید دادگاه حکم مقتصی را صادر میکند.

این مطلب را نیز مطالعه کنید:  راه های ابطال وصیت نامه متوفی

آیا طلاق با اثبات عسر و حرج قابل رجوع است؟

خیر. به طور کلی طلاقی که به درخواست زن واقع می شود، قابلیت رجوع در دوران عده را ندارد.

تنها در طلاق رجعی، یعنی طلاق به درخواست مرد، امکان رجوع به زندگی مشترک در دوران عده وجود دارد.

قاعده عسر و حرج و محدوده آن

هر رنج و سختی به معنی عسر و حرج نمیباشد در واقع عسر و حرج زیان و سختی است که شدید و غیر قابل تحمل باشد.
بنابراین درجات عسر و حرج به شرح زیر است :

۱- برخی اوقات این امکان وجود دارد تا شرایط به میزانی سخت گردد که انجام آن برای زوجین غیر قابل تحمل باشد، این موضوع زیر عنوان تکلیف مالایطلاق قرار میگیرد.
.۲- گاهی هم ادامه زندگی زوجین با همدیگر امری نیست که بتوان آن را غیر مقدور دانست اما ادامه آن با دشواری فراوانی همراه میباشد که این موضوع هم زیر عنوان تکلیف مالایطلاق قرار میگیرد.
۳- در شرایطی هم امکان دارد که ادامه زندگی مشترک با همدیگر امری مقدور باشد و سبب دشواری و مشقت زوجه نباشد اما ادامه آن منجر به ایجاد ضرر و زیان شود که ابن موضوع زیر عنوان تکلیف لاضرر قرار میگیرد.
۴- و در آخر در مواردی نیز امکان دارد ادامه زندگی مقدور باشد اما به علت سختی های فراوانش دشواری های زیادی برای افراد همراه داشته باشد به گونه ای که عرفا غیرقابل تحمل باشد که این موضوع هم زیر عنوان لاحرج قرار میگیرد.

تفاوت طلاق با اثبات عسر و حرج و طلاق با اثبات شروط دوازده گانه عقدنامه:

به طور مختصر می توان تفاوت های زیر را میان طلاق با اثبات عسر و حرج و طلاق با اثبات شروط 12 کانه عقد بر شمرد:

  1. دادگاه در موارد تقاضای طلاق توسط زن با اثبات عسر و حرج، حکم طلاق صادر می کند و به عبارت دیگر مرد را اجبار به طلاق می کند. ولی در مواردی که طلاق با تحقق یکی از شروط ضمن عقد است دادگاه گواهی عدم امکان سازش صادر می کند.
  2. مدت اعتبار حکم طلاق پس از قطعیت ۶ ماه است؛ یعنی اگر ظرف ۶ ماه طلاق ثبت نشود، رای مذکور قابلیت اجرا ندارد. ولی مدت اعتبار گواهی عدم امکان سازش ۳ ماه از زمان قطعیت آن است.
  3. در طلاق از طریق شروط ضمن عقد، پس از اثبات یکی از موارد، زن وکیل مرد در طلاق و قبول بذل می شود و به وکالت از شوهر می تواند قبول ما بذل کند. ولی در طلاق از طریق عسر و حرج قبول ما بذل با قاضی پرونده است.
  4. ملاک تصمیم دادگاه در بررسی عسر و حرج وضع فعلی زوجین، به ویژه زوجه است. یعنی قاضی بررسی می کند که آیا زن در حال حاضر و در زمان تقدیم دادخواست در عسر و حرج است یا خیر؟ چرا که اگر قبلا عسر و حرج وجود داشته و هم اکنون رفع شده به آن ترتیب اثر نخواهد داد. به بیان دیگر باید زوجه در حال عسر و حرج باشد و آن را اثبات نماید. اما در اثبات موارد ۱۲گانه عقدنامه چنین نیست همین که زن ثابت نماید یکی از آن موارد حتی در چند سال قبل محقق شده است زن وکیل شوهر در طلاق خواهد شد و گذشت زمان، وکالت زن را از بین نمی برد.

طلاق عسر و حرج چقدر طول می کشد؟

طلاق عسر و حرج چقدر طول می کشد؟

به طور معمول اشخاص پرسش مذکور را به این شکل مطرح می نمایند اما صحیح این گونه است که بگوئیم طلاق به استناد عسر و حرج چقدر زمان می برد؟

مدت زمان رسیدگی به پرونده طلاق به استناد عسر و حرج بستگی به موردهای زیادی دارد.

این مطلب را نیز مطالعه کنید:  جعل گواهی فوت و آثار آن

الف) شعبه رسیدگی کننده

برخی از شعب دادگاه ها حجم کاری زیادی داشته و به عبارتی پرونده های جاری متعددی دارند به همین دلیل رسیدگی به پرونده ها وقت و زمان زیادی می برد و اوقات رسیدگی طولانی برای پرونده ها در نظر گرفته می شود که در روند طولانی شدن دعوا موثر می باشد و به عبارتی هر چه پرونده شعبه دادگاه کمتر باشد خواهان زودتر به نتیجه می رسد.

ب) طرف دعوا یا همان خوانده

خوانده دعوا (زوج) با به کارگیری فرجه های قانونی قادر است فرایند رسیدگی را طولانی کند برای مثال امکان دارد به رأی دادگاه اعتراض کند که اعتراض زوج پرونده را در مسیر تجدیدنظرخواهی قرار می دهد و با تبادل لوایح و ارسال پرونده به دادگاه تجدیدنظر استان، ممکن است رسیدگی و صدور حکم قطعی در دادگاه تجدیدنظر ماه ها به طول انجامد.

پس به این نتیجه میرسیم که هیچ کسی قادر نیست به طور دقیق بگوید که رسیدگی به پرونده طلاق به استناد عسر و حرج چه مقدار زمان می برد و زمان های اعلامی از طرف افراد به صورت حدسی میباشد و هر فردی نظر و پیش بینی خود را اعلام می کند بنابراین زمان مورد نیاز برای به سرانجام رساندن پرونده طلاق به استناد عسر و حرج حدود 8 ماه زمان خواهد برد.

نمونه دادخواست طلاق عسر و حرج

ریاست محترم دادگاه خانواده شهر …………

باسلام؛

احتراماً به استحضار می رسانم اینجانب ………….. در تاریخ ………….. مطابق سند نکاحیه …………….. در دفتر ازدواج شماره ……… شهر …………………. با خوانده دعوا ازدواج نمودم و حاصل زندگی مشترک 23 ساله ما 3 فرزند به اسامی 1) ………. 19 ساله 2) ………………… 22 ساله 3) …………….. 11 ساله می باشد. متأسفانه از ابتدای زندگی با همسرم هیچ گونه تفاهمی با هم نداشته و حتی در جزئیات زندگی نیز با هم اختلاف نظر اساسی داریم که در طول زندگی مشترک همیشه صبر پیشه نموده و به دلیل وجود فرزندان و آینده ایشان زندگی مشترک را تحمل نموده ام در حال حاضر که فرزندانم همگی بالغ و رشید شده اند دیگر ادامه زندگی برای من غیرقابل تحمل شده است لذا با بخشیدن کل مهریه خود که عبارت است از مبلغ …………. ریال تقاضای صدور حکم طلاق را دارم.

نمونه رأی طلاق عسر و حرج

در خصوص دعوای خانم ……….. به طرفیت آقای ………….. به خواسته طلاق به استناد عسر و حرج ملاحظه می گردد خانم ………….. در دادخواست و جلسه رسیدگی اظهار داشته مدت 23 سال است که با همسرم زندگی می کنم فرزندانم همگی کبیر و رشید شده اند. از همان ابتدای ازدواج هیچ گونه تفاهمی با هم نداشتیم و با اصرار و اجبار خانواده ام حاضر به ازدواج با همسرم شدم با بخشیدن کل مهریه خود که عبارت است از مبلغ ………… ریال و کلیه حقوق مالی تقاضای صدور حکم طلاق را دارم دادگاه زوجین را جهت حصول سازش به داوری ارجاع ولیکن داوران تعرفه شده علی رغم تشکیل جلسات متعدد، هیچ گونه توفیقی جهت صلح و سازش حاصل ننموده اند. خوانده دعوا نیز در جلسه رسیدگی مورخ ………….. در دادگاه حاضر و اظهارات زوجه را تکرار و اظهار می دارد همسرم بد اخلاق بوده و هیچ گونه تفاهمی با هم نداریم ولیکن حاضر به طلاق وی نیستم لذا دعوای خواهان را وارد تشخیص و به استناد ماده 1130 قانون مدنی حکم به الزام زوج به طلاق در قبال بذل تمام مهریه صادر و اعلام می نماید. رأی صادره ظرف 20 روز از تاریخ ابلاغ قابل تجدیدنظرخواهی در محاکم تجدیدنظر استان و ظرف 20 روز قابل فرجام خواهی در دیوان عالی کشور خواهد بود.

                                                                                                  رئیس شعبه ……….. دادگاه خانواده شهر….

آیا این مطلب برای شما مفید بود؟
Leave A Reply

Your email address will not be published.

WeCreativez WhatsApp Support
پشتیبانی آنلاین شماره 1
در دسترس
WeCreativez WhatsApp Support
پشتیبانی آنلاین شماره 2
در دسترس