ارکان وصیت

0

یکی از اساسی ترین مباحث حقوقی وصیت و انواع آن میباشد. شناخت این عمل و قوانین مرتبط با آن می‌تواند ما را در حل بسیاری از اختلافات مطرح در دادگاه کمک نماید. از جهتی عمل وصیت کردن یکی از پر اهمیت ترین مباحثی میباشد که در اسلام در مورد آن بسیار تاکید گردیده است .

در حقوق، وصیت به این معنا میباشد که یک شخص تکلیف کارهای مالی و غیرمالی خویش را برای بعد از فوتش معین نماید ،تا بازماندگان وی پس از فوت ، درگیر مشکل نگردند و از طرفی کارهای خودش نیز سر و سامان پیدا کند و در صورتی که بدهی داشته باشد بدهی‌هایش پرداخت گردد.

ما نیز در این مقاله به بررسی وصیت،ارکان وصیت و مسائل مرتبط با آن خواهیم پرداخت.

وصیت چیست؟

اشخاص تا وقتی که در قید حیات میباشند و زندگی می‌کنند این امکان را دارند که در اموال و دارایی‌های خویش تصرف نمایند اما بعد از فوت دیگر قادر نیستند در اموال و دارایی‌های خویش تصرف نمایند و این اختیار از آنان سلب می‌گردد. در صورتی که امکان دارد در طول حیات فرد خواسته‌ها و اهدافی داشته باشد و به آنها نرسیده باشد .به همین علت در عالم حقوق عملی پیش‌بینی گردیده است که به موجب آن یک شخص قادر باشد کارهای مالی و غیرمالی خویش را برای پس از فوتش سر و سامان دهد به این عمل وصیت می گویند.

ارکان وصیت

جهت شناخت بیشتر وصیت لازم است که با ارکان آن آشنا گردیم .

بدین منظور ما در وصیت سه رکن داریم.

  • موصی
  • موصی له در وصیت تملیکی ووصی در وصیت عهدی
  • موصی به

موصی، به شخصی گفته می‌شود که عمل وصیت را انجام می‌دهد و جهت انجام تصرفات مالی و غیرمالی پس از مرگش وصیت می کند .

رکن دوم وصیت موصی له است و موصی له به شخصی گفته می‌شود که به نفع او وصیت می شود.

رکن سوم نیز موصی به است و موصی به، به مال مورد وصیت گفته می‌شود.

انواع وصیت

وصیت به دو نوع وصیت تملیکی و وصیت عهدی تقسیم می شود.

وصیت تملیکی

این نوع وصیت بدین معنا میباشد که شخصی عین یا منفعتی از مال خویش را برای زمان پس از مرگش به دیگری رایگان تملیک نماید. در حقیقت این وصیت باعث میشود که فرد تکلیف اموال خویش را برای پس از مرگ مشخص کند. به عنوان مثال ، آنها را جهت ساخت مسجد، مدرسه یا خیریه اختصاص دهد. در این وصیت به فردی که وصیت می کند موصی به کسی که وصیت به نفع او انجام شده موصی له و به مورد وصیت موصی به گفته می‌شود.

در وصیت تملیکی برای آنکه مورد وصیت به تملیک موصی له دربیاید قبول وصیت لازم میباشد. در واقع موصی له بایستی وصیتی را که به نفع او شده است قبول نماید. به عنوان مثال چنانچه موصی ملکی را به نفع فرزندش وصیت کرده باشد فرزند میبایست وصیت را قبول کند تا ملک به تملک او در بیاید.

نکته حائز اهمیت این میباشد که قبول موصی له نیز میبایست بعد از فوت موصی انجام گیرد .به دلیل آنکه قبل از فوت حتی اگر وصیت را قبول کند امکان دارد که وصیت کننده از وصیت خویش رجوع کند. بنابراین ملاک ما جهت تحقق وصیت قبول موصی له بعد از فوت موصی است.

از جهتی چنانچه موصی له قبل از فوت موصی مورد وصیت را رد نماید بعد از درگذشت فرد می‌تواند آن را قبول کند و چنانچه بعد از فوت موصی وصیت را قبول کند دیگر نمی تواند آن را رد نماید.

چنانچه موصی له پیش از فوت موصی وصیت را قبول نماید و وصیت کننده نیز در طی حیاتش از وصیت رجوع کند دیگر احتیاجی به قبول مجدد پس از فوت او نمی باشد.

در صورتی که وصیت برای امور عام‌المنفعه مانند وصیت به فقرا و مساکین باشد قبول وصیت از طرف آنها شرط نمیباشد. به علاوه چنانچه وصیت بر فرد صغیر و مجنون باشد رد و قبول وصیت بر عهده ولی او خواهد بود.

تا موقعی که موصی له وصیت را قبول نکرده است و در خصوص آن دچار شک و تردید است ورثه نمی‌توانند در اموال تصرف نمایند. اما چنانچه تصمیم موصی له زمان بر و منجر به ضرر و زیان به اموال وورثه گردید ، قاضی (حکم دهنده) قادر است موصی له را مجبور نماید که هرچه زودتر تصمیم خود را مبنی بر رد یا قبول وصیت اعلام کند.

وصیت عهدی

این نوع وصیت به این معنی میباشد که فردی برای پس از مرگش یک یا چند نفر را مامور انجام امور و تصرفاتی نماید. مانند آنکه فردی را وصی خویش قرار دهد تا پس از مرگش بدهی هایش را پرداخت نماید. در وصیت عهدی فردی را که به موجب وصیت تحت عنوان ولی بر صغیر یا بر کارهای دیگر تعیین گردیده است وصی می نامند. بنابراین در وصیت عهدی وصیت کننده شخص یا اشخاصی را جهت اداره اموال خویش و یا سرپرستی فرزندانش پس از مرگ مشخص می کند و مسئولیت انجام آن ها را به او می سپارد.

این مطلب را نیز مطالعه کنید:  مهریه عندالمطالبه چیست ؟

انواع وصیت

تا چه مقدار از اموال را می توان وصیت کرد؟

وصیت کننده (موصی) قادر نمیباشد نسبت به تمام اموال خویش تصمیم اتخاذ کند و آن را به نفع دیگری وصیت نماید. به عنوان مثال نمیتواند به بعضی از وراث خود کمتر و به بعضی بیشتر ببخشد. یا بعضی از وراث را از ارث محروم نماید. بلکه تنها قادر است تا یک سوم اموال خویش را وصیت کند .

چنانچه وصیت نامه ای تنظیم گردید که در آن تمام دارایی فرد به نفع یکی از وراث وصیت شده باشد آن وصیت، فقط نسبت به یک سوم اموال صحیح میباشد. و بیشتر از یک سوم در شرایطی صحیح و نافذ است که دیگر ورثه با آن موافقت نمایند. بنابراین وصیت بیشتر از ثلث ترکه نافذ نمی باشد.

همانگونه که مطلع هستید برای آنکه وصیت به روش درستی انجام گیرد و آثار حقوقی خاصی بر آن بار شود لازم است که شرایطی داشته باشد .در ادامه به تفکیک به بررسی این شرایط می پردازیم.

شرایط موصی

شخصی که وصیت می‌نماید بایستی صلاحیت داشته باشد بدین مفهوم که به سن قانونی رسیده باشد و اجازه تصرف در اموال خویش را داشته باشد. از جهتی وصیت کننده قادر است از وصیت خویش برگردد. و یا بعد از آنکه وصیتی کرد پس از آن وصیت دیگری نماید، که در این شرایط وصیت دوم مورد قبول است و وصیت دوم اجرا می‌گردد.

چنانچه شخص اقدام به خودکشی کند یا اعمالی انجام دهد که باعث جراحت و از بین رفتن او گردد و بعد از آن وصیت نماید چنانچه بر اثر این آسیب زدن به خود فوت کند وصیت انجام شده باطل میباشد و هیچگونه اثر حقوقی بر آن بار نمی‌گردد. چرا که وصیت با سوء نیت انجام شده است.

شرایط موصی له

موصی له شخصی میباشد که برای او و به نفع او وصیت گردیده است. بنابراین میبایست موجود باشد تا بتواند صاحب منافع یا عینی گردد که برای او وصیت شده است. در این صورت نمیشود به نفع فردی که هنوز به دنیا نیامده یا فوت گردیده است وصیتی انجام داد.

با همین استدلال جنین نیز بایستی زنده به دنیا آید تا وصیت برای او صحیح باشد.چنانچه شخصی جنینی را عمدا سقط نماید تا وصیت انجام گرفته به وی نرسد در این شرایط اموال به وراث جنین که همان پدر و مادر و یا سایر افراد خانواده وی میباشند می رسد.

شرایط وصی

وصیت کننده قادر است یک یا چند وصی را برای انجام وصیت خویش مشخص نماید. و در صورت تعدد وصی آنان میبایست مجتمعا به وصیت عمل نمایند. بدین صورت که تصمیم ها به اشتراک گذارده شود، با همدیگر تصمیم بگیرند و با هم و با موافقت یکدیگر انجام دهند، در این شرایط عمل یکی از آنان بدون موافقت دیگران نافذ نمیباشد .

اگر که چند وصی مشخص شده باشند اما وصیت کننده لحاظ کرده است که هرکدام به طور مستقل تصمیم بگیرند و عمل نمایند، در این شرایط هر یک از آنان بایستی به تنهایی مورد وصیت را انجام دهد.

شرایط موصی به

همانگونه که بیان کردیم موصی به همان مالی میباشد که مورد وصیت قرار گرفته است. این مال میبایست مالیت و منفعت عقلایی داشته باشد. یعنی چیزی باشد که قابلیت ارزش گذاری داشته باشد و در نزد عرف نیز برای آن منفعتی متصور شده باشد .به عنوان مثال پشه ای را که در هوا پرواز می کند نمیشود به ملکیت دیگری در آورد و از جهتی مال مورد وصیت میبایست حتماً ملک وصیت کننده باشد و شخص قادر نیست اموال دیگری را برای خود وصیت نماید. به علاوه وصیت میبایست تا یک سوم اموال انجام گیرد و بیشتر بر آن منوط بر تنفیذ وراث است.

انواع وصیت نامه و نحوه تنظیم آن

وصیت و نحوه تنظیم آن بسیار مهم میباشد چرا که امکان دارد اشخاص بخواهند برای بعد از خودشان تکلیف اداره امور و اموال را مشخص نمایند و اداره آنها را به فردی بسپارند به این ترتیب آشنایی با نحوه تنظیم آن از اهمیت بسیاری برخوردار میباشد.جدا از این در دین اسلام نیز وصیت بسیار مورد سفارش قرار گرفته است. بنابراین اطلاع از آثار و شرایط تنظیم یک وصیت نامه و اینکه شخص تا چه میزان از اموالش را قادر است وصیت کند بسیار حائز اهمیت است. زیرا از بروز اختلافات زیادی در میان افراد جلوگیری میکند و از طرح پرونده های زیاد در دادگاه ها خودداری می‌شود.

وصیت نامه چیست

وصیت عمل حقوقی میباشد که به موجب آن فرد به طور مستقیم در دارایی یا حقوق خویش برای پس از فوتش تصرف می‌نماید. وصیت نامه نیز سندی میباشد که توسط فرد برای مشخص کردن تکلیف دارایی و اموال ها و یا انجام دادن کاری برای پس از فوتش تنظیم می گردد.

این مطلب را نیز مطالعه کنید:  عده طلاق چیست و عده در طلاق به چه معناست؟

انواع وصیت نامه

انواع وصیت نامه یکی از مسائلی میباشد که بایستی در مورد آن اطلاعات کافی داشته باشیم. زیرا هر کدام از انواع وصیت نامه دارای شرایطی میباشد که در صورت رعایت نکردن آنها امکان بی اعتبار شدن آن وجود دارد. در قانون امور حسبی برای وصیت نامه ۳ شکل پیش بینی شده است این سه شکل عبارتند از:

  • وصیت نامه خود نوشت
  • وصیت نامه رسمی
  • وصیت نامه سری

هر سندی که خارج از این سه شکل باشد تحت عنوان وصیت نامه مورد قبول نیست. چنانچه افراد ذی نفع که به عبارتی ورثه میباشند به وجود وصیت نامه اعتراف نمایند دادگاه آن را رد نمی‌کند. وصیت نامه میبایست کتبی باشد تا بشود در دادگاه مورد استناد قرار داد.

وصیت را نمیشود با شهادت اثبات کرد در این صورت وصیت شفاهی پذیرفته نمی شود.

وصیت نامه خود نوشت

یکی از انواع وصیت نامه وصیت خود نوشت میباشد. همانگونه که از اسم آن مشخص است وصیتی میباشد که توسط خود شخص نوشته شده است و دارای تاریخ روز، ماه، سال، به خط خود شخص وصیت کننده است و به امضاء  او رسیده است.

وصیت نامه خودنوشت دارای مزایایی میباشد مثلا اینکه برای وصیت کننده این امکان را فراهم می نماید که به صورت پنهانی وصیت نامه اش را بنویسد و هزینه ای را هم پرداخت نکند. خطری که  این نوع از وصیتنامه دارد این است که ممکن است از بین برود و در معرض تحریف قرار بگیرد.بنابراین اشخاص چنانچه اقدام به تنظیم وصیت نامه خود نوشته کردند میبایست آن را در محلی نگهداری کنند تا از دستبرد تحریف و از بین رفتن در امان بماند.

شرایط تنظیم

  • لازم است که وصیت نامه خود نوشت تماماً به خط شخصی که می‌خواهد وصیت کند نوشته شود. بدین ترتیب چنانچه کسی سواد خواندن و نوشتن ندارد نمی‌تواند این وصیت نامه را تنظیم نماید و امکان دادن وکالت  به دیگری برای نوشتن این نوع از وصیت نامه نیز وجود ندارد. یعنی وصیت نامه تنظیم شده توسط وکیل را نمی‌توان وصیت نامه خودنوشت نامید.
  • داشتن تاریخ، روز ،ماه ،سال به خط موصی
  • امضای وصیت نامه، وصیت کننده حتما باید وصیت نامه را امضا کند و مهر یا اثر انگشت جایگزین امضا نمی‌شوند. و این امضا معمولاً در پایان وصیت انجام می‌شود ولی اشکالی ندارد که وصیت کننده امضا را در آغاز وصیت نیز درج کند.
  • حتی امضا می‌تواند در پاکت وصیت نامه نیز درج شود. به شرطی که احراز شود پاک جزو وصیت نامه است .

چنانچه پس از امضاء وصیت نامه تغییراتی در آن داده شود در واقع به منزله یک وصیت نامه جدید میباشد که میبایست مجدد امضا گردد و تاریخ در آن قید شود. وگرنه اعتبار وصیت نامه خودنوشت را نخواهد داشت.

اعتبار وصیت نامه خود نوشت

وصیت نامه خود نوشت سند عادی محسوب می گردد در این صورت وارثین و دیگر اشخاص ذی نفع قادرند در اصالت آن اظهار تردید کنند. به این معنی که بگویند خط و امضا منتسب به وصیت کننده نیست . در این شرایط موصی له یعنی شخصی که به نفع او وصیت شده است میبایست انتساب وصیت نامه به موصی را اثبات نماید.

چنانچه به تاریخ وصیت و صحت آن اعتراض گردد در این صورت شخصی که ادعا میکند تاریخ وصیتنامه درست نیست یا تحریف شده است میبایست این موضوع را در دادگاه اثبات کند.

شخصی که وصیت نامه خود نوشت به آن سپرده می شود بایستی بلافاصله پس از اطلاع از تاریخ فوت موصی وصیت نامه را به دادگاه محل وقوع ترکه ارائه کند.

وصیت نامه سری

این نوع وصیت نامه ترکیبی از وصیت نامه خودنوشت و رسمی است .به این معنا که وصیت توسط موصی امضا و مهر می شود و سپس در اداره ثبت محل اقامت او یا محل دیگری که در آیین نامه وزارت دادگستری معین شده است به امانت گذاشته می شود. این وصیت نامه از این جهت ترکیبی از وصیت نامه رسمی و خود نوشت است که با وجود اینکه نزد مأمورین  رسمی تنظیم شده است اما باید به طریقی که برای امانت اسناد در قانون ثبت اسناد مقرر گردیده است در اداره ثبت به امانت گذاشته شود.

وصیت نامه سری

 شرایط تنظیم وصیت نامه سری

  • لزومی ندارد که وصیت نامه سری به خط موصی باشد یا تاریخ داشته باشد، بلکه تنها کافیست که به امضا  او برسد. البته چنانچه وصیت کننده قدرت تکلم و حرف زدن نداشته باشد در این صورت بایستی همه وصیت نامه را به خط خویش بنویسد و امضا نماید و در حضور مسئول دفتر رسمی روی نوشته خود بنویسد که این  برگ وصیت نامه اوست و در این حال مسئول دفتر ثبت نیز باید روی پاکتی که وصیت نامه در آن است بنویسد که عبارت مذکور را موصی در حضور او نوشته است.
  • امکان تنظیم وصیت نامه توسط بی سوادان امکان‌پذیر نیست.
  • امضای موصی مهم ترین رکن این وصیت نامه است و مهر و اثر انگشت به هیچ وجه نمی‌تواند جانشین امضا شود.
  • وصیت نامه سری باید  لاک ومهر گردد و در لفافی پیچیده شود.
  • و صیت کننده باید وصیت نامه را به اداره ثبت محل خود ببرد و در حضور مسئول دفتر تاریخ تسلیم امانت را تماماً با حروف قید کند این کار او در واقع اقرار به صحت وصیت می باشد.
  • مسئول دفتر باید تاریخ تقدیم سند را تایید کند و نمره ترتیب امانت را معین کند و پاکت یا لفاف را مهر کند و در دفتر مخصوص نام امانت گذار و تاریخ امانت و اسامی گواهان را قید کند و به موصی رسید بدهد.
این مطلب را نیز مطالعه کنید:  عدم پرداخت مهریه - شرایط پرداخت نکردن مهریه

در عمل کمتر وصیت نامه سری دیده میشود زیرا دارای تشریفات پیچیده ای میباشد و رعایت نکردن این تشریفات باعث بی اعتبار شدن وصیت میگردد.

شخصی که خواهان سند رسمی مصون از دسترسی باشد وصیت نامه رسمی را انتخاب می‌نماید و اشخاصی که می‌خواهند وصیتشان مخفی بماند وصیت نامه خود نوشت را انتخاب می‌کنند.

 وصیت نامه رسمی

از دیگر انواع وصیت نامه ، وصیت نامه رسمی میباشد که در دفتر اسناد رسمی تنظیم می‌گردد و تابع تشریفات و مقررات اسناد رسمی میباشد. و اعتبار و رسمیت آن از وصیتنامه سری و خود نوشت بیشتر است.

 شرایط تنظیم وصیت نامه رسمی

وصیت نامه رسمی به دلیل آنکه مثل اسناد رسمی  تلقی می‌شود بنابراین تشریفات خاصی ندارد و مانند سایر اسناد رسمی تنظیم می‌گردد. و اعتبار آن هم تابع همان شرایطی میباشد که برای اسناد تنظیم شده در دفتر اسناد رسمی تعیین شده است.

اعتبار وصیت نامه رسمی

از لحاظ اعتبار وصیت نامه رسمی مثل دیگر اسنادی میباشد که در دفاتر اسناد رسمی تنظیم می‌شوند. بنابراین موضوع آن چه منقول باشد چه غیر منقول بدون نیاز به حکم دادگاه قابل اجرا میباشد.

از جهتی همه محتویات و امضاهای مندرج در آن رسمی و معتبر میباشد و نمی‌توان نسبت به محتویات و امضاهای آن اظهار تردید کرد. و تنها می‌شود نسبت به آن ادعای  جعل را مطرح کرد.

وصیت در شرایط غیر عادی

امکان دارد در شرایط غیر عادی مانند جنگ و خطر مرگ فوری و مواردی مثل این رعایت کردن تشریفات برای وصیت نامه ممکن نباشد و لازم باشد که شخص وصیتی را نیز انجام دهد. و مطابق ماده ۲۷۳ قانون امور حسبی چهار نوع وصیت نامه برای  این موارد پیش بینی شده است.

  • وصیت نامه نظامی
  • وصیت نامه در موارد خطر فوری
  • وصیت به هنگام شروع امراض سرایت کننده
  • وصیت هنگام مسافرت در دریا

بدین ترتیب در این موارد احتیاجی به رعایت کردن تشریفات وصیت نامه ها نمیباشد و هر گاه وضعیت فوق‌العاده به اتمام برسد اعتبار وصیت نامه فوق العاده ظرف یک ماه از تاریخ رفع حالت اضطرار از بین می رود. بنابراین وصیت کننده بعد از پایان حالت غیرعادی ظرف یک ماه میبایست نسبت به تنظیم وصیت نامه به یکی از طرق قانونی  اقدام نماید.

 اقدام به خودکشی و شرایط وصیت

ماده ۸۳۶ قانون مدنی در این زمینه مقرر می‌دارد:

« هرگاه کسی به قصد خودکشی خود را مجروح و مسموم کند یا عوامل دیگری از این قبیل را که موجب هلاکت است انجام دهد و پس از آن وصیت کند آن وصیت در صورت هلاکت باطل است .و هرگاه اتفاقاً منتهی به فوت نشد وصیت نافذ خواهد بود.»

شرایط بطلان وصیت به موجب ماده مذکور عبارتند از:

  • موصی باید خود را مجنون یا مسموم کند یا اعمالی از این قبیل را که موجب هلاکت است  انجام دهد. مانند آن که اعتصاب غذا کند بنابراین هرگاه اعمالی مرتکب شود که نوعاً موجب هلاکت نمی‌شود مانند آن که سر خود را بر اثر عصبانیت به دیوار بزند و در نتیجه آن فوت کند در این حالت اگر قبل از فوت وصیتی کرده آن وصیت باطل نمی شود.
  • باید عمل مذکور را به قصد خودکشی انجام دهد. بنابراین اگر قصد خودکشی نداشته باشد ولی اتفاقا در اثر انجام آن فوت کند وصیت انجام شده باطل نمی شود.
  • وصیت باید پس از ارتکاب عمل انجام شود یعنی فرد ابتدا عملی را که باعث هلاکت و فوت او می شود انجام دهد سپس وصیت نماید. مثل اینکه اول به قصد خودکشی سم بخورد و سپس وصیت کند در غیر این صورت وصیت انجام شده باطل نخواهد بود.
آیا این مطلب برای شما مفید بود؟
Leave A Reply

Your email address will not be published.

WeCreativez WhatsApp Support
پشتیبانی آنلاین شماره 1
در دسترس
WeCreativez WhatsApp Support
پشتیبانی آنلاین شماره 2
در دسترس