خسارت تاخیر تادیه چیست؟

0

خسارت به معنای زیان و ضرر میباشد، از ظاهر عبارت خسارت تاخیر تادیه نیزمشخص می باشد که در این خسارت نکته قابل توجه این است که باید سر قول و قرار تعیین شده بر طبق توافق بین دو نفر اتفاقی رخ می‌داد ولی رخ نداده است و به تاخیر افتاده است ولیاین امر قابل توجه است که خسارت تاخیر تادیه لزوما در مورد وجه نقد رایج (و نه ارز بیگانه) به کار می رود و کاربرد دارد به عبارتی ممکن است دو فرد مثلا الف و ب کالایی را بینشان خریدوفروش کنند و فردی که متعهد شده در تاریخ ۹۵/۱۱/۱۲ کالا را تحویل بدهد این امر به تاخیر بیفتد و کالا را سر وقت و زمان تعیین شده تحویل ندهد این مورد از مصادیق مفهوم خسارت تاخیر تادیه نیست و خسارت تاخیر تادیه لزوما و تنها در خصوص وجهِ نقدِ رایج و تاخیر و کوتاهی در پرداخت به موقع آن صادق است. خسارت تاخیر تادیه در معنای بارز خود عبارت است از خسارتی که برای کوتاهی در پرداخت به موقعِ (بر پایه توافق سر قرار و زمان معین) وجهِ نقدِ رایج باید از سمت شخص مدیون (بدهکار) به شخص دائن (طلبکار) پرداخت شود.

معنای تاخیر و تادیه

معنای لغوی تاخیر به معنای دنبال افکندن، پس انداختن و دیر کردن، آمده است و جمع آن تاخیرات است.
تادیه در لغت به معنی گزاردن، پرداختن مورد استعمال قرار می گیرد. (پرداخت دین و ایفای تعهد)

مالی یا غیر مالی بودن دعوی خسارت تاخیر تادیه

دعوای مطالبه خسارت تأخیر تأدیه یک دعوای مالی محسوب می‌شود و خواهان باید معادل خواسته خود ۳ درصد هزینه دادرسی پرداخت نماید البته اگر خواسته منطبق با صلاحیت شورا باشد در پرداخت هزینه‌ها به تکلیف ماده ۲۳ قانون شوراهای حل اختلاف مصوب ۱۳۹۴ که مقرر می‌دارد رسیدگی شورای حل اختلاف در کلیه مراحل، در دعاوی کیفری و غیرمالی معادل هزینه دادرسی در محاکم دادگستری و در دعاوی مالی معادل پنجاه درصد (۵۰%) آن است رسیدگی به دعاوی مشمول ماده (۸) این قانون بدون هزینه دادرسی است

اما چنانچه این دعوی همراه با دعوی اصلی مطرح گردد خواهان فقط یک هزینه پرداخت خواهد کرد و آن هم هزینه دعوی اصلی می باشد و لازم به پرداخت هزینه خسارت تاخیر به شکل جداگانه نمی باشد.

 شرایط مطالبه ی خسارت تاخیر تادیه 

معنای خسارت تاخیر تادیه این است  که در سر زمان مشخصی بدهکار می بایست مبلغی را به طلبکار بپردازد، اما به تاخیر افتاده و پرداخت نکرده است در این شرایط در ابتدا طلبکار باید اثبات کند که در زمان معین پرداخت مبلغ رادریافت کرده است اما بدهکار پرداخت نکرده است.

بهترین مورد برای اثبات این امر ارسال اظهارنامه می باشد. بنابراین اثبات مطالبه از سوی طلبکار جهت مبدا قرار گرفتن محاسبه خسارت تاخیر تادیه بسیار اهمیت دارد.

قابل ذکر است که در سه مورد نیازی نیست که طلبکار اقدام به اثبات مطالبه برای تعلق خسارت تاخیر نماید این سه مورد شامل موارد ذیل می گردند:

  • در خصوص چک، مهریه و اسناد موضوع آیین نامه اجرای مفاد اسناد رسمی لازم الاجرا، خسارت تاخیر تادیه از تاریخ سر رسید سند محاسبه می شود و نیازی نیست که طلبکار مطالبه نماید.
  • در ارتباط با چک، خسارت تاخیر تادیه از تاریخ چک محاسبه می شود.
  • در مورد  مهریه این خسارت از تاریخ عقد نکاح محاسبه می شود.
این مطلب را نیز مطالعه کنید:  تحليلي بر تعيين قوانين و مقررات اداری حاكم بر  پرداخت عيدی به سازمان های توسعه ای

در ارتباط با اسناد موضوع آیین نامه اجرای مفاد اسناد رسمی لازم الاجرا میتوان گفت بطور مثال در صورتی که از بانک وام گرفته شود و خانه بعنوان ضمانت در رهن بانک قرار داده شود در اینجا بانک، طلبکار با وثیقه است و در سند رهنی قید می گردد که در صورت عدم پرداخت اقساط وام، خسارت تاخیر تادیه محاسبه می شود.

مبدا محاسبه خسارت تاخیر تادیه

مبدا محاسبه خسارت تاخیر تادیه

درخواست پرداخت شخص طلبکار در زمان رسیدن موعد پرداخت بسیار مهم است و ملاک محاسبه خسارت تاخیر تادیه از زمانی است که طلبکار درخواست پرداخت دین را کرده است، البته این قاعده ایی که بیان کردیم ۳ استثنا دارد که در ادامه بیان شده است:

خسارت تاخیر تادیه در خصوص چک، مهریه و اسنادِ موضوع آیین نامه‌ی اجرای مفادِ اسنادِ رسمیِ لازم الاجرا از تاریخِ سررسیدِ سند محاسبه می‌شود و نیازی به مطالبه‌ی طلبکار نیست به عبارتی این خسارت در خصوص چک از تاریخ قید شده در چک و در خصوص مهریه از تاریخ عقد نکاح (با فرض عندالمطالبه بودن مهریه نه عندالاستطاعه بودن) محاسبه می‌شود. در خصوص اسناد موضوع آیین نامه‌ی اجرای مفاد اسناد رسمی هم که در واقع صحبتِ طلبکارِ با وثیقه در میان است نیازی به مطالبه‌ی خسارت تاخیر از جانب طلبکار یا بانک نیست. مثال ساده‌ی آن، وام گرفتن از بانک و رهن قرار دادن خانه بابت وام است که در اینجا بانک طلبکار با وثیقه است و در این سند رهنی قید شده است که در صورت عدمِ پرداختِ اقساط وام، خسارت تاخیر تادیه محاسبه می‌شود.

نحوه محاسبه خسارت تاخیر تادیه

محاسبه آن براساس نرخ رسمی که بانک مرکزی اعلام میکند میباشد.

فرمول محاسبه خسارت تاخیر تادیه 

خسارت تاخیر تادیه مطابق فرمول زیر محاسبه می گردد:

رقم شاخص سالانه زمان پرداخت دین که توسط بانک مرکزی برای سال قبل اعلام گردیده ÷ رقم شاخص سال سررسید دین + مبلغ دین = دین مورد مطالبه به نرخ روز

نحوه اثبات مطالبه طلب توسط طلبکار 

ارسال اظهارنامه، بهترین روش اثبات این امر است که طلبکار در سر موعد مقرر طلب خود را مطالبه نموده است،

در تهران و یا در شهرستان هایی که دفاتر خدمات قضایی وجود دارد این امر یعنی ارسال اظهارنامه از طریق دفاتر خدمات قضایی صورت می گیرد و در شهرستان هایی که دفاتر خدمات قضایی وجود ندارد، ارسال اظهارنامه توسط دادگستری صورت می گیرد.

با این حساب شخص طلبکار زمانی که بخواهد دادخواست مطالبه طلب را بدهد، می بایست همان اظهارنامه را ضمیمه دادخواست نماید و به دادگاه ارائه نماید تا برای دادگاه مسجل گردد که طلبکار در موعد مقرر طلب خود را مطالبه نموده است.

نکته دیگر این است که تمکن مالی (توانایی مالی) بدهکار نیز باید بررسی شود که آیا قادر به پرداخت بدهی می باشد یا خیر که اگر بدهکار معسر باشد (توانایی مالی نداشته باشد)، پرداخت آن مبلغ طلب به تعویق می افتد.

مبنای محاسبه خسارت تاخیر تادیه

بر مبنای نرخ تورم که توسط بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران اعلام می‌شود، خسارت تاخیر از تاریخ مطالبه تا پرداخت محاسبه میگردد. نرخ تورم، مبنای محاسبه می باشد بدلیل اینکه مطالبه‌ی خسارت تاخیر به دلیل کاهش ارزش پول در طول زمان است.

نکته‌ی مهم دیگری که باید به آن توجه کرد این است که ممکن است دو طرف بدهکار و طلبکار در خصوص این خسارت با یکدیگر توافق کرده باشند در این صورت خسارت تاخیر طبق توافق آنها خواهد بود و نه طبق شاخص تورم.

این مطلب را نیز مطالعه کنید:  نحوه و چگونگی شکایت و گرفتن خسات از شرکت های باربری

میزان خسارت تاخیر انجام تعهد

بر اساس توافق طرفین مشخص می شود ولی معمولا مبلغی روزانه به عنوان خسارت تاخیر انجام تعهد در نظر گرفته میشود.

مثلا در بیع خانه (خرید و فروش) شرط می شود اگر تا فلان تاریخ سند به خریدار منتقل نشود، فروشنده روزانه مبلغ ۱۰۰ هزار تومان باید به خریدار بدهد.

خسارت تاخیر انجام تعهد نمی تواند از اصل خود تعهد بیشتر باشد (سقف آن به میزان اصل تعهد است)

میزان خسارت تاخیر انجام تعهد

ماهیت خسارت تاخیر انجام تعهد

خسارت تاخیر انجام تعهد ناشی از توافق و اراده طرفین است و ماهیتی توافقی دارد.

نکته: خسارت تاخیر انجام تعهد با تعهد اصلی قابل جمع است، یعنی کسی تعهد به نفع اوست (متهعد له) میتواند از متعهد هم اجرای تعهد را بخواهد هم خسارت تاخیر در اجرای تعهد را بگیرد.

در عرف قضایی و رویه دادگاه، گرفتن این خسارت منوط بر مطالبه از طرف متعهد، به صرف گذشتن مدت تعهد و عدم انجام تعهد، و بدون مطالبه ذینفع، قضات به خسارت تاخیر انجام تعهد رای نمیدهند، برای مطالبه خسارت مذکور خواهان میتواند با فرستادن اظهارنامه برای شخص متعهد درخواست مطالبه خسارت کند یا با دادن دادخواست حقوقی درخواست مطالبه خسارت کند.

خسارت تاخیر تادیه موضوع ماده ۵۵۲ قانون آیین دادرسی مدنی

” در دعاویی که موضوع آن دین و از نوع وجه رایج بوده و با مطالبه داین و تمکن مدیون، مدیون امتناع از پرداخت نموده، در صورت تغییر فاحش شاخص قیمت سالانه از زمان سررسید تا هنگام پرداخت و پس از مطالبه طلبه کار، دادگاه با رعایت تناسب تغییر شاخص سالانه که توسط بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران تعیین می گردد محاسبه و مورد حکم قرار خواهد داد مگر اینکه طرفین به نحو دیگری مصالحه نمایند.”

از ماده بالا برداشت میشود که خسارت تاخیر تادیه فقط راجع به وجه نقد (پول) قابل مطالبه است و شامل موارد دیگری نمیشود.

خسارت تاخیر انجام تعهد و تفاوت آن با خسارت تاخیر تادیه ماده ۵۵۲ آیین دادرسی مدنی

طرفین قرارداد ملزم به رعایت مفاد قرارداد و انجام به موقع آن هستند. آنها می توانند برای جلوگیری از عدم انجام تعهد یا جبران خسارت مادی و معنوی ناشی از عدم انجام تعهد، مبلغی را به عنوان خسارت تاخیر در انجام تعهد مشخص کنند.

 الف) خسارت تاخیر انجام تعهد راجع به هر تعهدی قابل مطالبه است ولی تاخیر تادیه فقط راجع به وجه نقد رایج قابل مطالبه است.

     ب) میزان خسارت تاخیر انجام تعهد را طرفین عقد مشخص میکنند و نمی تواند بیش از مقدار تعهد اصلی باشد، اما میزان خسارت تاخیر تادیه بر اساس شاخص سالانه بانک مرکزی است.

     ج) خسارت تاخیر تادیه در فرضی است که طرفین قرارداد در توافق و قرارداد خود راجع به خسارات احتمالی و خسارات ناشی از عدم انجام و تاخیر در انجام و …. صحبت و توافقی نکرده اند اگر طرفین در خصوص خسارات توافق کرده باشند دادگاه به توافق و اراده آنها احترام میذارد و آن را ملاک قرار میدهند.

 شرایط ایجاد خسارت تاخیر انجام تعهد (مواد ۲۲۶ و ۲۲۷ و ۲۲۹ قانون مدنی)

  1. برای ایجاد تعهد مدتی معین شده باشد و مدت مذکور گذشته باشد و یا اگر مدتی تعیین نشده است متعهد له (کسی که تعهد به نفع او باید انجام می شده) زمانی میتواند ادعای خسارت کند که ثابت کند از متعهد؛ اجرای تعهد را مطالبه کرده است.
  2. عدم انجام تعهد ناشی از حوادث خارجی (حوادثی که پیش بینی و دفع آن خارج از اراده متعهد بوده است) نباشد.
  3. انجام تعهد همچنان ممکن باشد.
این مطلب را نیز مطالعه کنید:  حکم طلاق بدون ثبت

وجه التزام (ماده ۲۳۰ قانون مدنی)

وجه التزام (ماده ۲۳۰ قانون مدنی)

وجه التزام، مبلغ و خسارتی ثابت است که طرفین در قرارداد معین میکنند، مثلا شرط میکنند در بیع خانه (خرید و فروش) اگر مشخص شد فروشنده مالک خانه نیست مبلغ ۳۰۰ میلیون خسارت به خریدار بدهد.

بر خلاف خسارت تاخیر تادیه و خسارت تاخیر انجام تعهد میزان وجه التزام ثابت و معین است و ممکن است میزان آن از ارزش اصلی تعهد بیشتر باشد.

وجه التزام هم ماهیتی ارادی و توافقی دارد.

مستندات قانونی مرتبط با خسارت تاخیر تادیه

نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه:

شماره نظریه: ۷/۹۸/۱۴۸۸ شماره پرونده: ح ۸۸۴۱-۷۲۱-۸۹ تاریخ نظریه: ۱۳۹۸/۱۰/۱۱

خواهشمند است نظریه مشورتی خود را در خصوص ماده ی ۵۱۵ قانون آیین دادرسی مدنی و تبصره ۱ آن که مقرر داشته اند خواسته هایی مانند اجرت المثل و خسارت تاخیر در انجام تعهد چنانچه به صورت مستقل اقامه نشوند مستلزم تقدیم دادخواست نیستند آیا در خصوص این خواسته ها اگر به صورت مستقل مطرح شوند هزینه ی دادرسی نیز نباید اخذ نمود؟ همچنین اعلام نمایید در خصوص خواسته ی خسارت تاخیر تادیه که به همراه خواسته ی اصلی مطرح شود آیا هزینه ی دادرسی نباید اخذ نمود؟ یا اینکه حسب مورد باید بر اساس بند ۱۴ ماده ی ۳ قانون وصول برخی از درآمدهای دولت و صرف آن در مورد معین یا تقویم خواسته هزینه دادرسی اخذ کرد./ع

۱- با توجه به مواد ۶۱ و ۶۲ قانون آئین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب ۷۹، مطالبه خسارت تاخیر تادیه چنانچه همراه با مطالبه اصل خواسته باشد خواهان باید هزینه دادرسی را نسبت به اصل خواسته پرداخت کند نه نسبت به خسارت، ولی چنانچه مطالبه خسارت مذکور به صورت دعوای مستقل طرح و اقامه گردد، دعوا مالی بوده که باید تقویم و به میزان مقرر قانونی، هزینه دادرسی پرداخت گردد. ۲- در خصوص دعوای مطالبه اجرت المثل با توجه به اینکه از متفرعات دعوا نیست در هر حال چه به صورت دادخواست مستقل یا ضمن دادخواست باشد، مستلزم ابطال تمبر هزینه دادرسی وفق مقررات مربوط است.

صورت‌جلسه نشست قضائی استان خراسان جنوبی/ شهر فردوس مورخ ۱۳۹۷/۱۱/۰۲

با توجه به اینکه یکی از شرایط مطالبه خسارت تاخیر تادیه وفق ماده ۵۲۲ قانون آئین دادرسی مدنی تمکن مدیون است، در صورت صدور حکم بر محکومیت خوانده به پرداخت خسارت تأخیر تأدیه آیا صدور حکم اعسار موجب انتفای حکم سابق می شود؟ و آیا بین اعسار مطلق و نسبی تفاوتی وجود دارد؟

نظر هیئت عالی

حکم به پرداخت خسارت تأخیر تأدیه، مفروض بر این است که مدیون توانایی پرداخت اصل دین را داشته است؛ حکم به اعسار از پرداخت محکوم به نمی تواند اعتبار حکم قطعی سابق را از بین ببرد، مگر اینکه همان دادگاه صادرکننده حکم قطعی در مقام اجرای ماده ۲۷ قانون اجرای احکام مدنی با رفع اجمال از حکم قطعی، تکلیف مدیون به پرداخت خسارت تأخیر تأدیه را محدود به زمان قبل از صدور حکم اعسار نماید.

آیا این مطلب برای شما مفید بود؟
Leave A Reply

Your email address will not be published.

WeCreativez WhatsApp Support
پشتیبانی آنلاین شماره 1
در دسترس
WeCreativez WhatsApp Support
پشتیبانی آنلاین شماره 2
در دسترس