جرم و مجازات های تعزیری چیست

0

مطابق قانون مجازات اسلامی، مجازات اصلی به چهار دسته تقسیم می گردد: حد، قصاص، دیه و تعزیر. در این مقاله به جرم تعزیری و مجازات تعزیری خواهیم پرداخت.

هر کدام از این چهار نوع مجازات اصلی ، دارای شرایطی میباشند و انجام هر کدام بستگی به تحقق این شرایط است .

تعاریف مجازات ها:

 تعریف مجازات حد:

مجازاتی است که موجب، نوع، میزان و کیفیت اجرای آن در شرع مقدس تعیین شده است.

تعریف مجازات قصاص:

مجازات اصلی جنایت عمدی بر نفس، اعضاء و منافع است.

تعریف مجازات دیه:

اعم از مقدر و غیر مقدر، مالی است که در شرع مقدس برای ایراد جنایت غیرعمدی بر نفس، اعضاء و منافع و یا جنایت عمدی در مواردی که به هر جهت قصاص ندارد به موجب قانون مقرر می شود.

تعریف مجازان تعزیری:

مجازاتی است که مشمول عنوان حد، قصاص یا دیه نیست و به موجب قانون در موارد ارتکاب محرمات شرعی یا نقض مقررات حکومتی تعیین و اعمال می گردد.

مفهوم لغوی تعزیر:

تعزیر در لغت به معنای نصـرت و یـاری رسـاندن، احترام گذاشتن، بزرگداشت، تادیب و اصل آن منع و رد است.

اینکه واژه تعزیر را به زدن اطلاق می کنند، با مفهوم لغوی آن در ارتباط میباشد زیـرا با تعزیر، مجرم را از طریق بازداشتن و منع از آزار رسانی کمک می نماییم.

مفهوم اصطلاحی تعزیر:

از نظر اصطلاحی، تعاریف گوناگونی از تعزیر به عمل آمـده اسـت، کـه در اصـل موضـوع تفاوت چندانی با هم ندارند.

تعزیر تأدیبی است که برای بازداشتن بزهکار و سایر افراد دارای مسئولیت وضع شده است و برای ترک امور واجب و ارتکاب امور قبیحی که شـرعاً حدی برای آنها معین نشده است بدان حکم داده مـی شـود.

وجه فارق اساسی میان تعزیرات با حدود در مؤلفه ی میزان و چگـونگی مجـازات نهفتـه است.

ماده 18 قانون مجازات اسلامی: «تعزیر مجازاتی است که مشمول عنوان حد، قصاص یا دیه نیست و به موجب قانون در موارد ارتکاب محرمات شرعی یا نقض مقررات حکومتی تعیین و اعمال می گردد.»

طبقه بندی مجازات های تعزیری:

مجازات های تعزیری به هشت درجه تقسیم می شوند:

   مجازات تعزیری درجه ۱

  •  حبس بیش از بیست و پنج سال؛
  •  جزای نقدی بیش از یک میلیارد (۱.۰۰۰.۰۰۰.۰۰۰) ریال؛
  • مصادره کل اموال؛
  • انحلال شخص حقوقی.

    مجازات تعزیری درجه ۲

  • حبس بیش از پانزده تا بیست و پنج سال؛
  • جزای نقدی بیش از پانصد و پنجاه میلیون (۵۵۰.۰۰۰.۰۰۰) ریال تا یک میلیارد (۱.۰۰۰.۰۰۰.۰۰۰) ریال.

    مجازات تعزیری درجه ۳

  • حبس بیش از ده تا پانزده سال؛
  • جزای نقدی بیش از سیصد و شصت میلیون (۳۶۰.۰۰۰.۰۰۰) ریال تا پانصد وپنجاه میلیون (۵۵۰.۰۰۰.۰۰۰)ریال.

    مجازات تعزیری درجه ۴

  • حبس بیش از پنج تا ده سال؛
  • جزای نقدی بیش از یکصد و هشتاد میلیون(۱۸۰.۰۰۰.۰۰۰)ریال تا سیصد و شصت میلیون (۳۶۰.۰۰۰.۰۰۰) ریال؛
  •  انفصال دائم از خدمات دولتی و عمومی.

    مجازات تعزیری درجه ۵

  • جزای نقدی بیش از هشتاد میلیون (۸۰.۰۰۰.۰۰۰) ریال تا یکصد و هشتاد میلیون (۱۸۰.۰۰۰.۰۰۰) ریال؛
  • محرومیت از حقوق اجتماعی بیش از پنج تا پانزده سال؛
  • ممنوعیت دائم از یک یا چند فعالیت شغلی یا اجتماعی برای اشخاص حقوقی؛
  • ممنوعیت دائم از دعوت عمومی برای افزایش سرمایه برای اشخاص حقوقی.

مجازات تعزیری درجه ۶

  • حبس بیش از شش ماه تا دو سال؛
  • جزای نقدی بیش از بیست میلیون (۲۰.۰۰۰.۰۰۰) ریال تا هشتاد میلیون (۸۰.۰۰۰.۰۰۰) ریال؛
  • شلاق از سی و یک تا هفتاد و چهار ضربه و تا نود و نه ضربه در جرائم منافی عفت؛
  •  محرومیت از حقوق اجتماعی بیش از شش ماه تا پنج سال؛
  • انتشار حکم قطعی در رسانه ها؛
  • ممنوعیت از یک یا چند فعالیت شغلی یا اجتماعی برای اشخاص حقوقی حداکثر تا مدت پنج سال؛
  • ممنوعیت از دعوت عمومی برای افزایش سرمایه برای اشخاص حقوقی حداکثر تا مدت پنج سال؛
  •  ممنوعیت از اصدار برخی از اسناد تجاری توسط اشخاص حقوقی حداکثر تا مدت پنج سال.

       مجازات تعزیری درجه ۷

  • حبس از نود و یک روز تا شش ماه؛
  • جزای نقدی بیش از ده میلیون (۱۰.۰۰۰.۰۰۰) ریال تا بیست میلیون (۲۰.۰۰۰.۰۰۰) ریال؛
  • شلاق از یازده تا سی ضربه؛
  • محرومیت از حقوق اجتماعی تا شش ماه
این مطلب را نیز مطالعه کنید:  مجازات تهدید پیامکی

      مجازات تعزیری درجه ٨

  • حبس تا سه ماه؛
  • جزای نقدی تا ده میلیون (۱۰.۰۰۰.۰۰۰) ریال؛
  • شلاق تا ده ضربه.
جرم و مجازات های تعزیری چیست

شرایط موثر در صدور حکم مجازات تعزیری:

دادگاه در صدور حکم تعزیری با رعایت مقررات قانونی، موارد زیر را مورد توجه قرار می دهد:

الف) انگیزه مرتکب و وضعیت ذهنی و روانی وی حین ارتکاب جرم.

ب) شیوه ارتکاب جرم، گستره نقض و وظیفه و نتایج زیان بار آن.

پ) اقدامات مرتکب پس از ارتکاب جرم.

ت) سوابق و وضعیت فردی، خانوادگی و اجتماعی مرتکب و تاثیر تعزیر بر وی.

در چه مواردی مجازات حبس تعزیری تخفیف می یابد؟

جهات تخفیف مجازات های تعزیری شامل مواردی است که قاضی با درنظر گرفتن شرایط مختلف، مجازات اصلی را تخفیف داده و مجازات خفیف تری را جایگزین مجازات اصلی که شدیدتر است می نماید.

جهات تخفیف مجازات تعزیری عبارتند از:

  • گذشت شاکی یا مدعی خصوصی
  • همکاری موثر متهم در شناسایی شرکاء یا معاونان، تحصیل ادله یا کشف اموال حاصله از جرم یا بکار گرفته برای ارتکاب آن
  • اوضاع و احوال خاص موثر در ارتکاب جرم، از قبیل رفتار یا گفتار تحریک آمیز بزه دیده یا وجود انگیزۀ شرافتمندانه در ارتکاب جرم
  • اعلام متهم قبل از تعثیب یا اقرار موثر وی در حین تحقیق و رسیدگی
  • ندامت، حسن سابقه و یا وضع خاص متهم از قبیل کهولت یا بیماری
  • کوشش متهم به منظور تخفیف آثار جرم یا اقدام وی برای جبران زیان ناشی از آن
  • خفیف بودن زیان وارده به شخص بزه دیده یا نتایج زیانبار جرم
  • مداخلۀ ضعیف شریک ی ا معاون در وقوع جرم

تخفیف یا تبدیل مجازات حبس تعزیری ( تبدیل حبس به جزای نقدی)

مطابق ماده 37 قانون مجازات اسلامی: در صورت وجود یک یا چند جهت از جهات تخفیف، دادگاه می تواند مجازات تعزیری را به نحوی که به حال متهم مناسب تر باشد، به شرح زیر تقلیل دهد یا تبدیل کند:»

  1. تقلیل مجازات حبس تعزیری به میزان یک تا سه درجه در مجازات های درجه چهار و بالاتر.
  2. تقلیل مجازات حبس درجه پنج و درجه شش به میزان یک تا دو درجه یا تبدیل این مجازات و مجازات حبس درجه هفت حسب مورد به جزای نقدی متناسب با همان درجه.
  3. تبدیل مصادره کل اموال به جزای نقدی درجه یک تا چهارشنبه تقلیل انفصال داوم به انفصال موقت به میزان پنج تا پانزده سال.
  4. تقلیل سایر مجازات های تعزیری به میزان یک یا دو درجه یا تبدیل آن به مجازات دیگر از همان درجه یا یک درجه پایین تر.

تبصره: چنانچه در اجرای مقررات این ماده یا سایر مقرراتی که به موجب آن مجازات تخفیف می یابد، حکم به حبس کمتر از نود و یک روز صادر شود، به مجازات جایگزین مربوط تبدیل می شود.

مرور زمان در حبس تعزیری تاثیری دارد؟

قانون مرور زمان یکی از موضوعات مهم در نظام های حقوقی بسیاری از کشورهاست.

در قوانین آیین دادرسی کیفری و مجازات اسلامی، مرور زمان پیش بینی شده که عبارت است از گذشتن مدت زمانی که به موجب قانون پس از انقضای ان مدت، امکان شکایت از شخص مجرم و پیگیرد قانونی وی وجود ندارد و دعوا شنیده نخواهد شد.

در واقع تعقیب فرد مجرم و مسئله ی قانونی، موقوف می گردد. این قانون، آمره بوده و از علل سقوط دعوای کیفری است.

نکته مهم این است که مجازات های تعزیری، تکمیلی، تبعی و بازدارنده شامل مرور زمان می شوند و مجازات حدی مشمول قاعدۀ مرور زمان نخواهد شد.

مرور زمان شکایت:

مرور زمان شکایت بدین معنی است که فردی که جرم علیه وی صورت گرفته، نسبت به مهلت قانونی برای طرح شکایت بی توجهی نموده و بدین ترتیب و با عدم شکایت در زمان مقرر، حق شکایت از وی سلب می شود. مهلت شکایت از جرم، یک سال از تاریخ اطلاع از وقوع جرم است.

مرور زمان شکایت در جرایم تعزیری قابل گذشت اثر دارد.

مرور زمان تعقیب:

در صورتی تعقیب حبس و جرایم تعزیری موقوف می شود که از تاریخ وقوع جرم تا انقضای زمان های زیر، تعقیب نشده یا از تاریخ آخرین اقدام تعقیبی یا تحقیقی تا انقضای این مواعد، منتهی به صدور حکم قطعی نشده باشد.

این مطلب را نیز مطالعه کنید:  مجازات های جایگزین حبس

مرور زمان تعقیب شامل جرایم تعزیری قابل گذشت و غیرقابل گذشت می باشد:

  • جرایم تعزیری درجه یک تا سه؛ با انقضای پانزده سال.
  • جرایم تعزیری درجه چهار؛ با انقضای ده سال.
  • جرایم تعزیری درجه پنج؛ با انقضای هفت سال.
  • جرایم تعزیری در جه شش؛ با انقضای پنج سال.
  • جرایم تعزیری درجه هفت و هشت؛ با انقضای سه سال.

دز جرایم تعزیری قابل گذشت، هرگاه متضرر از جرم در مدت یک سال از تاریخ اطلاع از وقوع جرم شکایت نکند، حق شکایت کیفری او ساقط می شود؛ مگر اینکه تحت سلطۀ متهم بوده یا به دلیلی خارج از اختیار، قادر به شکایت نباشد که در اینصورت مهلت مزبور از تاریخ رفع مانع محاسبه می شود.

ویژگی مجازات تعزیری :

در تعزیرات ویژگی هایی وجود دارد که مختص به این نوع مجازات است و در مجازات های دیگر وجود ندارد . از جمله این خصوصیت ها :

  1. هیچ یک از مجازات ها ، دارای حداقل و حداکثر نیست و فقط مجازات تعزیری دارای این خصوصیت است.
  2. در مقدار مجازات تعزیری ، قاضی اختیار دارد که با توجه به اوضاع و احوال مجرم و کیفیت ارتکاب جرم ، هر میزانی را انتخاب کند اما در سایر مجازات ها ، زمانی که فرد مجرم شناخته میشود ، مقدار مجازات مقطوع است.

مرجع صالح در تعیین تعزیری کجاست ؟

ماده 18 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 بیان داشته است: … نوع، مقدار، کیفیت اجراء و مقررات مربوط به تخفیف، تعلیق، سقوط و سایر احکام تعزیر به موجب قانون تعیین می شود.

لذا وفق مقـررات جدیـد، قـوه مقننـه، بـه عنـوان بخشـی از حاکمیت، به طور انحصاری جهت تعیین تعزیر صالح شناخته شده است. امری که پذیرش آن به  جهت رعایت لوازم اصل قانونی بودن جرایم و مجازاتها، که در اصـول متعــددی از قانون اساسی  ماننــد اصــل 36 و اصــل 169 بــر آن تأکیــد ورزیــده اســت.

حدود اختیار در تعیین تعزیر چیست؟

در ارتباط با تعیین میزان تعزیر، قاعده ی فقهی با عنوان «التعزیر دون الحـد» وجـود دارد که حسب آن مقدار تعزیرات باید کمتر از حد باشد.

1- شلاق:

اگر حاکم برای تعزیر حکم به شلاق بدهد، در مورد میزان آن چند قـول میـان فقهـا وجـود دارد:

قول نخست: برخی حد کامل، یعنی صد ضربه که مجازات زنا می باشد را ملاک قرار داده و لذا معتقدند که تعزیر باید تا 99 ضربه شلاق باشد.

قول دوم: بعضی معتقدند که میزان تعزیر نباید به هشتاد ضربه شلاق، کـه حـد قـذف و شرب خمر، می باشد برسد.

قول سوم: صاحب جواهر این قول را که میزان تعزیر باید کمتر از حداقل حدود، که حـد قوادی است یعنی هفتاد و پنج ضربه شلاق باشد، بدون ذکر قائل طرح نمـوده، سـپس آن را نپذیرفته اند.

قول چهارم: نظریه دیگر ناظر بر تفصیل بر حسب نوع جرم است، که بر اساس آن میـزان تعزیر هر صنفی از موجبات حـد باید کمتـر از حـد همـان صـنف باشـد، به عنوان مثال: اگر جرم ارتکابی، سخنی بوده که شرایط قـذف را نداشـته باشـد تعزیر آن باید کمتر از حد قذف بوده و اگر فعلی باشد که وصف زنا بر آن صدق ننماید، تعزیر نباید به میزان حد زنا برسد.

مفاد ماده 19 قانون مجازات اسلامی مشخص می سازد که مقنن نظریـه سـوم را اصـل قرار داده است و از این رو حداکثر مجازات تعزیری را به میزان تا 74 ضربه شـلاق تعیـین نمـوده است، لکن در مورد جرایم تعزیری منافی عفت تا 99 ضربه شلاق تعیـین نمـوده اسـت، کـه ممکن است گفته شود این امر به معنای متابعت از قول چهارم است، لیکن به نظر می رسد که این نظر چندان قابل توجیه به نظر نمی رسد، زیرا:

در برخی جرایم منافی عفت مقـنن از ایـن قاعده عدول نموده است، به طور نمونه در ماده 237 و تبصره 1 آن، تقبیل و ملامسه ی از روی شهوت دو مرد یا دو زن با یکدیگر مستوجب شلاق تا هفتاد و چهار ضربه شناخته شده است، این در صورتی است که اگر مقنن دیـدگاه چهارم را مـلاک قـرار مـی داد، مـی بایسـت مجازات بزه تعزیری مذکور را تا نود و نه ضربه تعیین می نمود. یا در تبصره 1 مـاده 251  قذف افراد نابالغ یا مجنون را دارای مجازات شلاق تا هفتاد و چهار ضربه دانسـته است، در حالی که اگر بنا بر تبعیت از دیدگاه چهارم بود، می بایست شلاق تعزیـری مزبـور تـا هفتاد و نه ضربه معین می شد.

این مطلب را نیز مطالعه کنید:  مجازات عدم پرداخت اقساط مهریه

2- سایر مجازات ها:

چنانچه مجازات تعزیری از نوعی باشد که در حـدود نیـز وجود دارد، مانند مجازات حبس، در این صورت مقدار آن نباید به میزان مقرر به عنوان حـد برسد؛ از این رو هیچ کس را نمى توان از طریق تعزیـر اعـدام کـرد و یـا کسى را نمى توان از باب تعزیر حبس ابد نمود، چرا که مجازات حبس ابد در مورد اعمال حد است.

واضح است که تعزیر باید تناسب عقلایى با جرم داشته باشد، و همه جـا از حـدود خفیـف تـر است.

مداقه در شدت برخـی مصـادیق تعزیـرات نظیر حبس و جزای نقدی که در ماده 19 بیان شده اند، ما را به این نکته رهنمون می سازد که مقنن ضابطه کمتر بودن تعزیر نسبت به حد را عمدتاً در ارتباط با شلاق پذیرفته است.

جرم و مجازات های تعزیری چیست

قلمرو جرائم موجب تعزیر:

ضابطه تعزیر در خصوص رفتارهایی قابل اجرا است که دارای دو خصیصه باشند:

اولا: شرعاً بر آنها صدق گناه شود، لذا اگر عملی شرعاً جایز باشد حکومت حق تعیـین تغزیر در خصوص آنها را ندارد.

ثانیا: رفتار ارتکابی مستقیماً مخل حقوق جامعه و حکومت باشد، لذا در مورد گناهانی که اثر مستقیم در اخلال نظم اجتماعی و مصالح حکومت ندارند، هر چند شرعاً گناه باشند نمی توان قائل به ثبوت تعزیر شد، بلکه در این موارد از مجرای ساز و کارهای دیگری نظیر امر به معروف و نهی از منکر باید با مرتکب برخورد نمود.

نتیجه آنکه: توجه در مقررات موضوعه، حاکی از آن است که قانونگذار تمایل به اتخاذ موضع اخیر داشته است، زیرا نه تنها حکم عامی که حاکی از جرم انگاری همه گناهان و معاصی باشد وضع ننمـوده، کـه بررسی گناهانی هم که مورد جرم انگاری قرار گرفته اند مفید ایـن نکتـه اسـت کـه همگـی دارای اثـر مستقیم در نقض نظم عمومی می باشند، مفاد ماده 638 کتاب تعزیرات نیز مؤیـد دیگـری بـر ایـن موضع است.

ماده 638: «هر کس علناً در انظار و اماکن عمومی و معابر تظاهر به عمـل حرامـی نماید علاوه بر کیفر عمل به حبس از ده روز تا دو ماه یا تا 74 ضربه شـلاق محکـوم مـی گـردد و در صورتی که مرتکب عملی شود که نفس آن عمل دارای کیفر نمی باشد ولی عفت عمومی را جریحه دار نماید فقط به حبس از ده روز تا دو ماه یا تا 74 ضربه شلاق محکوم خواهد شد.»

تعزیرات منصوص و غیر منصوص شرعی:

تعزیر منصوص شرعی:

ممکن هست که عملی در شرع حرام اعلام شده اما مجازاتش مشخص نشده باشه(یعنی به حد مجازات حد نرسیده باشه) به آن تعزیر منصوص شرعی می گویند که تعزیری است که نامش در شرع آمده (و نص شده) مثل جرم رابطه نامشروع.

تعزیر غیر منصوص شرعی:

ممکن است عملی جرم باشد اما نه اسمش در شرع آمده باشد و نه مجازاتش در شرع باشد که به آن تعزیر غیر منصوص شرعی(نوشته نشده در شرع) می گویند.
مثل جرم ناشی از تصادف رانندگی(ماده 714 تا 717)

نظریه مشورتی: تعزیرات منصوص شرعی به تعزیراتی گفته می شود که در شرع مقدس اسلام برای یک عمل معین، نوع و مقدار کیفر مشخص شده است، بنابراین مواردی که به موجب روایات و یا هر دلیل شرعی دیگر، به طور کلی و مطلق برای عملی تعزیر مقرر شده است ولی نوع و مقدار آن معین نگردیده، تعزیر منصوص شرعی محسوب نمی شود.

آیا این مطلب برای شما مفید بود؟
Leave A Reply

Your email address will not be published.

WeCreativez WhatsApp Support
پشتیبانی آنلاین شماره 1
در دسترس
WeCreativez WhatsApp Support
پشتیبانی آنلاین شماره 2
در دسترس