خلع ید چیست؟

0

دعوای خلع ید یکی از دعوای حقوقی می باشد و زمانی میتوان آنرا مطرح کرد که اموال غیرمنقول مثل زمین، خانه، مغازه، آپارتمان به واسطه فردی غیر از مالک تصرف شود و شخص متصرف از آن رفع تصرف ننماید. در این شرایط شخص مالک با مطرح ساختن این دعوا از دادگاه می خواهد که ملک را از تصرف و ید غیرقانونی و غیرمجاز فرد خارج کند و به وی تحویل نماید. در طرح دعوای خلع ید چند نکته را باید مورد توجه قرار داد نکته اول اینکه تصرف در مال غیرمنقول ممکن است به صورت استیلا به نحو عدوان یا اثبات ید باشد یعنی اینکه یا شخص متصرف باید در ابتدا بدون مجوز و با زور ملک را غصب نماید و یا اینکه ورود و تصرف ابتدایی او با اجازه مالک و قانونی باشد اما ادامه حضور او غیرقانونی است.مورد  بعد که باید بدان توجه شود این است که برای طرح دعوای خلع ید باید مالکیت شخص مالک برای دادگاه به اثبات رسیده باشد یعنی اینکه یا سند مالکیت داشته باشد و یا اگر سند رسمی وجود ندارد به طرح دعوای اثبات مالکیت همزمان با طرح دعوای خلع ید یا پیش از آن بپردازد. در دعوای خلع ید اثبات سابقه تصرف، ملاک عمل نخواهد بود. طرح دعوای خلع ید باید در دادگاه محل وقوع ملک اقامه شود و هزینه دادرسی آن نیز هزینه دادرسی دعاوی مالی است که براساس قیمت منطقه‌ای ملک محاسبه خواهد شد. در ادامه بحث ارکان دعوای خلع ید بیان می گردد. برای اینکه بدانید خلع ید چیست و دارای چه شرایطی میباشد تا انتهای مقاله با ما باشید.

 دعوای خلع ید

دعوای خلع ید شامل سه موضوع است :

  1. یک نوع دعوای مالکیت (عین و منفعت) است که در آن مالک ملک تقاضای خاتمه دادن به تصرفات غاصب از ملک  خود را دارد و منشا آن غصب است و هیچ گونه قراردادی بین مالک و متصرف وجود ندارد.
  2. تخلیه ید  : یک نوع دعوای مالکیت (منفعت) است که در آن خواهان تقاضای خاتمه دادن به ادامه تصرفات خوانده را دارد .تصرفی که برمبنای قرارداد بوده و مدت آن به اتمام رسیده است.
  3. تصرف که خود شامل تصرف عدوانی ( ادعایی از سوی متصرف سابق مال غیرمنقول علیه متصرف فعلی بر مال غیرمنقول)ممانعت از حق و مزاحمت می شود.

شرایط قانونی برای طرح دعوای خلع ید 

  • لزوم مالکیت رسمی خواهان ، چه با سند رسمی مالک باشد یا به موجب رای قطعی دادگاه مبنی بر مالکیت خواهان.
  • غیر منقول بودن مال مورد تصرف.
  • تصرف خوانده.
  • غیرقانونی و غصبی بودن تصرفات خوانده.

لزوم مالکیت خواهان خلع ید

دعوای مالکیت فرع بر اثبات مالکیت خواهان است به این معنی که خواهان باید مالک رسمی ملک یا قائم مقام مالک ، وکیل یا نماینده قانونی باشد یا حکم قطعی مالکیت به نفعش صادر شده باشد تا بتواند دعوا را مطرح نماید(قائم مقام مانند ورثه ).

بنابراین اگر ملکی سابقه ثبتی ندارد، ضمن دادخواست خلع ید در ابتدا باید تقاضای اثبات مالکیت بر ملک را نمود وگرنه دعوا رد می گردد.

تصرف غیرقانونی و غیر مجاز خوانده

اگر تصرفات خوانده قانونی و برمبنای قراردادی باشد که مهلت آن به اتمام رسیده است و متصرف ملک را بعد از اتمام مدت، تخلیه نمی نماید، باید دعوای تخلیه ید علیه وی مطرح شود نه خلع ید؛ زیرا از جمله شرایط قانونی لازم برای دعوای خلع ید، غیرقانونی و غاصبانه بودن تصرفات متصرف است ومنشا این دعوا، غصب است و هیچ قراردادی بین مالک و متصرف وجود ندارد؛ در حالیکه با وجود قرارداد، تصرفات متصرف قانونی است لکن ادامه تصرف غیر قانونی می باشد.

غیرمنقول بودن مال

غیرمنقول بودن مال

خلع ید فقط در مورد اموال غیرمنقول مانند زمین آپارتمان و … مطرح می شود.

در خصوص اموال منقول باید دعوای الزام به تحویل یا استرداد مال و .. طرح گردد.

نحوه دفاع در این دعوا باید مشروع و قانونی بودن تصرفات خود را با ارائه دلایل قانونی اثبات نماید وگرنه تصرف وی غاصبانه است؛ به عنوان مثال اثبات کند تصرفش ناشی از عقد اجاره یا بیع نامه است.

همچنین وی به استناد ماده ۸۴ قانون آیین دادرسی مدنی می‌تواند ضمن پاسخ به ماهیت دعوا ایراد کند یا ایراد شکلی نسبت به دادخواست مطرح نماید؛ مانند ایراد عدم ذینفعی یا عدم سمت و …

این مطلب را نیز مطالعه کنید:  موارد سلب حضانت فرزند کدام است

خلع ید از ملکی که مشاع باشد(چند شریک داشته باشد) 

امکان طرح دعوای خلع ید از سوی یکی از شرکاء علیه شریک دیگر در ملک مشاع امکانپذیر است و هریک از وراث و مالکین می توانند علیه سایر وراث یا سایر مالکین تقاضای خلع ید از تمام ملک مشاع را بنماید در این صورت بنا به ماده ۴۳ قانون اجرای احکام مدنی از تمام ملک مشاع خلع ید می شود اما به تصرف محکوم له داده نمی شود .مگر سایر شرکاء رضایت دهند درغیراینصورت بنا به ماده ۵۸۲ قانون مدنی، متصرف (محکوم له) ضامن است .چراکه تصرف هر شریک در ملک مشاع منوط به اذن سایر شرکاء است.(ماده ۵76 قانون مدنی)

 تخلیه ملک ورثه تحت تصرف یکی از وراث 

در این گونه مواقع برای اینکه بتوان به تصرفات متصرف غاصب خاتمه داد باید به طرفیت ورثه ای که ملک را تصرف کرده ، دادخواست خلع ید و مطالبه اجرت المثل ایام تصرف را به دادگاه ارائه داد.

مدارک لازم برای طرح دعوای خلع ید

  • تصویر مصدق سند مالکیت(الزاما)
  • مدارک هویتی
  • استماع شهادت شهود و مطلعین
  • درخواست جلب نظر کارشناس
  • شماره پرونده استنادی
  • تحقیقات محلی
  • معاینه محلی

دادگاه صالح رسیدگی به دعوای خلع ید

برای تشخیص مرجع قضایی صالح ابتدا باید به موضوع دعوا توجه کرد و از آنجا که موضوع دعوای خلع ید مربوط به اموال غیرمنقول است بنابراین رسیدگی به آن در دادگاه محل وقوع مال غیرمنقول می باشد حتی اگر خوانده در آنجا مقیم نباشد.

اجرای حکم خلع ید

 اجرای حکم خلع ید که از شش دانگ ملک صورت می گیرد ،بلافاصله بعد از قطعیت آراء اجرا می شود بنابراین نیازمند صدور اجرائیه است برای صدور اجرائیه باید:

  1. حکم ابلاغ شده باشد.
  2. تقاضای صدور اجرائیه شود.
  3. حکم قطعیت پیدا کند.

موارد عدم اجرای حکم خلع ید 

 مواردی که حکم خلع ید اجرا نمی شود:

  1. فوت و حجر محکوم علیه.
  2. ممانعت محکوم علیه در برابر مامور اجرا.
  3. بسته بودن درب ورود به محل .
  4. اجازه قبلی شرکاء به تصرف.

خلع ید از شخص متصرف

هرگاه حکم خلع ید صادر شود و متصرف ملک ، شخص خوانده باشد، خلع ید از او به عمل می آید اما اگر شخصی غیر از خوانده ،ملک را به صورت غاصبانه تصرف کرده باشد اجرای حکم به تاخیر نمی افتد. مگر شخص مذکور دلایلی دال بر اذن در تصرف ارائه دهد. یا ظرف هفته ای که به او مهلت داده شده است، اعتراض خود را به دادگاه تقدیم کند و گواهی تقدیم اعتراض خود را به دادورز ارائه دهد. در غیراینصورت عملیات اجرایی ادامه خواهد یافت.

اقدامات دادگاه در خصوص دعوای خلع ید

  1. احراز مالکیت خواهان: از طریق استعلام ثبتی و ملاحظه سند مالکیت. (دادگاه باید ابتدا ماکلیت خواهان را احراز کند و سپس وارد ماهیت دعوا شود)
  2. تشخیص غیرقانونی و مشروع نبودن تصرف خوانده.
  3. احراز اینکه تصرف خوانده در محدوده مالکیت خواهان است یا خیر و میزان تصرفات وی: از طریق معاینه محلی، تحقیق محلی و در صورت نیاز، جلب نظر کارشناس.

خوانده در این دعوا باید برای مشروعیت تصرفش دلیل بیاورد؛ در غیر این صورت، تصرف وی غاصبانه است؛ چرا که مالک حق هر نوع استفاده و تصرف در مایملک خود را دارد. وقتی فردی مالکیت خود را با ارایه سند مالکیت به اثبات می‌رساند و خوانده نمی‌تواند برای مشروعیت تصرفش دلیل بیاورد و به عنوان مثال ثابت کند که تصرفش ناشی از اجاره بوده یا ملک مورد دعوی را خریداری کرده، در این صورت تصرفش ناشی از غصب است. به این معنا که تصرف باید با رضایت و اذن مالک باشد.

اگر خواهان مورد معامله را خریداری کرده باشد و مورد معامله به وی تحویل داده نشده است، باید دادخواست الزام به تحویل مورد معامله را بدهد یا این موضوع را در دعوای الزام به تنظیم سند مطرح کند و اگر بخواهد دعوی خلع ید مطرح کند، این دعوی را وقتی می‌توان طرح کرد که مالکیت خواهان استقرار یافته باشد و وقتی دادخواست الزام به تنظیم سند داده می‌شود تا زمانی که حکم به نفع خواهان صادر و اجرا نشده و سند به نام و مالکیتش استوار نشده است، نمی‌توان این دعوی را طرح کرد و قابلیت استماع تا آن زمان را ندارد.

این مطلب را نیز مطالعه کنید:  مجازات تهدید پیامکی

تجدید نظر حکم خلع ید 

حکم خلع ید ظرف مدت ۲۰ روز قابل درخواست جهت تجدیدنظر میباشد و از آنجا که قابلیت تجدیدنظرخواهی رای صادره براساس تقویم خواسته (مبلغی که خواهان معین می کند) مشخص می شود، بنابراین دعوی از حیث معیار صلاحیت و قابلیت تجدیدنظرخواهی همان است که خواهان در دادخواست خود به عنوان مبلغ خواسته تعیین می کند یعنی مبلغ خواسته بالاتر از سه میلیون ریال باشد، قابل تجدید نظر است . اما اگر خواهان خواسته خود را کمتر از سه میلیون ریال تقویم نماید رای صادره قطعی و غیرقابل تجدیدنظر است.

تصرف مجدد محکوم علیه در ملک بعد از اجرای حکم خلع ید

چنانچه محکوم علیه بعد از اینکه حکم خلع ید اجرا شد مجدد بر ملک تصرف نماید، تصرف او مصداق بزه تصرف عدوانی می باشد.براساس ماده ۶۹۳ قانون مجازات اسلامی ، اگر کسی که به موجب حکم قطعی، محکوم به خلع ید از مال غیرمنقولی یا محکوم به رفع مزاحمت یا رفع ممانعت از حق شده باشد،بعد از اجرای حکم ،مجددا مورد حکم را عدوانا تصرف یا مزاحمت یا ممانعت از حق نماید علاوه بر رفع تجاوز به حبس از شش ماه تا دو سال محکوم خواهد شد.

 هزینه دادرسی برای طرح دعوای خلع ید 

مطابق بند12 ماده 3 قانون وصول برخی از درآمدهای دولت و مصرف آن در موارد معین مصوب 1373 مجلس شورای اسلامی دعوای خلع ید از اعیان غیرمنقول همانند دعاوی مالی غیر منقول تلقی گردیده و از نظر هزینه دادرسی برمبنای ارزش معاملاتی ملک در هر منطقه عمل می گردد و اختلاف یا عدم اختلاف در مالکیت تاثیری ندارد.

مدت زمان خلع ید

برای طرح دعوای خلع ید ابتدا باید دادخواست خلع ید تنظیم و از طریق دفتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت شود. سپس بعد از تعیین شعبه، وقت رسیدگی تعیین و طرفین دعوت می شوند و دادگاه در صورت غیرقانونی بودن تصرف خوانده نسبت به صدور رای به نفع مالک اقدام می نماید و رای صادره پس از گذشتن مهلت های اعتراض، قطعی و سپس وارد روند اجرا شده و حکم اجرا خواهد شد. البته باید گفت که مدت زمان خلع ید به موارد مختلفی بستگی خواهد داشت که از جمله آن دفعاتی است که دادگاه وقت رسیدگی تعیین می کند، اعتراض های وارده بر حکم و نحوه اجرای حکم است که بر اساس تجربه، بیشتر از شش ماه به طول می انجامد.

وضعیت دعوای خلع ید اگر یکی از خواهان دعوا در جریان رسیدگی فوت شود

چنانچه  دعوای خلع ید از طرف چند نفر مطرح و  اقامه گردد و خواسته هریک از آن ها به طور تفکیک مشخص شده باشد و یکی از خواهان دعوای خلع ید، در جریان رسیدگی به دعوا فوت نماید، دادرسی جهت تعیین و معرفی جانشین متوفی متوقف می گردد. در صورت اظهار عجز آنها،رسیدگی به دعوای خلع ید خواهانی که خواسته آنها معین است ادامه می یابد و دادرسی نسبت به کسی که فوت شده تا زمان تعیین ورثه او متوقف می شود.

خلع ید از اراضی ملی

با طرح دعوای خلع ید از اراضی ملی، بررسی موضوع در صلاحیت دادگاه عمومی است یا کمیسیون رفع تداخلات موضوع ماده ۵۴ قانون رفع موانع تولید رقابت پذیر؟

با وجود آراء متفاوت از سوی شعب مختلف دیوان عالی کشور در این خصوص، موضوع به هیات عمومی دیوان عالی ارجاع و سپس نظریه نهایی بنا به رای وحدت رویه شماره ۸۰۱ مورخ ۲۲/۰۷/۱۳۹۹ صادر شد که به شرح ذیل است.

صلاحیت کمیسیون رفع تداخلات مقرر در ماده ۳ آیین نامه اجرایی تبصره ۳ الحاقی به ماده ۹ قانون افزایش بهره وری بخش کشاورزی موضوع ماده ۵۴ قانون رفع موانع تولید رقابت پذیر و ارتقاء عالی کشور مصوب ۱۳۹۴ محدود به موارد تصریح شده و منصرف از دعوای خلع ید است. بنابراین و با عنایت به ماده ۱۰ قانون آیین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب ۱۳۷۹ موجب قانونی برای صدور عدم صلاحیت در خصوص این دعوی از سوی دادگاه عمومی به شایستگی کمیسیون یاد شده وجود ندارد.

این مطلب را نیز مطالعه کنید:  آیا تصویر برداری مخفیانه جرم است؟

نتیجه بحث این است که ماده ۹ قانون افزایش بهره وری بخش کشاورزی و منابع طبیعی و ماده ۵۴ قانون رفع موانع تولید رقابت پذیر در صدد احیاء و تثبیت مالکیت دولت و رفع تداخلات اراضی ناشی از اجرای مقررات موازی می باشد و این موضوع منصرف از اختلافات ناشی از مالکیت افراد با دولت و یا تصرفات غاصبانه نسبت به اراضی است که موضوع دعوی خلع ید قرار می گیرد به عبارتی قانون پیش گفته ناظر بر تعیین حدود دقیق اراضی دولتی و رفع تداخلات اراضی است نه رفع تصرف عدوانی و یا خلع ید.

از آنجا که موضوع خواسته خلع ید بر اساس سند مالکیت رسمی است و منصرف از موضوع ماده ۵۴ قانون رفع موانع تولید رقابت پذیر است، در صورت طرح دعوا در دادگاه عمومی و قرار عدم صلاحیت به شایستگی کمیسیون رفع تداخلات موضوع ماده ۵۴ قانون رفع موانع تولید قابل نقض است.

مواد قانونی مرتبط با خلع ید

مواد قانونی مرتبط با خلع ید

ماده ۳۱۷ قانون مدنی:

«مالک می‌تواند عین و در صورت تلف شدن عین، مثل یا قیمت تمام یا قسمتی از مال مغصوب را از غاصب اولی یا از هر یک از غاصبین بعدی که بخواهد مطالبه کند».

ماده ۵۸۱ قانون مدنی:

تصرفات هر کدام از شرکا اگر بدون اذن یا خارج از حدود اذن باشد، فضولی بوده و تابع مقررات معاملات فضولی است.

ماده ۳۱۳ قانون مدنی:

اگر شخصی در زمین متعلق به خود با مصالح متعلقه به دیگری بنایی بسازد یا درخت متعلق به غیر را بدون اذن مالک، در آن زمین غرس کند؛ صاحب مصالح‌ یا درخت می تواند قلع یا نزع آن را بخواهد؛ مگر این که به اخذ قیمت تراضی نمایند.

همچنین مواد ۴۳، ۴۴، ۴۵ و ۴۸ قانون نحوه اجرای احکام مدنی در خصوص نحوه اجرای حکم خلع ید.

نکات مهم دعوای خلع ید

  • بازداشت یا رهن بودن ملک مانع استماع دعوای خلع ید نیست.
  • طرح دعوای خلع ید نسبت به عین و منافع ملک صحیح است. بنابراین مالک منافع مانند مستاجر، می تواند علیه مستاجرغاصب دیگر، دعوای خلع ید طرح نماید.
  • در مورد املاک مشاع، اگر بین شرکا تقسیم نامه وجود داشته باشد، چون نحوه تصرفات مشخص شده است؛ دعوای خلع ید قابلیت استماع را ندارد.
  • در خلع ید تشریفات دادرسی مانند ابلاغ و تعیین وقت رسیدگی باید رعایت شود.
  • رسیدگی به این دعوا در صلاحیت دادگاه عمومی حقوقی محل وقوع ملک است؛ حتی اگر ارزش منطقه ای ملک از بیست میلیون تومان کمتر باشد، دعوا از صلاحیت ذاتی شورای حل اختلاف خارج است.
  • طرح دعوی از جانب یک یا چند نفر از مالکین مشاع جهت رسیدگی به دعوی کافی می باشدو لازم نیست تمام شرکا دعوا را با هم مطرح نمایند.
  • ضمن دادخواست خلع ید می توان الزام به پرداخت اجرت المثل ایام تصرف را با جلب نظر کارشناس رسمی، تقاضا نمود.
  • اجرای حکم خلع ید نیازمند این است که رای قطعی شده و اجراییه علیه محکوم علیه صادر می گردد.
  • در صورتیکه ملک توسط متصرف به شخص ثالث منتقل شده ودر زمان اجرای رای، ملک در تصرف شخصی غیر از محکوم علیه باشد، به موجب ماده ۴۴ قانون اجرای احکام مدنی مصوب ۱۳۵۶، حکم علیه متصرف اجرا می شود مگر اینکه وی ادعای حقی نسبت به عین یا منافع مال کند و دلایلی ارائه نماید، که در این صورت دادورز به وی یک هفته مهلت می دهد که در مراجع قضایی طرح دعوا نماید.
  • اگر ملک مشاع بوده و حکم خلع ید صادر گردد، تمام ملک تخلیه می شود؛ اما ملک تحویل هیچ کدام از شرکا نمی گردد؛ تا در خصوص نحوه تصرف توافق نمایند و یا ملک مشاع را به فروش برسانند.
  • اگر متصرف در ملک بدون اجازه مالک، اقدام به ساخت بنا نموده باشد یا ملک را تبدیل با باغ نماید؛ باید همزامان با دادخواست خلع ید، قلع قمع بنا و قطع درختان را تقاضا نماید؛ وگرنه تنها رفع تصرف انجام و بنا و درختان باید در ملک باقی بماند.
آیا این مطلب برای شما مفید بود؟
Leave A Reply

Your email address will not be published.

WeCreativez WhatsApp Support
پشتیبانی آنلاین شماره 1
در دسترس
WeCreativez WhatsApp Support
پشتیبانی آنلاین شماره 2
در دسترس