حق حبس چیست

0

براساس ماده ۱۰۸۵ قانون مدنی زن می تواند تا مهر به او تسلیم نشده از ایفاء وظائفی که در مقابل شوهر دارد امتناع کند مشروط بر اینکه مهر او حال باشد و این امتناع ‌مسقط حق نفقه نخواهد بود.

حق حبس حقی میباشد که به‌ سبب آن در عقود معوض، هر کدام از طرفین قادر است از پرداخت مالی که می بایست بپردازد یا عمل به تعهدی که بر عهده دارد امتناع ورزد تا طرف مقابل، مالی را که بایستی بپردازد، پرداخت کند یا تعهدی را که بر عهده دارد، انجام دهد. به عنوان مثال در « عقد بیع »، خریدار قادر است پرداخت پول معامله را به دریافت کالا موکول کند. فروشنده نیز می‌تواند تحویل کالا را تا دریافت پول آن به تعویق بیندازد.

در عقود معوض هر کدام از طرفین بعد از قرارداد، حق دارد مالی را که به طرف مقابل انتقال داده به وی تسلیم نکند تا وی هم “متقابلا” حاضر به تسلیم گردد به طوری که در یک زمان تسلیم و تسلّم به عمل آید.

قابل ذکر است که بر مشروع و رسمی بودن این حق تاکید نموده اند. به گفته اکثر حقوقدانان وظایف زناشوئی منحصر در تمکین خاص زوجه از زوج نمیباشد، بلکه زوجه مجاز است تا اخذ مهر خویش از همه وظایف زندگی مشترک مانند سکونت زن در منزل شوهر و پذیرش حق ریاست شوهر بر خانواده خودداری نماید.

در صورت اجرای حق حبس، یکی از طرفین قرارداد به دیگری اعلام می‌کند که «تا تو به تعهد خویش عمل نکنی، اینجانب به تعهد خود عمل نخواهم کرد»! با این‌که قانون‌گذار حق حبس را در قواعد مربوط به قرارداد بیع پیش‌بینی کرده است، مطابق نظر اکثریت حقوق‌دانان این ماده مخصوص بیع نیست و حق ‌حبس در همه عقود معوض وجود دارد. در آثار فقهی از اصطلاح احتباس و حق امتناع نیز در اشاره به این حق استفاده گردیده است.

در قوانین ایران، تعبیر حق حبس فقط در ماده ۳۷۱ قانون تجارت آمده و در سایر قوانین اصطلاحات دیگری مانند حق‌خودداری از تسلیم مبیع یا ثمن، امتناع از تسلیم مال‌التجاره ، امتناع از اجرای تعهد و… به‌کار رفته ‌است.

در قانون ایران نیز به این حق، در مباحث گوناگونی اشاره گردیده است. گاهی اوقات خود عبارت «حق حبس» به‌کار برده شده و گاهی نیز از عبارت‌هایی شبیه مانند «حق امتناع» و… استفاده شده است. برای نمونه، در ماده‌ی ۳۷۱ قانون تجارت، عین عبارت به‌کار رفته است؛ ولی در قانون‌مدنی، برای تبیین آن از عبارتی مانند «حق خودداری از تسلیم مبیع یا ثمن» در مبحث بیع و «امتناع از ایفای وظایف زندگی زناشویی» در مبحث حق حبسِ زوجه استفاده شده است.

حال ممکن است این سوال برای تان پیش آمده باشد که منظور از تمکین چیست؟

تمکین در معنای عام؛ یعنی خانم وظایف خویش را نسبت به شوهر انجام بدهد و از وی در حدود قانون و عرف اطاعت نماید و ریاست شوهر را در خانواده پذیرا باشد. مراد از تمکین در معنی خاص هم رابطه زناشویی است و درواقع معنا تمکین خاص اطاعت کردن از خواسته های غریزی شوهر از سمت زن میباشد. (تأمین نیاز های جنسی زوج) البته تمکین خاص امر بی قید و شرط نیست و زن موظف به انجام این امر مبنی بر زمان، مکان و عرف می باشد؛ بنابراین مواردی هم وجود دارد که زن مجاز است تمکین نکند. به عنوان مثال در شرایطی که شوهر درگیر یکی از بیماری های مقاربتی جنسی باشد، زن قادر است از تمکین امتناع کند که در این موارد زن حق اخذ نفقه را دارد. قابل ذکر است که این وظیفه تنها مختص زن نیست و مرد هم در حدود عرف و معمول باید با همسر خود رابطه جنسی برقرار کند.

این مطلب را نیز مطالعه کنید:  خشونت خانگی و روش های گزارش و جلوگیری از آن

اکنون ممکن است این سوال برای تان پیش آید که آیا زوج هم قادر است با استناد به حق حبس پرداخت مهریه را مشروط به تمکین زوجه کند؟
قانون گذار در ماده ۱۰۸۵ قانون مدنی تنها از حق حبس زوجه سخن گفته است و نسبت به مورد مقابل؛ یعنی شوهر ساکت است؛ بنابراین حق حبس به هیچ عنوان برای زوج به رسمیت شناخته نشده است.

شرایط اعمال حق حبس از سوی زوجه

شرایط اعمال حق حبس از سوی زوجه

الف. مهریه باید تعیین شده باشد

اما در این مورد اختلاف نظر وجود دارد و برخی در صورت تعیین نکردن مهریه هم برای زوجه حق حبس قائل شده اند. به نظر می رسد نظر اشخاصی که در این زمینه قائل به نفی حق حبس میباشند، صحیح تر باشد؛ زیرا هنگامی که زوجه در زمان انعقاد عقد نکاح مهریه ای را برای خود مشخص نمی کند، بیان گر آن میباشد که او آن را موجل (زمان دار) کرده و تعیین آن را به آینده موکول نموده است که این خود نشان از اسقاط حق حبس به صورت ضمنی است.
چنانچه پیش از درخواست تمکین زوج مهریه زوجه مشخص نشود، او حق استناد به حق حبس را نخواهد داشت. قابل ذکر است که ازدواج دائم حتی بدون تعیین مهریه قانونی و شرعی است و زوجیت واقع می گردد. در صورتی که در ازدواج موقت مشخص کردن مهریه شرط صحت عقد محسوب می شود، وگرنه عقد باطل میباشد؛ یعنی مهریه در ازدواج موقت جز ارکان اصلی آن به حساب می آید.

ب. مهریه باید حال باشد (یعنی بدون مهلت باشد و زمان و اجلی برای آن تعیین نشده باشد)

مهریه حالا مهریه ای میباشد که برای پرداخت آن مهلتی مشخص نگردیده باشد و زن این حق را داشته باشد که پس از عقد هر زمان که بخواهد، آن را مطالبه کند؛ براین اساس در صورتی که هنگام عقد مهریه به نوعی مشخص گردد که برای پرداخت آن از سوی مرد مهلتی تعیین شده باشد، به آن مهریه «مهریه موجّل» میگویند. علاوه بر این بر اساس رأی وحدت رویه دیوان عالی کشور در حالتی که پرداخت مهریه به شرط استطاعت یا توانایی مالی مرد باشد، زن از حق حبس خویش محروم میگردد. این نوع مهریه در اصطلاح مهریه عند الاستطاعه نامیده می شود؛ بدین ترتیب زن صرفا در شرایطی قادر است با استناد به حق حبس خود از تمکین سرباز زند که مهریه او عند المطالبه باشد.

لازم به ذکر است که اگر مهریه مدت دار باشد، زمانی زوجه حق مطالبه آن را دارد که مدت سپری شود و از آنجا که زوج در زمان عقد نکاح مجاز است که ایفای وظایف زناشویی را از زوجه طلب کند، زوجه نمی تواند از حق حبس خود استفاده کند؛ بدین ترتیب این وضعیت یعنی مدت دار بودن مهریه حکایت از اسقاط ضمنی حق حبس از جانب زوجه دارد و هرزمان که زوج مطالبه کرد، بایستی از او تمکین نماید، وگرنه ناشزه محسوب می شود. (در اصطلاح حقوقی به نافرمانی زوجین و انجام ندادن وظایف زناشویی از جانب آنان ناشزه گفته می شود. در واقع اگر هر کدام از زوجین به هر انگیزه وظایف زناشویی خود را انجام ندهد، نشوز نموده است).

این مطلب را نیز مطالعه کنید:  اموال منقول و غیرمنقول چیست

اما در حالتی که زوج از زوجه طلب انجام وظایف زناشویی را ننماید و مهلت پرداخت مهریه فرا برسد، زوجه قادر است از حق حبس خویش تا استیفای مهریه اش استفاده کند، در شرایطی که مهریه وعده دار نباشد. چون به موجب ماده ۱۰۸۲ قانون مدنی زوجه به محض وقوع عقد نکاح مالک مهریه می شود، می تواند آن را مطالبه کند و تا زمانی که زوج آن را فراهم نکند، زوجه می تواند از حق حبس خود استفاده کند.

ج. زوجه قبل از گرفتن مهریه به ایفای وظایف زناشویی اقدام نکرده باشد

به موجب ماده ۱۰۸۶ قانون مدنی چنان چه زوجه قبل از گرفتن مهریه به اختیار و اراده خود از زوج تمکین خاص نماید، حق حبس وی ساقط می شود و دیگر مجاز به امتناع از تمکین و سایر وظایف زناشویی نیست. توجه به این نکته ضروری است که سقوط حق حبس دلیل بر سقوط حق مطالبه مهریه نیست. آن چه مسلم است، این است که وجود قید به اختیار در این ماده این مفهوم را می رساند که اگر زوجه بر اثر اجبار یا اکراه و یا بیهوشی تمکین نماید، حق حبس وی ساقط نشده و کماکان باقی است.

قابل ذکر میباشد در صورتی که شوهر اعلام نماید که توانایی پرداخت مهریه را ندارد، دادگاه به او مهلت می دهد تا بتواند مهریه را به همسرش پرداخت کند و یا حکم می دهد که این مبلغ در اقساط مشخصی پرداخت شود. بر اساس رای وحدت رویه هیأت عمومی دیوان عالی کشور که در حکم قانون و لازم الاجراست، قسطی شدن مهریه سبب از بین رفتن حق حبس زن نمی گردد و زن قادر است تا پرداخت آخرین قسط مهریه از برقراری رابطه جنسی با همسر خویش خودداری نماید.

نتایج اعمال حق حبس از سوی زوجه

۱- به موجب ماده ۱۰۸۵ قانون مدنی در صورت استفاده زوجه از حق حبس وی استحقاق دریافت نفقه را از دست نمی دهد و بدیهی است چنان چه زوج از این کار امتناع کند، زوجه می تواند از ضمانت اجرا های حقوقی و کیفری آن از طریق دادگاه استفاده کند.

۲- نمیتوان زوجه را مکلف به تمکین خاص از زوج نمود.

۳- در حالتی که مهریه اقساطی شده باشد، زن تا پایان دریافت تمامی اقساط مهریه قادر است از حق حبس استفاده کند.

۴-در صورتی که زوج از پرداخت نفقه خودداری نماید، زوجه حق شکایت کیفری از زوج خواهد داشت.

استثنائات حق حبس

استثنائات حق حبس

آیا زن قادر است تا مشخص شدن مهر و پرداخت آن از جانب شوهر از ایفای وظایف زناشویی امتناع ورزد؟ پاسخ آن میباشد که با توجه به اینکه حق حبس، قاعده‌ای استثنایی میباشد فقط  هنگامی قابل انجام است که مهر در نکاح مشخص شده باشد و مواردی که مهر در عقد تعیین نشده باشد خارج از این امر میباشد.

این مطلب را نیز مطالعه کنید:  وکالت دادن از خارج کشور چگونه است؟

شرط انجام این حق، در مواردی تعدیل یا با استثنا روبه‌رو شده است، برای نمونه، کنوانسیون بیع بین‌المللی کالا، بر قاعده‌ی کلی هم‌زمانیِ پرداخت ثمن (قیمت، پول، بها) و تحویل کالا استثناهایی به شرح زیر وارد کرده است: به‌موجب بند سوم ماده‌ی ۵۸ کنوانسیون، استثنای اول زمانی رخ می‌دهد که بنا بر قرارداد، خریدار حق داشته باشد کالا را پیش از پرداختِ ثمن (پول) وارسی نماید. در این صورت، خریدار می‌تواند از پرداخت پول، تا زمانی‌ که به او امکان وارسی کالا داده شود، خودداری کند.

به‌ موجب ماده‌ی ۷۵ کنوانسیون، استثنای دوم زمانی رخ می‌دهد که کالا نسیه فروخته شده باشد. البته این استثنا به‌نوعی بیانگر همان شرط اصلی تحقق حق حبس است که مقرر می‌کند هیچ‌کدام از عوضینِ قرارداد نباید موجل و مدت‌دار باشند، در‌حالی‌که در فروش نسیه، درواقع، پرداخت بهای کالا به‌صورت مدت‌دار تعیین شده است.

سقوط حق حبس

در دو صورت زن حق حبس خود را از دست می دهد و دیگر نمی تواند به آن استناد کند. موارد سقوط حق حبس زوجه آن است که اگر زن پیش از دریافت مهر به اراده خود، از شوهر خود تمکین نماید، حق حبس از او سلب مى شود.

طبق ماده ۱۰۸۶ قانون مدنی: «اگر زن قبل از اخذ مهر، به اختیار خود به ایفاى وظایفى که در مقابل شوهر دارد قیام نمود، دیگر نمى تواند از حکم ماده قبل استفاده کند. مع ذالک حقى که براى مطالبه مهر دارد ساقط نخواهد شد.» در این صورت زن تنها مى تواند مهر خود را از شوهر خود درخواست نماید اما نمى تواند از حق حبس استفاده نماید و از تمکین خوددارى کند. استفاده زن از حق حبس صرفا در شرایطی ممکن است که مهریه حال باشد. بدین ترتیب، اگر مهریه عندالاستطاعه یا موجّل ( زمان دار) باشد، امکان استفاده از حق حبس وجود ندارد.

حق حبس زن و ازدواج مجدد شوهر

حالت دیگر استناد به حق حبس زوجه و رد شدن تمکین مرد این میباشد که شوهر قادر است با شرایطی که در قانون آمده است درخواست ازدواج مجدد از دادگاه کند و دادگاه در صورت داشتن توانایی مالی مناسب تشکیل دو زندگی، به نفع زوج (شوهر) رای به اجازه ازدواج مجدد صادر میکند.

حق حبس زن و طلاق از طرف مرد

چنانچه مرد درخواست طلاق به طرفیت همسر بدهد در حالیکه زن در دعاوی گذشته استناد به حق حبس کرده باشد مهریه که پا برجاست و ربطی به آن ندارد. ولی شرط تنصیف دارایی اموال شوهر شامل زوجه نخواهد شد.

حق حبس زن و دادخواست طلاق از طرف زن

در خصوص روش های طلاق به درخواست زن به تفصیل در سایت توضیح داده شده است اما خلاصه انکه چون حق طلاق با مرد است و زن هم خود استناد به حق حبس کرده و از شروع زندگی مشترک امتناع وزیده است، اثبات عسر و حرج او امری بسیار دشوار است و حتی غیر ممکن خواهد بود. مگر به اینکه پرداختن نفقه شوهر یا سوء اخلاق و سوء معاشرت او، محکومیت کیفری زوج، ابتلا به امراض صعب العلاج، اعتیاد شدید او را نزد دادگاه ثابت شود. – اگر هم طلاق توافقی باشد که مقوله دیگری است.

آیا این مطلب برای شما مفید بود؟
Leave A Reply

Your email address will not be published.

WeCreativez WhatsApp Support
پشتیبانی آنلاین شماره 1
در دسترس
WeCreativez WhatsApp Support
پشتیبانی آنلاین شماره 2
در دسترس