اموال منقول و غیرمنقول چیست

0

قبل از آنکه بدانیم اموال منقول و غیر منقول چی هستند، بایستی به تعریف واژه « اموال» اشاره ای داشته باشیم. اموال، جمع کلمه « مال» میباشد و مال عبارت است از هرچیزی که دارای ارزش و قابل داد و ستد باشد. تقریباً میتوان گفت هرچیزی به جز انسان که اصلاً مال محسوب نمی شود، دارای ارزش هستند و در نتیجه مال به حساب می آیند. یکی از ویژگی های اموال این است که قابل تملک میباشند و به مالکیت اشخاص اعم از حقیقی یا حقوقی در می آیند بجز مواردی که قانون استثناء کرده باشد. مانند دریاها، دریاچه ها، فضا و مکان های عمومی و خیابان ها و غیره.

اموال به چند دسته تقسیم می شوند؟

اموال در یک دسته بندی به دو دسته ذیل تقسیم می شوند:

  • اموال منقول
  • اموال غیر منقول

در خیلی از مطالب، کتاب و مقالات و سایت ها با این دو کلمه حقوقی (منقول و غیرمنقول)  که بیشتر در حوزه مشکلات و دعوای ملکی به کار می روند روبه رو هستیم اما معنا و مضمون دقیق آن ها از نگاه حقوق و قانون چیست؟ دسته بندی اموال به منقول و غیر منقول چه آثار حقوقی و فوایدی دارد؟ در ادامه این مقاله به این سوال ها پاسخ خواهیم داد.

تعریف اموال منقول و اموال غیر منقول و نکات حقوقی پیرامون آن ها

اموال منقول چیست؟

اصطلاح حقوقی « منقول» یعنی هر چیزی که قابل حمل و نقل و جابه جایی از جایی به جای دیگر باشد. بر همین اساس در ماده ۱۹ قانون مدنی مال منقول این گونه تعریف شده است:

”   اشیایی که نقل آن از محلی به محل دیگر ممکن باشد بدون این که به خود یا محل آن خرابی وارد آید منقول است.”

اکثر اشیاء و چیزهایی که در اطراف ما قرار دارند جزء اموال منقول به حساب می آیند. بدین ترتیب اموالی که جا به جایی آن ها از محلی که استقرار دارد به محلی دیگر باعث ورود زیان و خرابی به خود آن مال یا محل اسقرار فعلی آن نشود در دسته اموال منقول به حساب می آیند. به عنوان نمونه وقتی یک میز یا صندلی را در یک کلاس یا اتاقی جا به جا می کنیم، هیچ زیان و خسارتی به آن صندلی و میز و یا محل قبلی و یا بعدی آن ها وارد نخواهد شد.

مصداق‌ها و نمونه‌های اموال منقول:

  • دیون مالی (مثل رهن و اجاره‌ی املاک)
  • پول
  • فرش
  • خودرو
  • تلفن همراه
  • فرش
  • بخاری و کولر
  • مبل
  • دوچرخه
  • کشتی و قایق
  • آثار هنری (اگر جابه‌جایی باعث آسیب رساندن به آن‌ها نشود)
  • مصالح ساختمان (تا زمانی که در بنا به کار نرفته‌ باشند)
  • ….

توجه: بعضی از اشیاء می‌توانند منقول یا غیرمنقول باشند. برای مثال مصالح ساختمانی فقط تا زمانی که در بدنه‌ی یک ساختمان استفاده نشده باشند، منقول محسوب می‌شوند. مثلا میل‌گردی که هنوز در جایی استفاده نشده است، مال منقول به حساب می آید اما چنانچه همین میل‌گرد در ساختمان استفاده شود، مال غیر منقول حساب می‌شود.

دسته‌بندی اموال منقول و انواع آن

آ. اموال منقول ذاتی

اموالی که قابلیت حس و لمس و انتقال را داشته باشند. برای مثال یک خودکار در دسته اموال منقول ذاتی است زیرا می توانیم بدون آسیب رساندن آن را جابه‌جا کنیم.

ب. اموال در حکم منقول

به منافع و حقوقی که به اموال منقول مرتبط است، «اموال در حکم منقول» میگویند. حقوق مرتبط با سهام شرکت، مال‌الاجاره و ثمن مبیع (پول یا معوض جنسی که معامله شده است) نمونه‌هایی از اموال در حکم منقول میباشند.

اموال غیر منقول چیست؟

اموال غیر منقول چیست؟

قانون مدنی در ماده ۱۲ در تعریف اموال غیر منقول این گونه مقرر کرده است:

این مطلب را نیز مطالعه کنید:  جعل گواهی فوت و آثار آن

”  مال غیر منقول آن است که از محلی به محل دیگر نتوان نقل نمود اعم از این که استقرار آن ذاتی باشد یا به واسطه عمل انسان به نحوی که‌نقل آن مستلزم خرابی یا نقص خود مال یا محل آن شود.

در واقع هر مالی که منقول نباشد، غیر منقول است.

مصداق‌ها و نمونه‌های اموال غیرمنقولخانه

  • زمین
  • معدن
  • مصالح ساختمانی و لوله‌ها (اگر در بنا یا درون زمین استفاده شده باشند)
  • نقاشی، مجسمه و آثار هنری دیگر اگر در زمین و بنا به‌کار گرفته شده باشند و جابه‌جایی آن‌ها موجب آسیب رسیدن و تخریبشان شود.
  • محصولات کشاورزی مادامی که درو یا چیده نشده باشند. اگر بخشی از آن‌ها هم چیده یا درو شده باشد، تنها همان بخش منقول و مابقی غیر منقول است.
  • درخت، شاخه، نهال و قلمه تا زمانی که بریده یا کنده نشده باشد و به زمین متصل باشد غیرمنقول محسوب می‌شود.
  • تجهیزات آبیاری همچون پلمپ و چاه، تجهیزات کشاورزی و حیواناتی که برای زراعت به‌کار می‌روند (همچون گاو) و ماشین‌آلات اگر برای زراعت اختصاص داده
  • شده باشند، جزو ملک مربوطه و غیرمنقول محسوب می‌شوند.
  • حق انتفاع از اشیاء (همچون حق‌العبور و یا حق ارتفاق نسبت به مال غیر)

اموال غیر منقول به چند دسته تقسیم میشوند؟

اموال غیرمنقول نیز به چهار دسته با عنوان

الف- غیرمنقول ذاتی

ب- غیرمنقول غیر ذاتی

پ. غیرمنقول حکمی

ت. غیرمنقول تبعی تقسیم میشود.

اموال غیرمنقول ذاتی 

اموال غیرمنقول ذاتی آن میباشد که از آغاز و در ذات و ماهیت حقوقی خویش از همان نخست غیرمنقول بوده است بدون آنکه انسان یا طبیعت در غیرمنقول بودن آن نقشی داشته باشد و این خصوصیت از آن جدایی ناپذیر است. مانند زمین، معادن و کوه ها.

این مجموعه از اموال از نخست تا همیشه غیرمنقول باقی خواهند ماند مثل زمین و عرصه ساختمان که هیچگاه از محل فعلی خویش قابل انتقال و تغییر مکان نیستند اگر ساختمان و اعیانی روی آن قابل تخریب یا جابجایی است.

اموال غیرمنقول غیرذاتی 

ولی غیرمنقول غیر ذاتی که به آن غیرمنقول ساختگی و مصنوعی نیز گفته می شود، عبارت از مالی میباشد که به ذات خویش منقول بوده ولی در اثر اقدام انسان یا رویدادهای طبیعی در چهره غیرمنقول ظاهر گردیده اند با این مزیت و تفاوت که قابلیت برگشت و تبدیل شدن به اموال منقول را دارند. به عنوان نمونه درختان جزء اموال غیرمنقول غیر ذاتی میباشند زیرا برخی از آن ها توسط انسان کاشته شده اند و بعضی از آن ها نیز در اثر فعل و انفعالات طبیعی رشد گردیده اند. ولی در هر دو حالت با قطع شدن و جدا شدن از زمین تبدیل به اموال منقول می گردد. همینطور مصالح و آهن آلات پای ساختمان تا زمانی که در بنا استفاده نشده اند جزء اموال منقول محسوب میشوند اما همین که در ساختمان اسقرار یافتند جزء اموال غیرمنقول غیر ذاتی در می آیند و مجدداً در صورتی که ساختمان تخریب بشود مصالح آن در زمره اموال منقول به حساب می آیند.

غیرمنقول حکمی

به اموالی که از جهت صلاحیت محاکم و توقیف اموال، جزئی از املاک غیرمنقول ذاتی به حساب می آیند. برای مثال پمپ آبی که در یک زمین زراعی مورد استفاده قرار می‌گیرد، مال غیرمنقول حکمی محسوب می‌شود.

غیرمنقول تبعی

حق انتفاع از اموال غیرمنقول مثل خلع ید، حق سکنی و غیره.

عرصه و اعیان جزو کدام دسته از اموال محسوب میشوند ؟

عرصه و اعیان جزو کدام دسته از اموال محسوب میشوند ؟

با این تعریف در مورد عرصه و اعیان این نتیجه به دست می آید که عرصه و اعیان هر دو جز اموال غیرمنقول میباشند با این فرق که عرصه جزء اموال غیرمنقول ذاتی میباشد ولی اعیانی یا هر چیزی که روی زمین و عرصه احداث شده جزء اموال غیرمنقول غیر ذاتی هستند ولی از نگاه حقوقی به ویژه زمان طرح دعوی تفاوتی میان این دو دسته بندی اموال غیرمنقول ذاتی و غیر ذاتی نیست.

این مطلب را نیز مطالعه کنید:  مجازات های قانونی در ممانعت از ملاقات فرزند

آثار و نکات حقوقی تقسیم بندی اموال به منقول و غیرمنقول چیست؟

دسته بندی اموال به منقول و غیرمنقول پیامد دارد و به همین علت حقوقدانان و دادگاه ها در تعیین آنان دقت کافی را به عمل میاورند و حتی در موارد ۱۳ به بعد قانون مدنی علاوه بر تعریف معمول اموال غیر منقول و شناسایی آن ها ضوابط دیگری را هم پیش بینی کرده است ولی به هر حال بر این تقسیم بندی اثراتی مترتب میباشد و نکاتی وجود دارد که در ادامه به مهم ترین پیامدها و نکات حقوقی دسته بندی اموال به منقول و غیرمنقول اشاره می کنیم.

  • قاعده صلاحیت یا تعیین دادگاه صالح در هنگام دعوا

اگر بین دو نفر یک اختلاف حقوقی وجود داشته باشد و یکی از آن ها بخواهد علیه دیگری در دادگاه حقوقی اقامه دعوا نماید، اولین چیزی که باید در زمان تنظیم دادخواست رعایت بشود آن است که بدانیم که موضوع دعوا راجع به چیست و اینکه آیا جزء اموال منقول است یا غیرمنقول؟ نکته ای که در این قضیه وجود دارد این است که اگر خواسته دعوا راجع به اختلافات ملکی و خانه و زمین و امثال آن ها باشد دعوا در دادگاهی مورد رسیدگی قرار خواهد گرفت که مال موضوع دعوا یعنی آن ملک در حوزه قضایی آن مستقر باشد. برای مثال اگر موضوع دعوا الزام به تنظیم سند رسمی ملک باشد یا الزام به تحویل ملک یا مبیع باشد صرف نظر از محل سکونت یا اقامت خریدار  و فروشنده، دعوا در دادگاهی رسیدگی می شود که آن زمین یا خانه در حوزه قضایی آن واقع شده است. اگر چه ممکن است خواهان یا خوانده دعوا در دو شهر غیر از محل وقوع ملک سکونت داشته باشند.

اما در شرایطی که موضوع دعوا جزء اموال منقول باشد، دادگاهی صالح به رسیدگی است که خوانده دعوا در حوزه آن اقامت دارد. برای مثال اگر علی وجهی بابت قرض به جواد بدهکار باشد و با حلول سررسید آن از پرداخت بدهی خود امتناع کند، علی باید در دادگاه محل اقامت جواد اقامه دعوی بکند هرچند محل اقامت علی شهری غیر از شهر محل اقامت جواد (بدهکار) باشد. البته در مورد چک های برگشتی استثنائاتی وجود دارد که موضوع مقاله حاضر نمیباشد.

شیوه توقیف و بازداشت اموال منقول و غیرمنقول چگونه است ؟

در صورتی که دو نفر با یکدیگر اختلاف حقوقی داشته باشند بسته به آنکه مسئله اختلاف مال منقول است و یا غیرمنقول برای توقیف و بازداشت آن از طریق تامین خواسته یا در راستای اجرای حکم قطعی تفاوت هایی داراست که رعایت نکردن آن ها موجب اشکال در رسیدگی و یا احقاق حق خواهد شد. به این ترتیب به نکاتی که در این قسمت اشاره می شود توجه نمایید.

شیوه توقیف و بازداشت اموال غیر منقول

در صورتی که مال موضوع دعوا غیر منقول باشد و خواهان دعوا بخواهد با استفاده از ظرفیت مندرج در ماده ۱۰۸ قانون آیین دادرسی مدنی آن را هم زمان با طرح دعوا توقیف کند و جلوی انتقال آن را تا زمان صدور حکم قطعی بگیرد راه سختی در پیش ندارد زیرا کافی است پلاک ثبتی ملک را به دادگاه اعلام کند تا دادگاه نسبت به توقیف و بازداشت آن ملک از طریق اداره ثبت منطقه اقدام نماید. چنانچه پلاک ثبتی ملک را نمی دانید می توانید از دادگاه استعلام پلاک ثبتی را بخواهید. اگر پلاک ثبتی ملک مورد نظر به نام خوانده دعوا باشد ثبت نسبت به توقیف آن پیرو دستور دادگاه رسیدگی کننده به دعوا اقدام می کند. البته به شرطی که آن ملک دارای پلاک ثبتی باشد و از ملک های ثبت شده باشد و الا املاکی که در دفتر املاک اداره ثبت به ثبت نرسیده باشند و فاقد پلاک ثبتی باشند از این طریق قابل توقفی و بازداشت نیستند.

این مطلب را نیز مطالعه کنید:  تعدیل نفقه زن

چنانچه ملکی توقیف شد عملاً جلوی نقل و انتقال آن گرفته می شود و قابل خرید و فروش نمیباشد. ولی تغییری در محل اسقرار و محل وقوع ملک اتفاق نمی افتد زیرا ملک جزء اموال غیرمنقول است. چه زمین باشد چه آپارتمان یا باغ یا زمین کشاورزی و غیره.

شیوه توقیف و بازداشت اموال منقول

البته در شرایطی که موضوع بحث جزء اموال منقول باشد شیوه توقیف و بازداشت ان با اموال غیرمنقول متفاوت است. به عنوان مثال چنانچه موضوع دعوا بر سر مالکیت یک خودرو باشد و دادگاه حکم به توقیف آن را صادر کند در مرحله اجرای حکم دادگاه از طریق پلیس راهور ناجا دستور توقیف فیزیکی و سندی آن را صادر می کند که در نتیجه این دستور خودرو مورد نظر پس از توقیف به پارکینگ منتقل می شود و جلوی جا به جایی آن گرفته می شود. بنابراین خودور که جزء اموال منقول به حساب می آید پس از توقیف از مکانی به مکان دیگر منتقل می شود بدون آنکه به خودرو یا محل استقرار فعلی و بعدی آن زیان یا خسارتی وارد شود.

شیوه محاسبه هزینه دادرسی دعاوی مالی در اموال منقول و غیر منقول

بسته به این که زمینه مشاجره در دادخواست، مال منقول باشد یا مال غیرمنقول روش محاسبه ی هزینه دادرسی دعوی متفاوت میباشد. اگر خواسته دعوی مال منقول مثل وجه نقد یا مطالبه وجه چک برگشتی باشد، هنگام اقامه دعوا به میزان مبلغی که در دادخواست درج شده باید هزینه دادرسی آن در هریک از مراحل رسیدگی بدوی یا تجدیدنظر پرداخت بشود. ولی در صورتی که خواسته یک مال غیرمنقول باشد یا قضیه بحث مرتبط با مال غیرمنقول مانند دعوای الزام به تنظیم سند ملک یا الزام به تحویل مبیع (زمین، آپارتمان،خانه یا باغ) یا الزام به تخلیه ملک باشد، با توجه به ارزش منطقه ای آن ملک باید هزینه دادرسی مرحله بدوی یا تجدیدنظر پرداخت شود.

ارزش منطقه ای ملک طبق جدول و روش محاسبه مشخصی است که زمان ثبت دعوا در دفاتر خدمات الکترونیک قضایی مشخص و از خواهان دعوا اخذ میگردد. پس ملاک دریافت هزینه دادرسی در دعاوی ملکی قیمت معاملاتی یا قراردادی نمیباشد و معمولا قیمت منطقه ای بسیار کمتر از قیمت معاملاتی میباشد. به عنوان مثال ملکی که ارزش معاملاتی و روز آن یک میلیارد میباشد بسته به موقعیت جغرافیایی و منطقه قرارگیری امکان دارد ارزش منطقه ای آن ۳۰ میلیون تومان باشد و به همین دلیل هزینه دادرسی آن طبق این مبلغ محاسبه می گردد.

اجباری بودن یا نبودن ثبت و انتقال مالکیت اموال منقول و غیرمنقول

اصولاً روش انتقال مالکیت و تشریفات نقل و انتقال مالکیت اموال منقول و غیرمنقول با یکدیگر متفاوت است. برای مثال نقل و انتقال خانه و زمین و آپارتمان با سند رسمی و حضور طرفین در دفترخانه اسناد رسمی انجام می شود. ولی نقل و انتقال بیشتر اموال منقول با قولنامه عادی و مبایعه نامه انجام می گیرد مانند خرید و فروش لباس و میز و صندلی و خیلی از خوراکی ها.

آیا این مطلب برای شما مفید بود؟
Leave A Reply

Your email address will not be published.

WeCreativez WhatsApp Support
پشتیبانی آنلاین شماره 1
در دسترس
WeCreativez WhatsApp Support
پشتیبانی آنلاین شماره 2
در دسترس