اعتبار وصیت نامه شفاهی

0

وصیت نامه معمولی(خودنوشت) مورد تایید قانون می باشد از جمله وصیت نامه رسمی و وصیت نامه سری. ولی از انواع وصیت، وصیت نامه شفاهی است که برخلاف وصیت کتبی، در جایی نوشته و ثبت نشده و تنها به شکل لفظی بوده و اعلام وصیت در جمع و در حضور اشخاص دیگر صورت گرفته است که به آن وصیت نامه شفاهی، وصیت نامه لفظی و یا زبانی نیز گفته می شود.

قانون وصیت نامه شفاهی یا لفظی (طبق مواد 283، 284، 285، 286 و 287 قانون امور حسبی) در زمان جنگ و یا بروز خطر مرگ فوری، بیماری های واگیردار و مسافرت در دریا، می توان با رعایت شرایطی وصیت نامه شفاهی تنظیم نمود.

افسران و افراد شاغل در نیروهای نظامی می توانند نزد یکی از افسران و در حضور دو شاهد وصیت خود را شفاهاً اعلام نمایند. و در صورت بیماری و مجروحیت، نزد رئیس بهداری و مدیر بیمارستان وصیت خود را اظهار نمایند.

در وضعیت عادی موصی می تواند در حضور دو شاهد، وصیت خود را اظهار نماید. یکی از شهود وصیت را تنظیم نموده و موصی آن را امضا می نماید. در صورتی که موصی قادر به امضا نباشد این موضوع در وصیت نامه قید می شود.

تعریف وصیت شفاهی یا لفظی 

وصیت به موجب قانون مدنی ، عبارت است از اینکه شخصی تکلیف برخی از امور مالی و غیر مالی بعد از فوتش را برای وراث تعیین کرده باشد که با این تعریف ، می توان وصیت را به دو نوع وصیت عهدی ( درخواست انجام برخی امور به موجب وصیت نامه ) و وصیت تملیکی ( بخشش مالی به موجب وصیتنامه ) تقسیم بندی کرد ، هر فرد تنها به میزان یک سوم از اموال خود را می تواند برای بعد از فوت خود وصیت کرده و به شخص یا امری اختصاص دهد . اما در قانون مدنی و قانون امور حسبی ترتیبات و احکام خاصی برای وصیت کردن و نحوه آن مورد پیش بینی قرار گرفته است که با عنایت به آنها در می یابیم که انواع وصیتنامه مورد قبول بر اساس قانون عبارت است از : وصیت خود نوشت ، وصیت سری و وصیت رسمی که هر یک از آنها با شرایط و احکام خاص خود در قانون امور حسبی مورد بررسی قرار گرفته است ؛ لکن یکی از انواع وصیت کردن که در عمل ممکن است به کرات مورد استفاده اشخاص قرار گیرد ، وصیتی تحت عنوان ” وصیت شفاهی ” است که به آن وصیت کردن زبانی یا لفظی هم گفته می شود . بنابراین در پاسخ به این سوال که وصیتنامه شفاهی چیست می توان گفت وصیت شفاهی یا وصیت زبانی نوعی از وصیت کردن است که بر خلاف وصیت کتبی ، بر روی فرم یا برگه خاصی نوشته نشده است و صرفا در جمع دیگران وصیت کردن انجام شده است و برگه وصیت نامه ای تنظیم نشده است .

حکم وصیت نامه شفاهی

آموزه های دین مبین اسلام مبین این مطلب است که وصیت کردن توسط متوفی مستحب موکد می باشد و اگر شخصی قبل از فوت خود وصیتی کرده که به موجب آن بعد از فوت وی مالی به شخصی تعلق گیرد ( وصیت تملیکی ) و یا انجام امر یا اموری به عهده دیگری قرار گیرد ( وصیت عهدی ) ، عمل کردن به چنین وصیتی واجب می باشد و تفاوتی میان کتبی بودن وصیت یا شفاهی بودن آن وجود ندارد و حکم وصیت نامه شفاهی یا لفظی آن است که توسط موصی له یا وصی به انجام برسد و در این خصوص اختلافی وجود ندارد ؛ لکن گاهی شخص متوفی به صورت شفاهی یا لفظی امری را وصیت می کند ولی ورثه متوفی به دلیل اینکه وصیت شفاهی را نشنیده اند یا به هر دلیلی مفاد آن را قبول ندارند ، از پذیرش اعتبار وصیت شفاهی یا لفظی توسط متوفی خودداری می کنند و از عمل نمودن به آن نیز خودداری می ورزند ؛ با این حال باید دانست که اگر متوفی به صورت شفاهی به امری وصیت کرده باشد ، وصیت شفاهی واجب شرعی محسوب شده و عمل نمودن به آن ضروری است ؛ چرا که آخرین خواست متوفی همان امر بوده است . لازم به ذکر است که شخص متوفی نمی تواند بیشتر از یک سوم از اموال خود را مورد وصیت قرار بدهد و وصیت مازاد بر ثلث نیازمند تنفیذ یا رضایت سایر ورثه خواهد بود .

این مطلب را نیز مطالعه کنید:  حبس تعلیقی چیست و شرایط حبس تعلیقی چگونه است؟

حکم وصیت نامه شفاهی

اعتبار وصیت نامه شفاهی در دادگاه

در قسمت قبل حکم شرعی وصیت شفاهی یا لفظی را بررسی کردیم و همانگونه که اشاره شد وصیتنامه شفاهی یا لفظی در شرع معتبر بوده و قابل اجرا خواهد بود ؛ اما در این قسمت قصد داریم به بررسی اعتبار وصیت نامه شفاهی یا لفظی در صورت وجود اختلاف بین ورثه در دادگاه پرداخته و به این سوال پاسخ دهیم که آیا وصیت شفاهی در دادگاه قابل قبول بوده و مورد پذیرش قرار می گیرد ؟

در پاسخ به این سوال باید گفت که بر اساس قانون امور حسبی ، وصیت نامه باید طبق احکام و قواعد قانونی نگارش شده و به صورت وصیت رسمی ، وصیت سری و وصیت خود نوشت تنظیم گردد و هر وصیتی که به ترتیب مذکور در این فصل واقع نشده باشد ، در مراجع رسمی معتبر نبوده و قابل پذیرش نیست . البته به موجب ماده 294 همین قانون ، اگر اشخاص ذی نفع در ارث متوفی ، وصیت شفاهی یا لفظی متوفی را قبول کرده باشند و به صحیح بودن آن اقرار کرده باشند ، وصیت شفاهی متوفی نیز صحیح و مورد قبول خواهد بود . به عنوان مثال ، اگر پدر خانواده به صورت شفاهی در حضور همه فرزندان وصیت کند که یک سوم از اموال وی بعد از فوت او به یکی از فرزندانش تعلق گیرد ، علیرغم اینکه وصیتی صحیح و معتبر است و به حکم اسلام قابل اجرا خواهد بود ؛ اگر سایر فرزندان از پذیرش وصیت شفاهی وی خودداری نماید ، شخصی که به نفع او وصیت شفاهی شده است نمی تواند با شهادت در دادگاه وصیت شفاهی را اثبات نماید ؛ مگر اینکه اشخاص مذکور خودشان وصیت شفاهی را قبول کنند و به آن اقرار کرده باشند که در این صورت وصیت شفاهی اعتبار پیدا کرده و قابل اجرا خواهد بود . اعتبار بخشیدن به وصیت نامه شفاهی متوفی که توسط ورثه به عمل می آید تحت عنوان تنفیذ وصیت شفاهی نیز شناخته شده است و ذی نفع می تواند به دادگاه مراجعه و دادخواست تنفیذ وصیت نامه شفاهی را ارائه دهد .

 مثال:

 پدر یک خانواده در حضور تمامی ورثه خود، وصیت شفاهی می نماید که ثلث اموال (یک سوم) خود بعد از فوتش به یکی از ورثه داده یا صرف امور خیریه شود. با توجه به این که این وصیت صحیح بوده و اعتبار دارد و طبق شرع اسلام، قابلیت اجرا را دارد. اما اگر ورثه وی آن را قبول نکنند و نپذیرند، آن فرد که وصیت به نفع ایشان شده است (موصی له) حتی با معرفی شهود جهت شهادت دادن در دادگاه نمی تواند وصیت شفاهی را ثابت بنماید. مگر در صورتی که تمام ورثه وصیت شفاهی (لفظی) را بپذیرند و به قبول کردن آن اقرار نمایند در آن زمان است که وصیت نامه شفاهی اعتبار پیدا می کند.

این مطلب را نیز مطالعه کنید:  ارث زن از متوفی و ضوابط و میزان ارث آن از اموال زوج متوفی

یا همانطور که توضیح داده شد براساس مواد 284 و 286 قانون امور حسبی افراد نظامی و درجه داران ارتش و سپاه و بسیج می توانند در زمان جنگ و درگیری مسلحانه و همچنین در زمان عملیات نظامی یا هنگامی که زندانی و یا محاصره شده اند و هیچگونه راهی برای نوشتن وصیت سری، رسمی و عادی (خودنوشت) نیست در حضور یک نفر افسر درجه دار و دو شاهد وصیت شفاهی خود را انجام دهند.

در نتیجه طبق قانون امور حسبی وصیت شفاهی تنها در دو صورت که بیان شده اعتبار دارد.

قانون وصیت نامه شفاهی یا لفظی

 برخی مواقع به سبب شرایط ویژه‌ای که اتفاق می افتد در قانون حسبی، انجام وصیت به صورت شفاهی پیش بینی شده است. براساس ماده 283 قانون ذکر شده، در موارد فوق‌العاده مانند جنگ یا خطر مرگ سریع و امراض مسری و مسافرت در دریا به این جهت که موصی قادر است به یکی از طرق ذکر در قانون (رسمی، سری و خودنوشت) وصیت کند، ممکن است وصیت به صورت شفاهی انجام گیرد که در این صورت، وصیت‌کننده یا موصی بایستی در حضور دو نفر گواه یا شاهد وصیت خود را به صورت شفاهی بیان کند.

بنابراین یکی از آن دو شاهد، اظهارات شفاهی یا وصیت وی را با مشخص کردن روز، ماه و سال و محل وقوع وصیت نوشته و موصی و شاهد آن را امضا نمایند. همچنین امکان وصیت نامه شفاهی براساس ماده 284 و 286 این قانون  برای افراد نظامی نیز مورد پیش بینی قرار گرفته است.

براساس این قانون افراد و افسران نظامی  و اشخاصی که در ارتش مشغول به فعالیت هستند، چنان‎چه جنگ شده باشد یا مامور عملیات جنگی باشند و یا در محلی زندانی یا محصور باشند که مراوده‎ای با خارج نباشد، قادرند نزد یک افسر یا هم ردیف او به با حضور دو شاهد وصیت خود را به صورت شفاهی بیان کند. البته طبق قانون وصیت نامه لفظی فقط در دو حالت ذکر شده معتبر خواهد بود. در صورتی که شرایط ذکر شده وجود نداشته باشد، افراد باید وصیت خود را براساس یکی ازحالات پیش بینی شده در این قانون و به شکل کتبی تنظیم نمایند. به همین سبب براساس ماده 291 قانون امور حسبی هر وصیتی که به ترتیب ذکر شده در قانون واقع نشده باشد، در مراجع رسمی مثل دادگاه قابل پذیرش نیست. مگر این‌که افراد ذی‌نفع در ترکه یعنی ورثه متوفی، وصیت شفافی متوفی را قبول داشته باشند.

اعتبار وصیت نامه شفاهی در دادگاه

با نظر به قانون امور حسبی،باید وصیت نامه طبق احکام قانونی تنظیم شده باشد و به صورت وصیت رسمی، وصیت سری و وصیت خود نوشت تنظیم شود، در غیر اینصورت در مراجع رسمی معتبر نبوده و قابل پذیرش نیست.

البته به موجب ماده ۲۹۴ همین قانون، اگر اشخاص ذی نفع در ارث متوفی، وصیت شفاهی یا لفظی متوفی را قبول و به صحیح بودن آن اقرار کرده باشند، وصیت شفاهی متوفی نیز صحیح و مورد قبول خواهد بود.

در قالب یک مثال این موضوع را توضیح می‌دهیم؛ اگر پدر خانواده به صورت شفاهی در حضور همه فرزندان وصیت کند که یک سوم از اموال وی بعد از فوت او به یکی از فرزندانش تعلق بگیرد، علی‌رغم اینکه وصیتی صحیح و معتبر است و به حکم اسلام قابل اجرا خواهد بود.

این مطلب را نیز مطالعه کنید:  نحوه شکایت از طلافروشان

اگر سایر فرزندان از پذیرش وصیت شفاهی وی خودداری کنند، شخصی که به نفع او وصیت شفاهی شده است نمی‌تواند با شهادت در دادگاه وصیت شفاهی را اثبات کند؛ مگر اینکه اشخاص مذکور خودشان وصیت شفاهی را قبول کنند و به آن اقرار کرده باشند.

در این صورت وصیت شفاهی اعتبار پیدا کرده و قابل اجرا خواهد بود. اعتبار بخشیدن به وصیت نامه شفاهی متوفی که توسط ورثه به عمل می‌آید تحت عنوان تنفیذ وصیت شفاهی نیز شناخته شده و ذی نفع می‌تواند به دادگاه مراجعه و دادخواست تنفیذ وصیت نامه شفاهی را ارائه دهد.

 

دعوای تنفیذ وصیت نامه

طبق ماده ۲۹۱ قانون امور حسبی و رای وحدت رویه هیات عمومی دیوان عالی کشور، وصیت ‌نامه عادی در صورتی قابلیت تایید و تنفیذ از ناحیه محکمه را دارد که از ناحیه اشخاص ذی‌ نفع به صحت آن اقرار شود، در غیر این صورت حتی اگر ادله اثباتی دیگری برای صحت وصیت‌ نامه عادی وجود داشته باشد، محکمه حق تایید و تنفیذ وصیت ‌نامه را نخواهد داشت. چنانچه بعضی از اشخاص ذی‌ نفع، مفاد وصیت‌ نامه را تایید و بعضی تایید نکنند، صرفا در حق کسانی که وصیت‌ نامه را تایید کرده و به صحت آن اقرار دارند، قابل تنفیذ خواهد بود، غیر از موارد ذکر شده در هیچ موردی دعوای تایید و تنفیذ وصیت ‌نامه قابلیت استماع ندارد.

پاسخ به چند پرسش درباره وصیت نامه شفاهی

وصیت نامه شفاهی در دادگاه اعتبار دارد؟

وصیت شفاهی در صورتی در دادگاه معتبر است که توسط سایر ورثه مورد قبول قرار گرفته باشد .

به وصیت نامه شفاهی باید عمل کرد؟

به لحاظ شرعی عمل کردن به وصیت ، حتی وصیت شفاهی واجب است .

در دادگاه چه زمانی وصیت نامه شفاهی اجرا می شود ؟

در صورتی که ورثه صحت وصیت شفاهی را تایید کرده باشند وصیت شفاهی قابل اجرا خواهد بود .

می توان وصیت نامه شفاهی را ثابت کرد؟

به اعتبار نظر شورای نگهبان وصیت نامه شفاهی با شهادت شهود قابل اثبات است زیرا که نسخ مواد  1306و 1308 قانون مدنی در مقابل قانون امور حسبی قانون عام جدید است و با نسخ مواد آن قانون، قانون خاص وصیت نسخ نمی شود و باید به عنوان استثناء در کنار قانون عام حفظ شود .

 اشخاص و شهودی که وصیت در مواقع اضطراری نزد آن‌ها تدوین می گردد، چه وظیفه ای دارند؟

اشخاصی که وصیت ‌نامه در مواقع اضطراری نزد آن‌ها تنظیم می‌گردد، باید در اولین فرصت وصیت ‌نامه را نزد یکی از دفاتر اسناد رسمی که اداره ثبت معین می‌کند به امانت گذاشته و اعلام نمایند که وصیت ‌کننده در سلامت عقل آن را نوشته است. چنانچه وصیت ‌نامه به‌ صورت شفاهی نزد آنان اعلام شده باشد، باید در اولین فرصت به نزدیک ‌ترین دادگاهی که به آن دسترسی دارند مراجعه و موضوع وصیت ‌نامه را نزد قاضی اعلام نماید تا مراتب صورت ‌مجلس شود و به امضای قاضی و شهود برسد. البته چنین وصیت‌نامه ‌ای ظرف یک ماه باید از طرف وصیت ‌کننده تأیید و به یکی از سه طریق قانونی سری، رسمی و خود نوشت تنظیم گردد. در غیر این‌ صورت بلااثر خواهد بود، مگر آن ‌که ورثه محتوای آن را تأیید و قبول نمایند.

آیا این مطلب برای شما مفید بود؟
Leave A Reply

Your email address will not be published.

WeCreativez WhatsApp Support
پشتیبانی آنلاین شماره 1
در دسترس
WeCreativez WhatsApp Support
پشتیبانی آنلاین شماره 2
در دسترس