انواع تمکین اعم از تمکین عام و تمکین خاص

0

به محض آنکه نکاح یا این که ازدواجی از منظر رسمی و شرعی به درستی انجام شد، به همراه خویش حقوق و تکالیفی را برای زوجین ایجاد می نماید. کلمه تمکین به معنی موظف کردن است و معنی اصطلاحی تمکین در دانش حقوق برگرفته از متن های فقهی ما میباشد آنچه از مظمون تمکین اخذ می گردد به معنی اطلاعت زن از همسرش می باشد.

در واقعیت تمکین ، تکلیفی دو طرفه میباشد که بر عهده زن و مرد قرار دارد . با تمرکز در مواد قوانین مدنی و قانون شرعی ، قادریم انواع تمکین را مشمول تمکین عام و تمکین خاص بدانیم . منظور از تمکین عام ریاست و مدیریت مرد در خانواده میباشد و منظور از تمکین خاص وظایف زناشویی است . به همین علت ، در این مطلب ، انواع تمکین اعم از تمکین عام و تمکین خاص را مورد بررسی قرار می دهیم .

انواع تمکین

از جمله تکالیف زوجین در مقابل یکدیگر این میباشد که از هم تمکین نمایند. نقطه مخالف تمکین زن ، نشوز میباشد که بدین معنی میباشد که زن و شوهر در مقابل همدیگر تمکین نکرده باشند . البته اصطلاح نشوز را بیشتر در باب زنان به کار می برند ، اما از آن جهت که هر دوی زن و مرد مکلف به تمکین در برابر یکدیگر هستند ، عدم تمکین از طرف هر دوی آنها نشوز نام دارد .

در قانون ما ، تمکین در دو معنی تمکین عام و تمکین خاص استفاده می شود که دارای معنی گوناگونی از هم میباشند. به همین دلیل آشنایی با انواع تمکین اعم از تمکین عام و تمکین خاص و مصادیق آنان مسئله بسیار حائز اهمیتی است. نکته ای که بایستی به آن توجه کرد این است که در انواع تمکین ، تشخیص اموری که مرد قادر است از همسر خویش انتظار داشته باشد ، بستگی به عرف و آداب و رسوم اجتماعی دارد و نمی توان محدوده مشخصی را برای آن تعیین کرد .

مفهوم تمکین در معنای عام

معنی تمکین در مفهوم عام به معنای اطاعت زن از شوهر در امور مرتبط با به زندگی مشترک میباشد. (در واقع در این مفهوم تمکین به ریاست مرد درخانواده اشاره دارد.) ماده 1105 قانون مدنی: در روابط زوجین ریاست خانواده از خصایص شوهر است. ( از موارد تمکین عام شامل حسن معاشرت ) ماده 1103 قانون مدنی ( که به معنای رفتار خوب با شوهر و رعایت نظافت و آرایش مناسب زن برای همسر خود است. سکونت زن در منزلی که شوهر تعیین کرده است ) ماده 1114 قانون مدنی ( البته الزم به ذکر است که اختیار تعیین منزل ممکن است به زن داده شود که در این صورت شوهر باید در منزلی که زن تعیین کرده است سکونت کند. تمکین عام زن از شوهر به معنی تصرف مرد در اموال همسر خویش نمیباشد و زن صاحب اختیار است که هرگونه تصرفی در اموال خویش نماید. تمکین مشمول مسایل و روابط خانوادگی می شود و بحث اموال زن از این حیطه خارج میباشد.
باتوجه به مطالب بیان شده تمکین تنها مختص زن نمیباشد و مرد هم مکلف به رعایت حسن معاشرت و رفتار خوش با همسر خویش است. در رابطه با مرد نمی توان دعوی تمکین اقامه کرد و فقط می توان در رابطه با نفقه تحت عنوان الزام به پرداخت نفقه دعوی اقامه کرد. ضمانت اجرای عدم تمکین عام زن از شوهر خود در ماده 1108 قانون مدنی آمده است به این معنا : اگر زن بدون مانع مشروع از ادای وظایف زوجیت امتناع کند مستحق نفقه نخواهد بود. از این ماده این طور متوجه می شویم که وظایف زن دربرابر خواسته های مشروع مرد میباشد؛ اما دربرابر خواسته های نامشروع و غیر عقلانی مرد وظیفه ای برعهده زن نمیباشد. به عنوان مثال اگر مرد همسر خویش را از حرفه یا شغلی که مخالف مصلحت خانواده یا حیثیت هر یک از زوجین نیست منع کند، اقدام او نامشروع میباشد و زن مجبور به قبول درخواست او نیست چراکه مرد در صورتی قادر است زن را از حرفه یا شغل او منع نماید که مخالف مصالح خانواده یا حیثیت هریک از زوجین یا هر دوی آن ها باشد.

این مطلب را نیز مطالعه کنید:  قرار تامین خواسته در نظام حقوقی و کیفری ایران

مفهوم تمکین در معنای خاص

مفهوم تمکین در معنای خاص

تمکین در معنای خاص به معنای انجام وظایف زناشویی توسط زن است. این معنی تمکین به مفهوم عرفی آن نزدیکتر میباشد و اشخاص جامعه بیشتر با این مفهوم تمکین آشنایی دارند. دراین مورد زن بایستی زمینه برطرف کردن نیاز های زناشویی را فراهم نماید. لازم به ذکر میباشد که تمکین در این مفهوم به طور مطلق نیست و با توجه به زمان و مکان های مختلف زن قادر است از تمکین سرباز زند. به همین علت مواردی وجود دارد که زن قادر است تمکین نکند. در رابطه با مفهوم این تمکین نکته ای وجود دارد بدین گونه که زن می تواند از انجام وظایف زناشویی خود خوداری نماید تا زمانی که مهریه خود را اخذ نماید که در اصطلاح به آن حق حبس می گویند. در این مورد بایستی توجه داشت؛ اگر زن اقدام به تمکین از مرد کند دیگر نمی تواند از حق حبس خود استفاده کند هر چند مهریه او حال باشد.

ماده 8 قانون مدنی:

زن می تواند تا مهر به او تسلیم نشده از ایفاء وظائفی که در مقابل شوهر دارد امتناع کند مشروط بر اینکه مهر او حال باشد و این امتناع مسقط حق نفقه نخواهد بود. تمکین در معنای خاص مانند تمکین در معنای عام فقط مختص زن نیست و مرد هم باید وظایف زناشویی مورد نیاز زن را انجام دهد. طبق ماده 1108 قانون مدنی درصورتی که زن از تمکین مرد اعم از عام یا خاص ویا هردو خود داری کند محق نفقه نخواهد بود و مرد می تواند از پرداخت نفقه زن خودداری کند. بدیهی است این موارد عدم تمکین زن شامل مواردی که شرع و قانون عدم تمکین زن را مجاز دانسته است نمی شود. اثبات عدم تمکین زن در صورتی که ادله ای وجود نداشته باشد با مرد است. به طور کلی در بحث نفاق اثبات عدم تمکین زن باید توسط مرد انجام شود.

عدم تمکین

طبق ماده ۱۱۰۷ قانون مدنی ایران نفقه عبارت است از همه نیازهای متعارف و متناسب با وضعیت زن از قبیل مسکن، البسه، غذا، اثاث منزل و هزینه های درمانی و بهداشتی و هر آنچه را به صورت عادت یا احتیاج لازمه زندگی وی باشد.

زن وظیفه دارد از شوهر چه در کارهای جاریه زندگی و چه در مسائل زناشویی اطاعت نماید و در مقابل این تمکین، او مستحق دریافت نفقه میباشد. عدم تمکین زن به هر شکلی که باشد، باعث می گردد حکم زن ناشزه به او اطلاق شود. در حقیقت زن ناسازگاری که فارغ از داشتن هیچ عذر و بهانه ای از مرد خویش تمکین نکند، ناشزه میباشد و بدین ترتیب از دریافت نفقه محروم می گردد.

ملزم به ذکر است ناشزه به حالتی گفته می شود که وظایف و حقوقی که زن و مرد نسبت به همسر خویش داراست را رعایت نکنند هرگاه نشوز و نافرمانی و عدم انجام تکالیف و وظایف، از طرف زن باشد و از انجام  تکالیف خویش سرباز زند، مرد قادر است زمینه آن را از بین ببرد و مرد می تواند نزد محاکم شکایت کند و به نحوی زن را ناشزه نماید.

این مطلب را نیز مطالعه کنید:  طلاق از طرف زن چقدر طول میکشد؟

چنانچه نافرمانی از طرف مرد باشد و مرد در تکالیف و اجرا وظایف زناشویی خویش خودداری کند زن با رجوع به دادگاه قادر است نسبت به عدم اجرا تکالیف مرد شکایت کند و به گونه ای زن و  مرد یکدیگر را به انجام تکالیفشان مکلف کنند. به عبارتی دیگر نقطه مقابل تمکین میباشد.

نکته لازم و ضروری در تمکین

البته این تمکین یک حکم دائمی و بی چون و چرا نمیباشد و یکسری استثنائات در قانون پیش بینی گردیده که در آن وضعیت زن قادر است از شوهر خویش اطاعت نکند و در عین حال از تمامی حقوقی که داراست برخوردار گردد. مانند هنگامی که شوهر دارای بیماری مقاربتی باشد، که طبق ماده ۱۱۲۷ قانون مدنی زن حق دارد که از رابطه‌ی جنسی با او خودداری کند. برخی دیگر از استثنائات که عذر موجه زن برای تمکین نکردن محسوب می‌گردد از این قبیل هستند :

1 – طبق ماده 1115 اگر سکونت زوجین در یک منزل مشترک متضمن خوف عقالیی باشد که موجب ضرر بدنی، مالی یا شرافتی از طرف شوهر برای زن است؛ با نظر دادگاه در صورت اثبات این مسئله زوجه در مسکن جداگانه ای ساکن می شود و در این ایام نفقه او برعهده شوهر است.

2 – چنانچه شوهر مسکن مناسب با وضع زن جهت زندگی پیدا نکند زن قادر است از رفتن به آن منزل خودداری نماید تا هنگامی که مسکن متناسب با او تهیه گردد. در این صورت نفقه زن برعهده شوهر میباشد.

3 – طبق ماده 1127 قانون مدنی در صورت ابتالی شوهر به بیماری های مقاربتی و جنسی مانند ایدز، زن می تواند از نزدیکی با شوهر امتناع کند. به دلیل اینکه این نزدیکی منجر به بیماری یا آسیب به زن می شود، این عدم تمکین حق زن است چراکه غالب بیماری های مقاربتی همیشگی هستند و قابل درمان نیستند. این مسئله مانع نفقه زن نمی باشد.

4 – چنانچه زوجه دچار بیماری مقاربتی باشد یا زن بیمار باشد به صورتی که رابطه جنسی منجر به تشدید بیماری گردد ویا زن ضعیف باشد و نتواند وظایف زناشویی را انجام دهد؛ زن قادر است از تمکین مرد خودداری نماید. در این مدت نفقه به زن تعلق می گیرد.

5 – در شرایطی که زن در ایام حیض ، اعتکاف واجب ، احرام ویا روزه واجب باشد؛ از نظر شرعی نزدیکی او با شوهر حرام میباشد و مرد نمی تواند از او درخواست تمکین نماید.

6 – چنانچه مرد درحال احرام باشد نمی تواند با همسرش نزدیکی داشته باشد و این نزدیکی از نظر شرعی حرام میباشد.

7 – از سایر موارد شرعی عدم تمکین زن میشود به حق حبس اشاره نمود؛ تا زمانی که همسر باکره اقدام به تمکین از شوهر خود نکرده است و از طرفی مهریه او حال میباشد قادر است از تمکین خودداری نماید تا زمانی که مهریه خویش را دریافت نماید.

مواردی که شامل ناشزه می شود

مواردی که شامل ناشزه می شود

ناشزه اصطلاحی فقهی و حقوقی میباشد؛که به معنی نافرمانی هر کدام از زوجین و رعایت نکردن وظایف همسری در رابطه زوجیت است. اصطلاح ناشزه بیشتر در مورد زن به کار می رود که درست نیست و مرد هم می تواند ناشزه باشد؛ برای مثال اگر مردی نفقه همسرش را بدون دلیل موجه پرداخت نکند، ناشزه محسوب می شود و زن می تواند الزام وی را از دادگاه بخواهد.

به دلیل غلبه نشوز درمورد زن در قانون و فقه در زیر به موارد ناشزه بودن زن اشاره می کنیم:

این مطلب را نیز مطالعه کنید:  مدارک لازم برای تعویض پلاک با وکالت

1 – تمکین اقامت به این معنا که زن باید در مسکنی سکونت داشه باشد، که همسرش تهیه کرده است مگر طبق قانون مدنی اختیار تعیین مسکن به زوجه واگذار شده باشد. اگر زن بدون دلیل قانونی در مسکن شوهرش سکونت نکند، به او نفقه تعلق نمی گیرد.

2 – ترک منزل توسط زن بدون دلیل موجه و بدون رضایت شوهر؛ برای مثال اگر زن از ترس جان خود منزل شوهر را ترک کند؛ ناشزه محسوب نمی شود. اگر زوجه از روی قهر منزل زوج را ترک کند مصداق نشوز است و ناشزه به حساب می آید و به چنین زنی نفقه تعلق نمی گیرد.

3 – اگر زوجه با همسر خود حسن معاشرت نداشته باشد؛ برای مثال شوهر خود را تمکین نکند به این معنا که از مرد نافرمانی کند؛ در این صورت شوهر می تواند همسر خود را طلاق دهد یا درخواست ازدواج مجدد نماید. به چنین زنی نفقه تعلق نمی گیرد.

4 – رفتار نامناسب زوجه و تعیین شغلی مخالف شوون اخلاقی و یا معاشرت زوجه با افراد نامناسب و بدون رضایت زوج از موارد نشوز زوجه میباشد.

باید توجه داشت که تمکین زن به معنای اطاعت از همه خواسته های مرد نیست و اگر مرد درخواست های نامشروعی داشته باشد زن می تواند از پذیرش آن خودداری کند. اگر زن برای انجام حج یا انجام واجبات دینی منزل را ترک کند؛ مصداق نشوز نیست.

حق حبس

حق حبس زن حقی میباشد که به موجب قانون به زن داده شده است تا بر پایه آن قادر باشد تا زمانی که شوهر مهریه او را پرداخت نکرده است از انجام وظایف زناشویی در مقابل او خودداری کند. بایستی توجه نمود که حق حبس مختص زوجه است و مرد قادر نیست از این قاعده استثنایی استفاده نماید و مثلاً پرداخت مهریه را به شرط تمکین زن نماید.

حق حبس یعنی یکی از دو طرف قرارداد اجرای تعهد را موکول به اجرای تعهد توسط دیگری نماید. چنانچه مهریه زن عندالمطالبه باشد قادر است تا هنگامی که مهریه او به صورت کامل پرداخت نگردیده است از تمکین امتناع نماید. این حق زن برای عدم تمکین که به صورت قانونی است را حق حبس زوجه می گویند.

حق حبس در عقد ازدواج بایستی پیش از نزدیکی انجام گردد و همچنین باید دختر باکره باشد حتی اگر یک‌ مرتبه هم نزدیکی انجام گرفته باشد حق حبس از بین میرود. در زمان حق حبس زوجه می تواند نفقه و مهریه دریافت کند بدون اینکه  تمکین نماید.

بدین ترتیب چنانچه زوجه پیش از دریافت مهریه خویش از شوهر تمکین نماید حق حبس ساقط خواهد شد و دیگر قادر نیست به عنوان عدم تادیه مهریه از انجام وظایف زناشویی امتناع کند.

آثار استفاده از حق حبس زوجه

چنانچه زن از حق حبس خویش استفاده نماید و آن را انجام دهد، یکسری آثار را به همراه خواهد داشت از جمله:

زن را نمی‌توان مجبور به برقراری رابطه و ایفای وظایف زناشویی کرد. چنانچه مهریه قسط‌  بندی شده باشد، زن تا پایان اخذ تمامی اقساط مهریه قادر است از حق حبس استفاده نماید.

زن در این مدتی که حق حبس را اعمال می‌کند، بایستی نفقه‌ خویش را از شوهر اخذ نماید. بدین ترتیب چنانچه زن حاضر به برقراری رابطه با همسرش باشد اما آن را موکول به اخذ مهریه که حق او میباشد کند، مرد موظف است که نفقه همسرش را پرداخت نماید. اگر که شوهر از پرداخت نفقه امتناع کند، زن حق شکایت کیفری از شوهر خویش را خواهد داشت.

آیا این مطلب برای شما مفید بود؟
Leave A Reply

Your email address will not be published.

WeCreativez WhatsApp Support
پشتیبانی آنلاین شماره 1
در دسترس
WeCreativez WhatsApp Support
پشتیبانی آنلاین شماره 2
در دسترس