تفاوت شرط داوری و شرط حل اختلاف

0

پیش از پرداختن به بحث تفاوت شرط داوری و شرط حل اختلاف باید یادآور شد که امروزه حل و فصل اختلافات از طریق مراجع غیر قضایی تبدیل به امری شایع گردیده است مزایای رسیدگی توسط مراجع غیر قضایی اطراف قراردادی را برآن داشته است که در قراردادها شرطی بگنجانند، که در صورت بروز هرگونه اختلاف، رسیدگی توسط مرجع غیر قضایی صورت پذیرد .

در این راستا پاره ای از اوقات، در قرارداد شرط حل و فصل اختلاف توسط حل اختلاف پیش بینی می شود و گاهی اوقات شرط داوری یا سایر مراجع غیر قضایی، لاکن از آنجا که شرط حل اختلاف، دارای مشابهت هایی با داوری می باشد به همین سبب بررسی و ممیزی نقاط افتراق آنان برای حل و فصل اختلافات و اقدامات قضایی مابعد از رسیدگی حائز ضرورت و اهمیت می باشد. نگارنده بنا را بر ممیزی و بررسی نقاط افتراق و تمایز این دو نهاد حل و فصل اختلافات غیر قضایی گذاشته است تا در ذیل بدان پرداخته می شود:

اولین تفاوت شرط داوری و شرط حل اختلاف: ماهیت رای داور

همانطور که در مواد متعدد قانون آیین دادرسی مدنی ( فصل هفتم)  به صراحت بیان گردیده است داورری به عنوان نهاد شبه قضایی در مواردی که طرفین صلاحیت داوری را در قرارداد  به موجب شرط ضمن عقد معین کرده اند حل و فصل قطعی اختلافات به عهده داوری گذارده شده است که مواد 477 و 482 و 488 و 489 مبین صلاحیت قاطع داوری در رفع اختلافات می باشد . و به عبارت دیگر رای داوری بایستی قاطع و منجز و بوده  در صورتی که هیات حل اختلاف به هیچ عنوان به طور قاطع اختلافات طرفین را حل و فصل نکرده است.بلکه صرفاً استحقاق طرفین را نسبت به انحلال قرارداد یا استمرار اعتبار قرارداد اعلام می نماید. و ماهیت رای به صورت مشروط و معلق می باشد

دومین تفاوت شرط داوری و شرط حل اختلاف: اصل نسبی بودن عدم مداخله دادگاه در رای داوری

وفق مواد 488 الی 490 قانون آیین دادرسی مدنی ، در رسیدگی به اختلافات طرفین به داوری ، محاکم قضایی بدواً دخالتی نمی نمایند . و تنها در صورتی که  با اعتراض خوانده داوری ، دادخواست ابطال رای داوری را بر اساس مصادیق هفت گانه مندرج در ماده 489 قانون آیین دادرسی مدنی اقامه نمایند که در صورت اثبات آن ، دادگاه رای داوری را ابطال می نماید در صورتی که در مورد شرط هیات حل اختلاف ، اصل بر مداخله مطلق دادگاه و محاکم قضایی نسبت به تصمیم هیات حل اختلاف   می باشد.

این مطلب را نیز مطالعه کنید:  مجازات مشارکت در قتل چیست؟

سومین تفاوت شرط داوری و شرط حل اختلاف: معلوم و معین بودن موضوع و خود داور

وفق ماده 458 قانون آیین دادرسی مدنی ، در هر مورد که داور تعیین می شود ، موضوع و مدت داوری و خود داور بایستی معین باشند.در صورتی که در هیات حل اختلاف نیازی به معلوم و معین بودن اعضای هیات حل ختلاف نیست به عبارت دیگر شرط علم اجمالی برای شرط حل اختلاف کفایت می نماید.

چهارمین تفاوت شرط داوری و شرط حل اختلاف: حدود دخالت دادگاه در داوری و هیات حل اختلاف

وفق ماده 488 قانون آیین دادرسی مدنی چنانچه ، خوانده داوری در ظرف مهلت معین بیست روزه پس از ابلاغ  نسبت به رای داوری اعتراضی ننماید ، رای داور لازم الاجرا بوده و مفاد آن برای طرفین لازم الاتباع و اصل مداخله دادگاه در امر داوری محقق می گردد.در صورتی که پس از صدور رای هیات حل اختلاف ، شخصی که رای به نفع وی اصدار یافته است برای اعمال و اجرای آن نیازنمند سازو کار قضایی و رسیدگی در محاکم قضایی می باشد.

 

پنجمین تفاوت شرط داوری و شرط حل اختلاف: عدول از اجرای رای

وفق ماده 486 قانون آیین دادرسی مدنی ، تا زمانی که رای داوری قطعی نشده باشد ، اصحاب اختلاف می توانند تمام یا بخشی از مفاد رای داور را اجرا ننمایند و امکان عدول از مفاد رای داور ، جزئاً یا کلاً متصور است در حالیکه چنین فرضی در خصوص تصمیم هیات حل اختلاف مفروض نیست و تازمانی که دعوی در محاکم قضایی مطرح نگردد و قطعی نشده باشد امکان عدول از رای دادگاه با فرض صدور گزارش اصلاحی مقدور می باشد .

ششمین تفاوت: قابلیت اجرای رای داوری و تصمیم هیات حل اختلاف

وفق ماده 483 قانون آیین دادرسی مدنی داور در صورت توافق طرفین و شرط در داوری یا قرارداد داوری ، امکان صدور گزارش اصلاحی و صلح اختلاف وجود دارد و در صورت استنکاف خوانده رای داوری از مفاد رای داور ، بدون اخذ رای از محاکم قضایی،  دادگستری نسبت به موضوع مختلف فیه اقدام به صدور اجرائیه می نماید .در صورتی که پس از صدور تصمیم در هیات حل اختلاف و اعطای مهلت به طرف قرارداد ، در صورت عدم توجه و رعایت و ایفاء تعهدات ، امکان اعمال شرط جزایی قرارداد وجود ندارد و متعهد له و مشورط له برای اعمال حق خود ناگزیر به متسول شدن به مراجع قضایی    می باشد.

این مطلب را نیز مطالعه کنید:  قیاس نهاد داوری و دادگاه های اداری(هیات های شبه قضایی)

هفتمین تفاوت: لزوم قبولی داوری و عدم لزوم قبولی نماینده هیات حل اختلاف :

وفق ماده 465 آیین دادرسی مدنی ، در جلسه داوری ، داور مکلف است موضوع داوری را قبول نموده و قبولی خود را اعلام نماید . و یا امارت و قرائن دلالت برقبولی داوری نماید در صورتی که در هیات حل اختلاف ، نماینده طرفین اختلاف نیازمند به اعلام و پذیرش قبولی نسبت به رسیدگی موضوع اختلاف نمی باشد.

هشتمین تفاوت شرط داوری و شرط حل اختلاف: اصل صلاحیت محاکم قضایی جهت ترافع قضایی

با عنایت به اصل 159 قانون اساسی، ماده 10 قانون آیین دادرسی مدنی و رای وحدت رویه هیات عمومی دیوان عالی کشور به شماره 47 تاریخ 17/10/1363 ، اصل بر صلاحیت عمومی دادگستری بر ترافع قضایی است و رسیدگی به اختلافات توسط نهادهای دیگر به دلیل اینکه جنبه استثنایی و خلاف اصل می باشند نیازمند تصریح در قانون دارد . حال آنکه داوری یا سایر نهادهای شبه قضایی دارای تجویز قانونگذار می باشد در حالیکه هیات حل اختلافی که مستقل از محاکم قضایی و مانند داوری صالح به صدور رای قاصع اختلاف باشد ، منصوص به نص قوانین نیست،  لذا در صورت تردید بایستی اصل استصحاب و اصل عدم را جاری ساخت و حکم به عدم تسری احکام داوری به هیات حل اختلاف داد و تفسیر خلاف این از مصادیق «اجتهاد خلاف نص محسوب می گردد.»

نهمین تفاوت: مسوولیت داور

وفق ماده 501 قانون آیین دادرسی مدنی، در موارد اثبات تقلب یا تقصیر داور چنانچه خسارتی به هریک از طرفین وارد گردد، داور دارای مسوولیت مدنی بوده واز باب قاعده«تسبیب» و قانون مسوولیت مدنی، مکلف به جبران خسارت است؛لیکن چنین مسوولیتی متوجه اعضای هیات حل اختلاف نیست.

این مطلب را نیز مطالعه کنید:  عقد بیع: تعریف و احکام

دهمین تفاوت شرط داوری و شرط حل اختلاف: نحوه اجرای رای داور

همان طور که پیشتر اشاره شدبه استناد ماده های 489 و 490 قانون آیین دادرسی مدنی، اصل مرور زمان در داوری جاری است.زیرا رای داور در صورت انقضاء مدت بیست روز و عدم اعتراض، قطعی و در زمره احکام قطعی بوده و دادگستری مکلف است اجرائیه صادر نماید، در حالی که بعد از رای هیات حل اختلاف:

نخست) مرور زمان مشمول آن نمی گردد    دوم)  پس از طرح دعوی در محاکم قضایی و صدور هر گونه رای ، وفق ماده 3 قانون اجرای احکام مدنی امکان صدور اجرائیه فراهم می گردد.

 

یازدهمین تفاوت شرط داوری و شرط حل اختلاف: نحوه اعتراض

اعتراض به رای داور مستقیم است؛ به عبارت دیگر معترض مکلف است وفق ماده 489 قانون آیین دادرسی مدنی، به رای داور اعتراض نمایدو درخواست بطلان آن را از دادگستری نماید. لیکن اعتراض به رای حل اختلاف، غیر مستقیم است؛ بدین ترتیب که رسیدگی در جلسه هیات حل اختلا ف به صورت ماهیتی نبوده و به عنوان نمونه در خصوص فسخ قرارداد، هیات حل اختلاف صلاحیتی در خصوص تایید یا رد فسخ ندارد و صرفاً تصمیم هیات، ناظر بر استحقاق اصحاب اختلاف  به فسخ یا بقاء قرارداداست، در نتیجه معترض نمی تواند دعوایی تحت عنوان ابطال تصمیم هیات حل اختلاف در محاکم قضایی مطرح نماید و صرفاً دعوای ابطال فسخ، از سوی معترض مورد پذیرش می باشد.

این نوشتار مختصر، توسط یکی از وکلای موسسه‌ی حقوقی رهپویان آتی‌نگر تالیف و تنظیم شده است. سپاسگزار خواهیم بود نظرات ارزشمند خود را ذیل همین یادداشت مرقوم بفرمایید. مجموعه‌ی رهپویان آتی‌نگر، بخشی از هلدینگ بزرگ رهپویان مهاجر آتی‌نگر است. شاخه‌ی دیگر فعالیت این مجموعه که تحت نام رهپویان مهاجر فعالیت دارد، امور مهاجرتی است.

آیا این مطلب برای شما مفید بود؟
Leave A Reply

Your email address will not be published.

WeCreativez WhatsApp Support
پشتیبانی آنلاین شماره 1
در دسترس
WeCreativez WhatsApp Support
پشتیبانی آنلاین شماره 2
در دسترس