تقسیم سهم الارث و نحوه مطالبه آن

0

یکی از کارهایی که بازماندگان بعد از مرگ متوفی انجام میدهند، تقسیم کردن سهم الارث میباشد.ارث از منظر حقوقی به معنی انتقال بدون اختیار اموال و دارایی های شخصی است که فوت شده به وراث وی. البته قابل ذکر است که ارث فقط نمود مادی ندارد بلکه جنبه های معنوی نیز دارد که به طور معمول کمتر به این جنبه معنوی دقت می شود. ما در این مقاله اطلاعاتی در این رابطه ارائه داده ایم تا بتوان با مطالعه آن راحت تر مسائل مربوط به سهم الارث و حقوق وراث را پیگیری نمود. پس در این مقاله با ما همراه باشید.

ارث چیست و نحوه مطالبه آن به چه صورت است؟

از گذشته تا به امروز در بین کل اقوام و نژادهای گوناگون بشر، موضوع ارث و تقسیم ارثیه وجود داشته و وقتی که شخصی فوت میکرد اموال و دارایی های بجا مانده از او بین وراث او تقسیم می گردید.ارث در معنی لغوی آن به معنی میراث است یعنی اموال باقی مانده از متوفی.

طبقات ارث

بهره مند شدن افراد از ارث در طبقات مختلفی انجام می گیرد. بدین صورت که اشخاص با توجه به نسبتی که با فرد فوت شده دارند از ارث بهره می برند.

اولین طبقه: والدین، فرزندان و فرزندان فرزندان

دومین طبقه: اجداد، خواهر، برادر و فرزندان آن‌ها

سومین طبقه: خواهران، برادران والدین و اولاد آن‌ها

نکته حائض اهمیت در طبقات ارث این است که در صورت زنده بودن طبقه اول، طبقه دوم از ارث محروم می شود. همچنین در صورت زنده بودن طبقه دوم، افراد طبقه سوم سهمی از ارث نمی برند. در صورت فقدان همه افراد مشمول طبقات بالا، کارهای مربوط به ترکه متوفی به دادگاه ارجاع داده می شود.

موانع ارث

اگرچه روش تقسیم کردن ارثیه با در نظر گرفتن طبقات، متفاوت میباشد اما در مواردی نیز ورثه از ارث محروم می گردند که به این عوامل موانع ارث می گویند که به شرح زیر است:

  • قتل: زمانی که فردی موروث خود را به قتل برساند از ارث محروم میگردد.
  • کفر: این حالت در شرایطی اتفاق می افتد که ورثه و موروث مذاهب گوناگونی داشته باشند بدین ترتیب مالی به ورثه تعلق نخواهد گرفت و اموال به بیت المال متعلق است.
  • لعان: لعان به حالتی میگویند که مردی به همسر خود نسبت زنا بدهد یا فرزندی را که زن به دنیا آورده از خود نفی کند. سپس شوهر بایستی در حضور حاکم شرع چهار مرتبه ادعای خود را با ذکر قسم تکرار کند و بار پنجم اعلام نماید: «لعنت پروردگار بر من اگر دروغگو باشم». سپس زن چهار مرتبه سوگند می‌خورد که مرد دروغ می‌گوید و بار پنجم اعلام می‌کند: «خشم پروردگار بر من اگر او راست گفته باشد».
  •  ولدالزنا: شخص ولدالزنا از پدر و مادر و اقوام آنها ارث نمیبرد.

    لعان به دو شکل صورت می گیرد:

   لعان زن و شوهر

که باعث حرمت ابدی می شود و امکان رجوع به آن وجود ندارد.

  لعان اولاد و ولد

این لعان را نفی ولد نیز می نامند که با رجوع می توان رابطه توارث یک سویه را برقرار کرد.

مفهوم ورثه

ورثه به اشخاصی گفته می شود که وارث مال و اموال فردی هستند که به جمع این افراد وراث گفته می شود. به این ترتیب وراث نقش قائم مقام فرد فوت شده را دارند و از این جهت می توانند در اموال متوفی تصرف کنند.

قابل ذکر میباشد که قبل از آنکه در ارث تصرفی شود باید دیون مربوط به متوفی پرداخت گردد و سپس می توانند اداره اموال را بر عهده گیرند. به این صورت وراث تا زمانی که دیون متوفی را پرداخت نکرده باشند و اجازه مالکان را کسب نکرده باشند نمی توانند در اموال وی تصرف کنند.

ترکه بعد از فوت فرد متوفی به طور قهری به وراث تعلق می گیرد اما قبل از آن باید بدهی و دیون فرد فوت شده پرداخت گردد.

انحصار وراثت

همان گونه که مطلع هستید هر یک از وراث سهم الارث مشخصی دارند که برای تصرف در آن نیاز است تا انحصار وراثت صورت گیرد. انحصار وراثت از طریق شورای حل اختلاف انجام می گیرد که معمولا شعبه محل سکونت فرد متوفی است. شورای حل اختلاف با صدور گواهی انحصار وراثت این موضوع را اثبات می کند.

لازم است که برای رسیدگی به مسئله انحصار وراثت با انتشار آگهی حصر وراثت از افراد می خواهند تا اگر وصیت نامه را از وی در اختیار دارند به مراجع ذی صلاح رسیدگی کنند. همچنین در صورتی که افرادی از متوفی طلب یا بدهی دارند باید به مراجع قضایی مراجعه کرده و اطلاعات را ارائه دهند.

در ابتدا برای دریافت گواهی انحصار وراثت به اداره ثبت احوال باید مراجعه کرد تا موضوع فوت ثبت کامپیوتری شود که در ادامه با باطل شدن شناسنامه فرد فوت شده گواهی فوت برای وی صادر می شود.

پس از صدور گواهی تمامی اموال به صورت قهری به ورثه منتقل می شود که ورثه به منظور تعیین سهم خود به شورای حل اختلاف محل مراجعه کرده و گواهی انحصار وراثت را دریافت می کنند.

این مطلب را نیز مطالعه کنید:  نظرات مشورتي اداره حقوقي قوه قضائيه در خصوص آیین نامه تعرفه حق الوکاله، حق المشاوره و هزینه سفر وکلای دادگستری مصوب 28/12/1398

برخی از دعاوی ممکن است منجر به اعتراض یکی از ورثه نسبت به سهم الارث باشد، این مورد امکان دارد به دلیل ثبت نشدن شخصی در گواهی انحصار وراثت اتفاق افتد که در این صورت فرد می تواند با کمک یک وکیل ارث اقدام به شکایت کند.

ورثه زن چه کسانی هستند؟

ورثه زن چه کسانی هستند؟

تقسیم ارثیه زن:
در مورد تقسیم ارثیه زن می توان بیان کرد که چنانچه زن فوت شده صاحب فرزند نباشد در صورت تاهل شوهر نصف اموال وی را تصاحب خواهد کرد و بقیه اموال اگر در طبقه اول پدر و مادرش باشند به نسبت یک سوم باقی مانده سهم مادر و دو سوم سهم پدرش خواهد شد.
اما اگر زن دارای فرزند باشد شوهر یک چهارم اموال وی را ارث می برد و مابقی بین وراث به نسبت مردان دو برابر زنان ارث خواهد رسید.
چنانچه وراث زن تنها یک نفر یعنی شوهر یا فقط پدر یا مادر و یکی از اولاد وی باشد تمام ارث متعلق به آن یک نفر خواهد بود.
تصور اشتباهی که در بین عرف جامعه وجود دارد این است که در صورت فوت زن وراث به مساوی از وی ارث خواهند برد که در قانون این چنین مواردی وجود ندارد.
طبقات سه گانه وراث زن مانند هر متوفای دیگری خواهد بود و سهم هر وارث با توجه به نسبتش با متوفی و جایگاه خود در جدول تقسیم ارث مشخص و معلوم می گردد و همسر زن در کنار تمام طبقات شامل ارث خواهد شد و در صورت نبود افراد هر طبقه ارث به طبقه بعد منتقل می گردد.
طلا و زیورآلات زن در حالتی که در تملک او باشد به همان نسبت تعیین شده دیگر اموال بین وراث تقسیم می گردد اما چنانچه همسر آنها را به صورت امانت به وی داده باشد متعلق به او خواهد بود و تقسیمی در مورد آنها انجام نخواهد گرفت.

نکات ارث بردن زن و شوهر از یکدیگر

الف) شوهر فوت کرده است:
زنی که عقد دائم گردیده از شوهر خویش ارث میبرد و زن صیغه ای سهمی نخواهد داشت. چنانچه شوهر،صاحب فرزند یا نوه باشد، همسرش یک هشتم از اموال وی ارث میبرد و بقیه اموال بین ورثه تقسیم میشود. اما اگر فرد فوت شده فرزند یا نوه ای نداشته باشد، همسرش یک چهارم را ارث میبرد و مابقی بین وراث تقسیم میگردد. چنانچه شوهر خویشاوندان نسبی نداشته باشد، زن از اموال شوهرش همان یک چهارم را ارث میبرد و مابقی آن به امام معصوم یا حاکم شرع می رسد. زن از تمام اموال منقول شوهرش ارث میبرد و از قیمت زمین و ساختمان یا محصولات کشاورزی آن زمین ارث میبرد. زنی که طلاق گرفته باشد و در ایام عده (سه ماهه اول) شوهرش فوت کند از او ارث میبرد. اگر مرد بیماری، زنی را عقد نماید و قبل از عروسی در اثر همان بیماری بمیرد، همسرش از او ارث نمیبرد.

ب) زن فوت کرده است:
شوهر به شرطی ارث میبرد که عقد ازدواج آنها دائم بوده باشد نه موقت. اگر زنی که فوت شده است صاحب فرزند باشد، شوهر او یک چهارم ارث میبرد و مابقی بین وراث او تقسیم میگردد اما اگر زن عقیم بوده یا فرزندی داشته که قبلاً فوت کرده، شوهرش یک دوم ترکه را میبرد. اگر زن خویشاوندان نسبی نداشته باشد، شوهرش همه ارث او را می برد.
دادگاه صالح برای تقسیم سهم الارث کدام است؟
با توجه به ماده ۲۰ قانون آیین دادرسی مدنی و ماده ۲ قانون تصدیق انحصار وراثت که در سال ۱۳۰۹ مصوب شد، در صورت عدم تقسیم ترکه، دادگاه صالح برای رسیدگی به آن و تصدیق گواهی انحصار وراثت، دادگاه آخرین محل اقامت دائمی متوفی در نظر گرفته می شود که با توجه به مقررات موجود در گواهی تصدیق انحصار وراثت در شورای حل اختلاف قابل پیگیری خواهد بود. در شرایطی که آخرین محل اقامت متوفی مشخص نباشد، دادگاه آخرین محل سکونت متوفی در ایران در نظر گرفته می شود و اگر در ایران زندگی نمی کرده است، دادگاهی که مال غیر منقول در آن واقع شده است، انتخاب می شود. اگر این چنین نبود دادگاهی که مال منقول در آن قرار دارد، دادگاه صالح رسیدگی خواهد بود. اگر هیچ یک از این شرایط وجود نداشته باشد، دادگاه محل سکونت یکی از ورثه صالح اعلام می شود. در شرایطی که ترکه بین وراث تقسیم شده باشد، دادگاه صالح با توجه به محل سکونت خوانده در نظر گرفته می شود.

میزان سهم الارث اولاد

اگر فرزند متوفی دختر باشد :

چنانچه دختر فرزند منحصر باشد به همراه پدر و مادر متوفی، نصف ترکه را به ارث میبرد و مابقی اموال با توجه به میزان سهم الارث پدر یا مادر متوفی بین آنها تقسیم می گردد.

اما اگر شخص فوت شده صاحب دو دختر یا بیش از دو دختر باشد و صاحب فرزند پسری نباشد دختران دو ثلث (دو سوم) ترکه را به ارث می برند و مابقی اموال با توجه به مقدار سهم الارث هر یک در آن طبقه بینشان تقسیم می گردد.

این مطلب را نیز مطالعه کنید:  پیگیری پرونده قضایی توسط اشخاص حقیقی

در صورتی که وراث متوفی فقط دختر باشد بدون وجود وارثی در طبقه اول مانند پدر و مادر، همه ترکه به دختر یا دختران ارث می رسد.

اگر فرزند متوفی پسر باشد :

اگر پسر منحصر یا متعدد باشد به  همراه پدر و متوفی چون همگی در طبقه اول قرار دارند ارث می برند بدین گونه که سهم الارث پدر و مادر متوفی یک ثلث (یک سوم) ترکه خواهد بود و مابقی به قرابت به فرزند یا فرزندان پسر می رسد که به تساوی بین خودشان تقسیم می کنند.

اگر وراث متوفی در طبقه یک فقط پسر یا پسران او باشند و در طبقه اول وارث دیگری نداشته باشد تمام ترکه به پسر یا پسران می رسد.

در صورتی که فرد فوت شده هم فرزند دختر و هم فرزند پسر به همراه پدر و مادر در طبقه اول داشته باشد، سهم الارث پدر و مادر به دلیل وجود فرزندان یک سوم ترکه خواهد بود. و بقیه اموال بین فرزندان دختر و پسر متوفی تقسیم می شود به این صورت که فرزندان پسر وی دو برابر فرزندان دخترش ارث خواهند برد.

ارث فرزند فوت شده

اگر فرزندی قبل از پدر خود فوت کند، از ارث هیچ سهمی خواهد برد و این بدان معناست که فرزندان شخص فوت شده نیز حق هیچگونه مال بری از پدربزرگ خود را ندارند.

تنها در صورتی نوه ها از پدر بزرگ خود ارث میبرند که که هیچ فردی از طبقات تعریف شده برای بهره گیری از ارث وجود نداشته باشد و در آن صورت است می توانند از ارثیه سهمی داشته باشند.

میزان سهم الارث اولاد اولاد (نوه)

آنچه مشخص است این است که نوه در طبقه اول قرار دارد اما در صورتی ارث می برد که متوفی فرزندی نداشته باشد. در این حالت نوه قائم مقام اولاد می شود و با هر یک از ابوین (پدر و مادری) که زنده باشد ارث می برد.

فرزندان پسر متوفی دو برابر فرزندان دختر متوفی ارث می برند. چنانچه نوه متوفی پسر باشد اما به واسطه مادر با متوفی قرابت پیدا کرده باشد در واقع نصف نوه ای که از پدر با متوفی قرابت پیدا کرده ارث میبرد. اما در میان خودشان وقتی به قائم مقامی از پدر و مادر خود ارث بردند، پسران قائم مقام دو برابر دختران قائم مقام ارث می برند.

میزان سهم الارث اولاد اولاد (نوه)

میزان سهم الارث خواهر برادر متوفی

اگر میت اخوه ابوینی (برادران پدر و مادری) داشته باشد اخوه ابی (برادران پدری) ارث نمی برد و در صورت نبودن اخوه ابوینی (برادران پدر و مادری) اخوه ابی (برادران پدری) حصه ارث آنها را می برند. لازم به ذکر است اخوه ابوینی و اخوه ابی هیچ کدام اخوه امی را از ارث محروم نمی کنند.

چنانچه وراث میت چند برادر و خواهر ابوینی (پدر و مادری) یا چند برادر و خواهر ابی (پدری) باشند ترکه بین آنها بالسویه تقسیم می گردد.

اگر وراث میت چند برادر و خواهر ابوینی (پدر و مادری)  یا چند برادر و خواهر ابی (پدری) باشند حصه ذکور (آقایان) دو برابر اناث (خانم ها) خواهد بود.

چنانچه وراث میت چند برادر امی یا چند خواهر امی یا چند برادر و خواهر امی باشند ترکه بین آنها بالسویه تقسیم می گردد.

میزان سهم الارث پدر و مادر 

همانگونه که مشاهده کردید از آنجایی که پدر و مادر در طبقه اول قرار دارند در صورت فوت متوفی در هر صورت سهمی از ارث باقی مانده از فرزند خود که فوت شده خواهند برد اما مقدار این سهم الارث در صورت وجود اشخاص دیگر که در طبقه اول و در کنار او قرار دارند متفاوت میباشد.

چنانچه برای شخص فوت شده فرزند یا نوه از هر درجه که باشد وجود نداشته باشد هر کدام از پدر و مادر در صورت انفراد تمام ارث را می برد.

در صورتی که پدر و مادر میت هر در قید حیات باشند مادر یک ثلث (یک سوم) و پدر دو ثلث (دو سوم) ارث می برد. چنانچه برای فرد فوت شده اولاد یا نوه از هر درجه که باشد وجود نداشته باشد، اگر پدر و مادر میت هر دو زنده باشند ولی مادر حاجب( فردی از طبقات دیگر که میزان سهم ارث مادر را کمتر می کند ) داشته باشد، سدس (یک ششم) از ترکه متعلق به مادر است و بقیه مال پدر است.

حاجبان مادر در این فرض که با موجود بودن آنان مادر از بردن بیش از یک ششم ترکه بی بهره می گردد به شرح ذیل هستند: ( نکته حائز اهمیت این است که حاجبان چون در طبقات بعدی هستند به دلیل وجود مادر و پدر ارثی نمی برند )

این مطلب را نیز مطالعه کنید:  مجازات صلب چیست

نکته : حاجب به شخصی میگویند که با بودن او در یک طبقه، طبقه بعد، ارث نمی برد.

 در صورت موجود بودن این چهار شرط میزان سهم الارث مادر یک ششم ترکه خواهد بود و مابقی اموال سهم الارث پدر راتشکیل می دهد.

اولا : لااقل دو برادر یا یک برادر با دو خواهر یا چهار خواهر باشند.

ثانیا : پدر آنها زنده باشد.

ثالثا : از ارث ممنوع نباشند مگر به سبب قتل

رابعا : وراث یا خویشاوندان ابوینی ( پدر و مادری) یا ابی (پدری)  تنها باشند.

مراحل هزینه کردن اموال متوفی

١) مخارج ضروری: این مخارج باید از اصل اموال متوفی پرداخت شوند:

هزینه کفن و دفن و مراسم بایستی در حد متعارف و معقول از اموالفرد فوت شده هزینه شود. پرداخت بدهی های طلبکاران متوفی پرداخت مهریه همسر متوفی پرداخت بدهی های عبادی متوفی یعنی مخارج حج واجب، خمس و زکات و نماز و روزه ای که از متوفی قضا شده باید از اصل اموال او پرداخت شود. چنانچه متوفی بدهی های عبادی خود را مشخص نکرده باشد، وظیفه ای بر عهده وراث او نمی باشد.

٢) ثلث أموال

چنانچه شخص متوفی در وصیت خود ذکر کرده باشد که مقداری از اموالش را به شخص یا اشخاص مخصوصی بدهند و یا در راه خیری صرف گردد، اگر بیشتر از ثلث (یک سوم) اموالش نباشد، وراث باید به وصیت او عمل کنند اما چنانچه متوفی در جهت انجام کارهای حرام وصیت کرده باشد، آن وصیت اعتباری ندارد.

٣) تقسیم ارث

پس از اینکه بدهی های متوفی پرداخت گردید و ثلث اموال او نیز برای مواردی که وصیت کرده بود، انجام گردید، بقیه اموال وی بین وراث تقسیم میگردد و تقسیم ارث مطابق با قانون شرع انجام میشود، نه طبق سفارش متوفی.
بطور مثال اگر فردی وصیت کند که بعد از فوت او دختران و پسران او به یک اندازه سهم ببرند، آن وصیت قابل اجرا نمی باشد.
به صورت کلی همه اموال منقول و غیر منقول متوفی می تواند بسته به خواسته وراث مطالبه گردد. اموال باقیمانده بین همه ورثه مشاع است و آنها قادرند سهم متعلق به خود را به صورت جداگانه مشخص و دریافت نمایند. در شرایطی که هدف تقسیم شرکت باشد، تمامی شرکا باید طرف دعوا در نظر گرفته شوند. زیرا هرگونه تصمیمی که در این رابطه گرفته شود و یا اقدامی که صورت بگیرد، می تواند در حقوق سایر اصحاب دعوی تاثیرگذار باشد.
فوت شدن هر یک از ورثه تاثیر مستقیم دادرسی بر وراث خواهد داشت. در این شرایط با استناد به ماده ۱۰۵ قانون آئین دادرسی مدنی، دادرسی متوقف خواهد شد. با توجه به ماده ۳۰۰ قانون مدنی کشور هر یک از وراث می توانند به صورت جداگانه برای دریافت سهم الارث خود اقدام نمایند.

اصطلاحات عنوان شده در شرع و قانون در مورد ارث

اصطلاحات عنوان شده در شرع و قانون در مورد ارث

فرض:
سهم مشخصی است که در قرآن برای بعضی از وراث عنوان گردیده است و به افرادی که آن را می گیرند، فرض بَر می گویند.
ترکه:
آن چیزی است که از متوفی بجا میماند و او مالک آن بوده است مانند خانه، زمین، پول و .
حَبوِه:
در لغت به معنای عطا می باشد و در اصطلاح فقه عبارت است از برخی از اموال پدر که بعد از فوت او به پسر بزرگش می رسد.
سهم:
اگر مالی بین دو یا چند نفر مشترک باشد، نصیب هر یک از شرکا را سهم یا حِصه می گویند.
حَجب:
محروم شدن وارثی از وراث (به صورت کلی یا جزئی) به وسیله شخص دیگری از خویشاوندان متوفی را حجب می گویند.
محروم کننده را حاجب و محروم شده از ارث را محجوب می نامند.

حجب بر دو نوع است:

حجب حِرمان: مانع رسیدن ارث می شود مثلاً اگر میت پدر داشته باشد، پدربزرگ او ارث نمی برد. حجب نقصان: مقدار ارث را کم می کند بطور مثال زنی که فرزند دارد و شوهرش فوت می کند، فرزند باعث میشود که سهم مادرش از یک چهارم به یک هشتم تقلیل یابد.
نَسَب:
نسب اصطلاحی است که فردی یا از تولد ناشی می شود (مانند فرزند برای والدین) و یا از انتساب دو نفر به شخص ثالث (مانند نسب دو برادر که به پدر و مادر منتهی می شود)
سَبَب:
ارتباط شخصی با شخص دیگر بوسیله عقد و قرارداد مانند عقد ازدواج.

چه کسانی توسط سبب ارث میبرند؟

همسر متوفی که در عقد دائم او بوده و عقد صحیح باشد. برده ای که مولایش او را آزاد کرده باشد. فردی که در گذشته با میت پیمان جریره بسته باشد یعنی اینکه هر دو قبول کنند که همواره پشتیبان همدیگر باشند و در آینده هم از همدیگر ارث ببرند. قابل ذکر است که این پیمان در صورتی صحیح میباشد که میت وارث نسبی نداشته باشد.
نکته: اگر میت از جهت نسب و سبب بی وارث باشد، ماترک او به حاکم شرع یا امام معصوم میرسد.

 

آیا این مطلب برای شما مفید بود؟
Leave A Reply

Your email address will not be published.

WeCreativez WhatsApp Support
پشتیبانی آنلاین شماره 1
در دسترس
WeCreativez WhatsApp Support
پشتیبانی آنلاین شماره 2
در دسترس