تدلیس چیست

0

تعریف لغوی و اصطلاحی تدلیس

تدلیس، از ریشۀ عربی دَلَس و دُلْسَه (ظلمات و تاریکی) و در لغت به‌معنای کتمان کردن و پوشاندن میباشد. این لغت از فقه و گویش عرب وارد زبان حقوقی ما گردیده اسـت و در کتـاب هـای لغـت عربـی بـه معنـای پوشاندن و نهفته ساختن عیوب است.

انجام دادن اعمالی که سبب فریب طرف معامله و در نتیجه ضرر مالی وی باشد را تدلیس می گویند.

همانگونه که توضیح دادیم، تدلیس به معنای فریب دادن و پنهان کردن وقایع میباشد و معنی اصطلاحی آن نیز از معنی لغوی اش دور نیفتاده است. پس هر زمان فروشنده مالی جهت فریفتن خریدار، وصفی موهوم را به کالای خویش نسبت دهد یا عیبی را که در آن است پنهان کند، گویند در معامله تدلیس کرده است.

بدین ترتیب در هر تدلیس نوعی تقلب و فریب وجود دارد و حقه باز بی توجه به شرافت شغلی و درستکاری متعارف، از اعتماد طرف معامله جهت فریفتن او اسـتفاده می کند. به همین جهت تدلیس در قرارداد با کلاهبرداری قرابت دارد.

تدلیس یا خیار تدلیس در حقوق ایران

ماده ۳۶۹ قانون مدنی به یازده خیار (اختیار فسخ) تصریح دارد که یکی از این خیارات خیار تدلیس می باشد.

مطابق ماده ۴۳۸ قانون مدنی خیار تدلیس یا تدلیس عبارت است از عملیاتی که موجب فریب طرف معامله شود.

بزرگان حقوقی نیز آن را به این صورت تعریف کرده‌اند که تدلیس فریبی نامتعارف میباشد که از سمت یکی از دو طرف معامله، یا با درایت و دستیاری او، به‌منظور منحرف ساختن طرف دیگر به‌کار می‌رود و او را به معامله‌ای برمی‌انگیزد که در صورت مطلع بودن از وقایع به آن رضایت نمی‌داد؛ به عبارت دیگر اگر طرف معامله مطلع بود که به‌ عنوان مثال مورد معامله دارای این حسن نبوده و یا دارای این عیب است، اقدام به انجام معامله نمی‌کرد.

تدلیس وقتی موجب خیار فسخ است که سبب اشتباه در اوصاف غیر اساسی معامله گردیده باشد. خطا در اوصاف اساسی سبب باطل شدن معامله است.

بر اساس ماده ۴۳۸ قانون مدنی، تدلیس تنها به قرارداد‌های تجاری اشاره ندارد و عقد نکاح را نیز در برمی‌گیرد.

شروط خیار تدلیس

از جمله شرایط تحقق خیار تدلیس دو عنصر است :

1- برای تحقق خیار تدلیس بایستی یک وصف که در مال وجود ندارد به آن نسبت داده شود؛ در واقع دادن امتیاز به مال در صورتی که آن امتیاز در مال وجود ندارد .

2- گول زدن دومین عنصری میباشد که برای انجام خیار تدلیس الزامی است. زمانی که شخصی یک صفت را به مالی نسبت می دهد و نیت آن فریب دادن دیگری میباشد ، باعث بوجود آمدن خیار تدلیس است .

این مطلب را نیز مطالعه کنید:  مشاوره وکیل تلفنی رایگان 24 ساعته

بدین صورت برای اینکه خیار تدلیس ایجاد گردد ، بایستی هم یک صفت کمال به متاع داده شود در حالی که متاع فاقد آن است و باید این کار با نیت فریب باشد .

زمان اعمال خیار تدلیس

طبق ماده ۴۴۰ از قانون فوق الذکر خیار تدلیس بعد از علم به آن فوری است یعنی دارنده خیار که بسته به شرایط معامله یا خریدار است و یا فروشنده، پس از مطلع شدن از تدلیس می بایست در کوتاهترین مدتی که عرف ایجاب می کند قرارداد را فسخ نماید والا خیار وی ساقط خواهد شد

اثر تدلیس در معاملات

اثر تدلیس در معاملات

وقوع تدلیس سبب ایجاد حق فسخ برای فرد فریب‌خورده در قرارداد می‌ شود. به‌منظور تحلیل بیشتر اثر تدلیس در معاملات، دو نوع از عقود را از هم جداسازی می‌کنیم: عقد نکاح و معاملات تجاری.

تدلیس در معاملات تجاری

انجام هر گونه عملیاتی که سبب فریب طرف دیگر در مورد ویژگی‌های مورد معامله شود، چه از طرف بایع (فروشنده) و چه از طرف خریدار باشد، سبب تحقق تدلیس و ایجاد خیار فسخ برای معامله آن می‌گردد که اثر فوری دارد و باید فوراً اعمال گردد.

گاهی طرفین قرارداد در متن آن شرط می‌نمایند که همه خیارات ساقط شود (شرط اسقاط کافه خیارات). آیا با وجود نداشتن آگاهی هریک از طرفین معامله از تدلیس طرف دیگر، این اسقاط حق بر فسخ قرارداد صحیح میباشد؟

برخی از حقوقدانان اعتقاد دارند که علی‌الاصول تا هنگامی که شخصی از موضوع حق خویش مطلع نیست، نمی‌تواند آن را اسقاط کند چراکه امکان دارد در صورت آگاهی به سقوط آن رضایت نمی‌داد. همچنین، ذکر می نمایند که خیار تدلیس پیش از وقوع معامله و اطلاع زیان‌دیده از تدلیس قابل اسقاط نمیباشد و در این مورد استدلال می‌گردد که اگر قرار باشد شخصی دیگری را فریب دهد و با توسل به قانون و اسقاط خیار تدلیس موجبات ممانعت از احقاق حق زیان‌دیده را فراهم کند؛ درواقع از قانون به‌عنوان وسیله‌ای برای تضییع حقوق دیگران استفاده کرده و، چون قانون نمی‌تواند و نباید وسیله ورود خسارات ناروا به اشخاص تلقی گردد، فلذا خیار تدلیس را قبل از اطلاع زیان‌دیده قابل اسقاط نمی‌دانند؛ منتهای امر به‌نظر می‌رسد، ضروری باشد که در هنگام تنظیم قرارداد و اسقاط خیارات این خیار را استثناء گردد.

این مطلب را نیز مطالعه کنید:  تحليلي بر تعيين قوانين و مقررات اداری حاكم بر  پرداخت عيدی به سازمان های توسعه ای

تدلیس باید از جانب یکی از طرفین باشد نه شخص ثالث

موضوع دیگر آن است که تدلیس باید از جانب یکی از طرفین معامله باشد تا سبب ایجاد خیار فسخ قرارداد برای طرف دیگر شود. در واقع اگر تدلیس از جانب یک شخص ثالث مانند واسطه صورت گرفته باشد، شخص فریب خورده قادر نیست قرارداد را به هم بزند. اما می‌تواند از شخص فریب دهنده ادعای خسارت کند.

برای مثال چنانچه ملکی با دادن اطلاعات اشتباه از جانب مشاور املاک و بدون دخالت فروشنده، فروخته شود، خریدار بعدا حق فسخ معامله را ندارد. البته باید این نکته را در نظر گرفت که گاهی اوقات امکان دارد یکی از طرفین معامله با شخص ثالث تبانی کرده باشد که در صورت اثبات فرد قادر است قرارداد را فسخ کند.

البته ثابت کردن تدلیس در معامله نیز مستلزم ارائه دلایل و مدارک کافی میباشد. از جمله این دلایل می‌توان به متن قرارداد مکتوب یا شهادت و گواهی افراد درگیر با معامله اشاره کرد. به هر حال افراد بایستی اسناد مکتوب و دلایل محکمه‌پسند خویش را برای اثبات در اختیار داشته باشند.

پنهان کردن نصف حقیقت هم شامل خیار تدلیس می‌شود

در صورتی یکی از طرفین معامله نصف حقیقت را مخفی کرده باشند، باز هم در صورت اثبات؛ شامل خیار تدلیس شده و فرد قادر است قرارداد را فسخ کند. اما منظور از پنهان کردن نصف حقیقت چیست؟

برای نمونه ممکن است فروشنده به صورت جزئی به وجود برخی ترک‌های سطحی بر روی دیوار و در زیر دیوارپوش اشاره کند. اما اینکه استحکامات و دیوار اصلی ساختمان دچار ترک شده باشد را مخفی نگه دارد.

تدلیس در عقد نکاح

مواد ۱۱۲۱، ۱۱۲۲و ۱۱۲۳ قانون مدنی، موارد زیادی از موجباتی را که سبب ایجاد حق فسخ برای زوج و زوجه می‌شود، نام برده است. فسخ ازدواج تشریفات خاص طلاق را ندارد و فریب‌خورده می‌تواند آسان‌تر از طلاق، نکاح را فسخ کند. این موارد به شرح زیر است.

تدلیس در عقد نکاح

۱. مواردی در مرد که موجب حق فسخ برای زن می‌گردد:

جنون.

عَنَن به‌معنای بیماری جنسی برای مرد است. به‌گونه‌ای که ناتوان از آمیزش می‌گردد. این مورد زمانی در فسخ عقد نکاح اثر دارد که بعد از گذشت یک‌سال از تاریخ رجوع زن به حاکم رفع نشود.

خصاء به‌معنای اَخته بودن مرد و ناتوانی از باروَری در وی است.

مقطوع بودن آلت تناسلی.

۲. مواردی در زن که موجب حق فسخ برای مرد می‌گردد:

جنون.

قَرَن: استخوانی در فرج و مانع جماع.

این مطلب را نیز مطالعه کنید:  تبعات قانونی اجاره دادن کارت بانکی

جُذام.

بَرَص: گونه‌ای بیماری پوستی و ناواگیر است که به‌صورت لکه‌های سفید و نرم بر بدن نمایان می‌شود و بر اثر اختلال در عملکرد رنگدانه‌های پوستی به وجود می‌آید.

اِفضاء: یکی بودن مجرای بول و حیض.

زمین‌گیری.

نابینایی از هر دو چشم.

۳. مواردی که ذکر کردیم فقط چند نمونه از موضوعات تدلیس میباشند و محصور و محدود نیز نیستند. هر زمان در یکی از طرفین، صفت خاصی اعم از معنوی یا جسمانی شرط شده و بعد از عقد مشخص گردد که طرف مذکور آن وصف را نداشته، برای طرف مقابل حق فسخ خواهد بود؛ خواه وصف ذکر شده در عقد صریح گفته شده باشد یا عقد متبایناً بر آن واقع شده باشد. همچنین چنانچه صفتی شرط نشده، اما طرف دیگر خود را دارنده آن معرفی کرده باشد، حق فسخ نکاح برای شخص مقابل همچنان وجود دارد؛ مثل اینکه هر کدام از طرفین ادعا کنند مدرک تحصیلی دکترا دارند یا در وزارتخانه مشغول به کار هستند و …

قانون اظهار داشته که عیوب زن درصورتی موجب حق فسخ برای مرد است که عیب مزبور در حین عقد وجود داشته‌است؛ در نتیجه چنانچه پس از عقد نکاح ایجاد شود، موجب حق فسخ برای زوج نخواهد بود، اما زوج می‌تواند برای طلاق اقدام کند. از جانب دیگر، هر گاه جنون و عنن در مرد، پس از عقد هم حادث شود، موجب حق فسخ برای زن خواهد بود.

همان‌ گونه که ذکر شد، چنانچه هر کدام از زوجین به هر طریقی قبل از عقد نکاح عالم و آگاه به موارد فوق‌الذکر در طرف دیگر باشد، بعد از عقد حق فسخ نخواهد داشت.

چگونگی طرح دعوا:

دادخواست تدلیس بایدبه دادگاه خانواده هرشهرستان داده شود.

روش های طرح دعوای تدلیس

  1. به محض اینکه ازموارد فسخ اطلاع پیداکرد می تواند خود را دراین زمینه ذینفع معرفی کند و با استفاده ازاظهارنامه ای مراتب رابه طرف مقابل اعلام نماید.سپس بایستی این موضوع را در دادگاه بیان دارد و درنهایت نیز ازدادگاه درخواست کندکه حکم فسخ را تایید نماید.
  2. فرد بدون اینکه دادخواستی را به دادگاه بدهد از دادگاه حکم برای فسخ عقد را طلب کند.در این صورت زمانی عقدفسخ خواهد شد که دادگاه حکم راصادر نماید در این زمان فسخ عقد حتمی خواهد شد و قبل ازاین زمان هنوز عقدنکاح پابرجا خواهد بود. بعد از اینکه فسخ تایید شد،زن میتواند امور دیگری مثل جهیزیه،مهریه و…را نیز از مرد طلب کند.
آیا این مطلب برای شما مفید بود؟
Leave A Reply

Your email address will not be published.

WeCreativez WhatsApp Support
پشتیبانی آنلاین شماره 1
در دسترس
WeCreativez WhatsApp Support
پشتیبانی آنلاین شماره 2
در دسترس