انتقال مال غیر در حکم کلاهبرداری

0

تالیف: محبوبه شاحسینی

کارشناسی ارشد حقوق جزا و جرم‌شناسی

عضو هیات مدیره موسسه حقوقی رهپویان آتی‌نگر

 

مقدمه

از طرف قانون‌گذار انتقال مال غیر در حکم کلاهبرداری است و با مرتکب آن مانند کلاهبردار برخورد می‌شود. در این نوشته با جزئیات این جرم آشنا شوید و پاسخ سوالاتی مانند: «انتقال مال غیر چیست و در چه شرایطی به عنوان جرم در نظر گرفته می‌شود؟ ارکان آن کدام است و مجازاتی که برای مرتکبین آن در نظر گرفته می‌شود، دقیقا چیست؟» را دریافت کنید.

اولین چیزی که باید بدانید این است که به غیر از جرم کلاهبرداری که به‌موجب ماده ۱ قانون تشدید مجازات مرتکبین ارتشا و اختلاس و کلاهبرداری جرم طلقی شده است، برخی اعمال دیگر نیز که در حالت عادی کلاهبرداری به حساب نمی‌آیند، به دلیل اهمیت موضوع یا وجود پاره‌ای شباهت‌ها از طرف قانون‌گذار در حکم کلاهبرداری در نظر گرفته می‌شوند. بنابراین همانطور که متوجه شده‌اسد تنها انتقال مال غیر نیست که در حکم کلاهبرداری در نظر گرفته می‌شود، بلکه برخی جرایم دیگر نیز حکم مشابهی دارند. اما از آنجا که موضوع این مقاله انتقال مال غیر در حکم کلاهبرداری است از توضیح مفصل در مورد آنها خودداری می‌کنیم و تنها به نام بردن مصادیق برخی از این جرایم بسنده می‌کنیم:

برخی از جرایمِ در حکم کلاهبرداری

بد نیست بدانید که جرائمی که در حکم کلاهبرداری در نظر گرفته می‌شوند، در قوانین مختلفی بیان شده‌اند و برای یافتن فهرست کاملی از آنها باید در بین این قوانین جست‌وجو کنید. در این نوشته تنها به نام بردن ۱۱ مصداق مهم آن اکتفا می‌کنیم و سپس به تفصیل به انتقال مال غیر در حکم کلاهبرداری خواهیم پرداخت:

  1. تبانی برای بردن مال دیگری
  2. انتقال مال غیر
  3. معرفی مال دیگری به‌عنوان مال خود
  4. دریافت گواهی انحصار ورثه بر خلاف واقع
  5. تقاضای ثبت ملک دیگری برخلاف واقع
  6. دریافت وجهی مازاد بر حق‌الوکاله به‌نام دیگران
  7. ‌انتشار اعلامیه‌ی پذیره‌نویسی اوراق بهادار با اطلاعات نادرست یا ناقصچ
  8. نقل و انتقال اموال موضوع اصل ۴۹ قانون اساسی بر خلاف قانون
  9. ایجاد مؤسسات و واحدهای آموزشی و تحقیقاتی و فرهنگی بدون اخذ مجوز از مراجع قانونی
  10. تشکیل دفتر یا مؤسسه و ترجمه اسناد بدون رعایت مقررات قانونی
  11. فروش بیمه‌نامه یا تأسیس بدون مجوز نمایندگی بیمه

انتقال مال غیر در حکم کلاهبرداری به زبان ساده

همانطور که می‌دانید مالکیت از بدیهی‌ترین حقوق هر فرد در هر جامعه‌ای است (البته به جز جوامع کمونیست یا سوسیالیست که شاید در آنها نتوان از مالکیت به عنوان یک حق بدیهی تا این حد مطمئن صحبت کرد) اسلام به خصوص از جمله ایدئولوژی‌هایی است که برای مالکیت افراد ارزش بالایی قائل شده و آن را محترم دانسته است. بر همین اساس است که بردن مالی که دیگری مالک آن است – البته تحت شرایطی خاص – جرم تلقی شده و مرتکب آن مجازات خواهد شد. همچنین بنا بر این توضیحات، واضح است که هر فردی در مورد مالی که مالک آن است اختیار تام دارد؛ یعنی می‌تواند آن را حفظ کند، توسعه دهد، به قیمت دلخواه خود بفروشد و یا آن را به دیگری ببخشد. حال اگر فرد الف مالی را که فرد ب مالک آن است بدون اطلاع فرد الف به فرد پ بفروشد، این کار او  انتقال مال غیر نامیده می‌شود و در صورتی که شرایط خاصی محقق شود می‌توان گفت که جرم انتقال مال غیر که در حکم جرم کلاهبرداری است صورت گرفته است.

بعد از خواندن این تعریف ساده از انتقال مال غیر لازم است بدانید که طبق مقررات جاری کشور و بر مبنای اصول حقوقی حاکم بر نظام کیفری، انتقال مال غیر از مصادیق رفتارهای مجرمانه طلقی می‌شود که در قانون برای آن مجازات پیش‌بینی شده است. ارتکاب این جرم همانطور که در بالا هم به آن اشاره شد، نیاز به شرایطی دارد که بر طبق آن بتوان مرتکب جرم را مورد مجازات قرار داد.

این مطلب را نیز مطالعه کنید:  رفع ممنوع الخروجی

انتقال مال غیر در حکم کلاهبرداری چطور تعریف می‌شود؟

جرم انتقال مال غیر را می‌توان به این شکل تعریف کرد: اگر شخصی مال غیر را با علم و آگاهی به اینکه مال مذکور متعلق به دیگری است مورد معامله قرار دهد چه این انتقال نسبت به عین چه نسبت به منفعت مال مورد نظر باشد، این شخص مرتکب انتقال مال غیر شده است.

همانطور که از تعریف برمی‌آید در انتقال مال غیر باید شخص مرتکب جرم به صورت آگاهانه و با علم به اینکه مال مذکور متعلق به دیگری است این رفتار را مرتکب شود. بنابراین اگر فردی با این تصور که مالی متعلق به خودش است یا حق قانونی یا قراردادی برای معامله نسبت به این مال یا منفعت مال دارد مرتکب این رفتار شود عمل او مصداق جرم انتقال مال غیر نیست و قابل مجازات هم نمی‌باشد.

ارکان جرم انتقال مال غیر

برای اینکه یک جرم محقق شود احراز سه رکن قانونی، مادی و معنوی ضروری است؛ به بیان دیگر در صورتی که عملی حتی یکی از این ارکان را نداشته باشد، تحقق جرم منتفی است، مگر این‌که مقنن خلاف این اصل را شرط کند.

در ادامه هریک ازا ین ارکان را تشریح می‌کنیم:

عنصر قانونی در ارکان جرم انتقال مال غیر

ماده ۱ قانون انتقال مال غیر و ماده ۱۷ قانون ثبت اسناد و املاک عناصر قانونی در جرم انتقال مال غیر هستند و در حال حاضر این مواد قانونی برای جرم مذکور در رویه قضائی مورد استناد و استفاده محاکم قرار می‌گیرند. برای تفهمی بهتر موضوع بهتر است اصل این دو ماده قانونی را بدانیم:

ماده ۱ قانون انتقال مال غیر بیان می‌دارد که :

«کسی که مال غیر را با علم به اینکه مال غیر است به نحوی از انحاء عینا یا منفعتا بدون مجوز قانونی به دیگری منتقل کند، کلاهبردار ‌محسوب و مطابق ماده ۲۳۸ قانون مجازات عمومی محکوم می‌شود. ‌و همچنین است انتقال‌گیرنده که در حین معامله عالم به عدم مالکیت انتقال‌دهنده باشد.

‌اگر مالک از وقوع معامله مطلع شده و تا یک ماه پس از حصول اطلاع اظهاریه برای ابلاغ به انتقال‌گیرنده و مطلع کردن او از مالکیت خود به اداره ثبت ‌اسناد یا دفتر بدایت یا صلحیه یا یکی از دوائر دیگر دولتی تسلیم ننماید، معاون جرم محسوب خواهد شد. هریک از دوائر و دفاتر فوق مکلف‌اند در ‌مقابل اظهاریه مالک رسید داده آن را بدون فوت وقت به طرف برسانند.»

همچنین در متن ماده ۱۱۷ قانون ثبت اسناد و املاک آمده است:

«هرکس به موجب سند رسمی یا عادی نسبت به عین یا منفعت مالی (‌اعم از منقول و یا غیرمنقول) حقی به شخص یا اشخاص داده و بعد ‌نسبت به همان عین یا منفعت به موجب سند رسمی، معامله یا تعهد معارض با حق مزبور بنماید به حبس با اعمال شاقه از سه تا ده سال محکوم خواهد شد.»

عنصر مادی در ارکان جرم انتقال مال غیر

برای صحبت در مورد عنصر مادی در ارکان جرم انتقال مال غیر می‌توان دو عنوان فرعیِ «رفتار مادی» و «اوضاع و احوال و شرایط ضروری برای تحقق‏ انتقال مال غیر» را مورد بررسی قرار داد:

الف) رفتار مادی:  در جرم انتقال مال غیر برای اینکه رفتاری را به عنوان رفتار مجرمانه تلقی کنیم آن رفتار باید به صورت‏ فعل مثبت تحقق یابد؛ منظور از فعل مثبت در این تعریف، انجام دادن عمل است که در مقابل ترک فعل یا امتناع و سرباززدن از انجام عمل قرار دارد. بنابراین ترک فعل حتی اگر سوءنیت در پشت آن پنهان باشد،  عنصر مادی جرم انتقال مال غیر شناخته نمی‌شود.

ب) اوضاع و احوال و شرایط ضروری برای تحقق‏ انتقال مال غیر

برای اینکه انتقال مال غیر محقق شود، سه شرط زیر دارای اهمیت می‌باشند:

  • تقلبی بودن وسایلی که مرتکب آنها را به منظور فریب‏ دیگری / دیگران به کار می‌برد.
  • فریب خوردن قربانی به شرط اینکه از متقلبانه بودن وسایل – استفاده شده در انتقال مال غیر– اطلاع نداشته باشد.
  • تعلق مال انتقال داده شده به دیگری / دیگران.
این مطلب را نیز مطالعه کنید:  رأی وحدت‌ رویۀ شمارۀ ۷۸۸–۱۳۹۹/۳/۲۷ هیأت‌ عمومی دیوان ‌عالی ‌کشورمبنی بر اینکه مسئولیت ضامن در هر حال نمی‌تواند بیش از میزان مسئولیت مضمون‌عنه باشد، خسارت تأخیر تأدیه فوق‌الذکر از ضامن تاجر ورشکسته نیز قابل مطالبه نیست.

عنصر روانی در ارکان جرم انتقال مال غیر

ارکان جرم انتقال مال غیر بدون عنصر روانیکامل نمی‌شوند. عنصر روانی ه در بسیاری از موارد تحت عنوان «سوء نیت» مطرح می‌شود.

عنصر روانی یا سوء نیت به دو نوع تقسیم می‌شود: سوء نیت‌ عام و سوء نیت خاص.

سوء نیت عام به طور کلی به عامد بودن مرتکب در توسل به وسایل متقلبانه گفته می‌شود؛ به عبارت دیگر مرتکب باید قصد داشته باشد که اعمال مادی فیزیکی ذکر شده را مرتکب شود.

سوء نیت خاص به قصد مرتکب برای انتقال مال دیگری / دیگران گفته می‌شود.

انتقال مال غیر در مورد اموال مشاع

با توجه به آرای دیوان عالی کشور، به نظر می‌رسد که ماده انتقال مال غیر همچنین ممکن است شامل شرکایی که مال مشاع را به دیگری منتقل می‌کنند هم بشود.

اداره حقوقی قوه قضاییه در یک نظر مشورتی در مورد شریکی که بخشی از مال مشاع را به دیگری منتقل می‌کند اظهار داشته که: اگرچه از لحاظ حقوقی، انتقال ملک مشاع به نحو مفروز بدون موافقت سایر شرکا نافذ نیست، اما اگر مورد انتقال معادل با سهم انتقال دهنده باشد از این بابت که سوءنیت نداشته جنبه‌ی کیفری ندارد و در غیر این صورت انتقال مال غیر تلقی می‌شود.

قوانین و مقررات مربوط به جرم انتقال مال غیر

برای تعریف جرم انتقال مال غیر و تعیین مجازات مربوط به آن به قانون مجازات راجع به انتقال مال غیر که ‌مصوب 5 فروردین ماه 1308 است، استناد می‌شود. این قانون شامل 8 ماده می‌شود که در ادامه به آنها اشاره می‌شود:

‌ماده اول

آنچه ماده اول تین قانون بیان می‌دارد این است که فردی که مال غیر را با آگاهی از اینکه مال غیر است به نحوی از انحاء عینا

یا منفعتا بدون مجوز قانونی به دیگری انتقال دهد کلاهبردار‌محسوب شده و مطابق ماده 238 قانون عمومی محکوم می‌شود.

‌انتقال‌گیرنده نیز، در صورتی که در حین معامله عالم به عدم مالکیت انتقال دهنده باشد، کلاهبردار‌محسوب شده و مطابق همان ماده قانونی محکوم خواهد شد.

احتمال دارد که مالک از وقوع معامله مطلع شود؛ در این صورت اگر به مدت یک ماه پس از اطلاع یافتن، مالک در جهت مطلع کردن انتقال گیرنده از مالکیت خود اظهاریه برای ابلاغ به انتقال گیرنده به اداره ثبت‌اسناد یا دفتر بدایت یا صلحیه یا یکی از دوائر دیگر دولتی تسلیم نکند، معاون جرم محسوب خواهد شد.

تمامی دوائر و دفاتر عنوان شده مکلف هستند در‌مقابل اظهاریه مالک، رسید داده آن را بدون اتلاف وقت به طرف برسانند.

‌ماده دوم

به تناسب انتقالاتی که به روش بالا قبل از اجرای این قانون واقع شده است هر کدام از انتقال دهنده، انتقال‌گیرنده یا مالک باید به ترتیب زیر عمل کنند:

‌ انتقال دهنده مکلف می‌شود که از تاریخ اجرای این قانون ظرف مدت سه ماه یا مالک را وادار به تنفیذ انتقال کند و یا خسارات وارد شده بر انتقال‌گیرنده و مالک را‌جبران نماید.

انتقال‌گیرنده اگر در حین وقوع انتقال آگاه به عدم مالکیت انتقال دهنده بوده است مکلف می‌شود که از تاریخ اجرای این قانون ظرف مدت سه ماه خسارات وارده بر مالک را جبران کند.

‌مالک در صورتی که ازابتدا از انتقال مال خود مطلع بوده یا بعدا و قبل از اجرای این قانون از آن مطلع شود مکلف می‌شود که تا مدت سه ماه از تاریخ اجرای این قانون، شخصِ انتقال‌گیرنده یا قائم‌مقام قانونی او را به طریق مذکور در ماده فوق از مالکیت خود آگاه کند.

این مطلب را نیز مطالعه کنید:  شرایط فسخ مبایعه نامه از طرف فروشنده

‌مالک در صورتی که بعد از اجرای این قانون از انتقال مال خود مطلع شود مکلف می‌شود که از تاریخ حصول اطلاع، انتقال‌گیرنده یا قائم‌مقام قانونی او را به طریق بیان شده در ماده فوق از مالکیت خود آگاه نماید.

‌ماده سوم

فردی که از مقررات ماده 2 تخلف کند در صورتی که انتقال دهنده یا انتقال گیرنده باشد کلاهبردار و اگر مالک باشد معاون مجرم محسوب می‌شود و مطابق مقررات قانون مجازات عمومی محکوم خواهد شد.

‌ماده چهارم

مجرم علاوه بر مجازات ذکر شده در مواد 1 و 3 محکوم است که مادام که خسارت وارد شده بر مدعی خصوصی را جبران نکرده در توقیف بماند.

‌ماده پنجم

اگر انتقال مال غیر قبل از این قانون انجام شده باشد تنها در صورت شکایت مدعی خصوصی تعقیب جزایی مرتکب ممکن است، اما بعد از شکایت مدعی خصوصی، استرداد مال مانع از تعقیب مرتکب نخواهد بود.

‌ماده ششم

نسبت به انتقالاتی که قبل از این قانون انجام شده اگر قبل از شروع به تعقیب جزایی به واسطه مرور زمان یا صدور سند رسمی مالکیت، حق دعوی حقوقی مالک یا انتقال‌گیرنده ساقط شده باشد مقررات این قانون مجرا نخواهد بود.

‌ماده هفتم

ماده 45 قانون مجازات عمومی شامل افرادی که پس از تاریخ اجرای این قانون بنا بر قانون سوم مرداد 1307 راجع به تبانی یا بر اساس همین قانون در نتیجه انتقال عین یا منافع اموال غیر منقول و یا در نتیجه تبانی در دعوای مربوطه به عین یا منافع اموال مزبوره حکم محکومیت آنها صادر می‌گرددد، نمی‌شود.

ماده هشتم

افرادی که معاملات تقلبی که در مواد فوق ذکر آن رفت را به وسیله اسناد رسمی انجام داده یا انجام دهند، جاعل در اسناد رسمی محسوب می‌شوند و مطابق با قوانین مربوط به این موضوع مجازات خواهند شد.

جرم انتقال مال غیر در قانون ثبت املاک و اسناد

توجه داشته باشید که طبق ماده 100 از قانون ثبت املاک و اسناد، هریک از مستخدمین و اجزای ثبت اسناد و املاک و صاحبان دفاتر رسمی که یکی از جرم‌های ذیل را عامدانه مرتکب شود جاعل در اسناد‌ رسمی به حساب می‌آید و محکوم به مجازاتی که برای جعل و تزویر اسناد رسمی مقرر است، خواهد شد:

‌اولا: اسناد مجعوله یا مزوره را ثبت نماید؛

‌ثانیا: بدون حضور اشخاصی که مطابق قانون باید حضور داشته باشند سندی را ثبت کند؛

ثالثاً: سندی را به اسم کسانی که آن معامله را انجام نداده‌اند ثبت کند؛

مجازات انتقال مال غیر در حکم کلاهبرداری

انتقال مال غیر در حکم کلاهبرداری محسوب می‌شود و بنابراین بسیار طبیعی است که مجازاتی هم که برای آن در نظر گرفته می‌شود، همان مجازاتی باشد که مرتکبین کلاهبرداری به آن محکوم می‌شوند.

همانطور که در مقاله رضایت شاکی در جرم کلاهبرداری در وبسایت حقوقی رهپویان آتی نگر هم آمده، مطابق با ماده 1 قانون تشدید مجازات مرتکبین اختلاس، ارتشا و کلاهبرداری، مجازاتی که برای کلاهبرداری تعیین شده است شامل «حبس به مدت 1 تا 7 سال و جزای نقدی معادل مال برده شده و رد اصل مال به صاحب آن و انفصال از خدمات دولتی به نحو دائم (در صورتی که کلاهبردار کارمند دولت باشد)» می‌باشد.

و همین مجازات هم در مورد مرتکبین جرم انتقال مال غیر در حکم کلاهبرداری اعمال می‌شود.

در صورتی که علاوه بر مشاوره‌های حقوقی به مشاوره‌های مهاجرتی نیاز دارید می‌توانید با کارشناسان ما در موسسه مهاجرتی رهپویان مهاجر مشورت نمایید.

آیا این مطلب برای شما مفید بود؟
Leave A Reply

Your email address will not be published.

WeCreativez WhatsApp Support
پشتیبانی آنلاین شماره 1
در دسترس
WeCreativez WhatsApp Support
پشتیبانی آنلاین شماره 2
در دسترس