ارث زن از متوفی و ضوابط و میزان ارث آن از اموال زوج متوفی

0

یکی از اثرهای حقوقی عقد دائم، ارث بردن زن و مرد از همدیگر پس از فوت یکی از آنها است که اساس این توارث در قرآن مجید وجود دارذ و قانون مدنی نیز به جزئیات و روش ارث بری و تفاوت های میزان ارث مرد و زن پرداخته است.

ارث بردن زن از متوفی جز حقوق اقتصادی است که زن در مواردی از مرد کمتر یا حتی نصف برخوردار می شود و ممکن است این امر دلیلی به جز این که مدیریت و هزینه های زندگی برعهده مرد بوده و جایی برای پس انداز شخصی باقی نمی ماند، نداشته باشد،اما همیشه به این صورت نیست؛ در جایی نیز امکان دارد زن به طور مساوی با مرد ارث ببرد یا حتی در مواردی از مرد صاحب ارث بیشتری شود. در این نوشته به موضوع ارث زن از متوفی پرداخته ایم و این که آگاهی کافی نسبت به ضوابط و میزان ارث آن از اموال زوج متوفی بدهیم، چه بسا که نصیب بیشتری را شامل حال زنان کرده که همان حق واقعی آنان است.

سهم ارث زن از متوفی

حال قصد داریم بدانیم ارث زن از متوفی را بدانیم که چقدر میباشد؟ ماده ۸۶۱ قانون مدنی موجبات ارث زن از متوفی را ۲ امر بیان کرده است که نسبت و سبب است. زن پس از آن که به عقد دائم مرد درآمد سببیت آن که همان زوجیت است حاصل می شود، البته ماده ۸۶۴ بیان می دارد که «از جمله اشخاصی که به موجب سبب ارث می برند هر یک از زوجین است که در حین فوت دیگری زنده باشد.»

قسمت دوم، شرط زنده بودن زن را هنگام فوت همسر بیان می دارد که اگر چنین نباشد هیچ ارثی از بابت سهم زن به فرزندان و بستگان وی از مال شوهر تعلق نمی گیرد.

شرط عمومی بعدی برای ارث بردن زن که برای دیگر وراث باید رعایت شود ماده ۹۴۱ قانون مدنی است که اعلام می دارد: «زن نباید ممنوع از ارث باشد.» ماده ۸۸۰ قانون مدنی قتل را از موانع ارث دانسته است، یعنی اگر زن، شوهر را که مورث آن می باشد عمدا بکشد از ارث او ممنوع می شود. دیگر محرومیت آن است که در ماده ۸۸۱ مکرر قانون مدنی آمده که کافر شدن زن (همسر مسلمان) پیش از مرگ شوهر مسلمان خود است.

در مقدار سهم ارث زن از متوفی از اموال همسرش ماده ۹۱۳ قانون مدنی می گوید: «هر یک از زوجین که زنده باشند فرض خود را می برد و این فرض عبارت است نصف ترکه برای زوج و ربع آن برای زوجه در صورتی که میت اولاد یا اولاد اولاد نداشته باشد و از ربع ترکه برای زوج و ثمن آن برای زوجه، در صورتی که میت اولاد یا اولاد اولاد داشته باشد، مابقی ترکه بر طبق مقررات بین سایر وراث تقسیم می شود.

پس می توان بیان کرد که اگر شوهر در زمان فوت هیچ فرزندی چه از این زن و چه در صورت ازدواج قبلی از زن قبلی نداشته باشد و همین طور نوه (اولاد اولاد) نیز نداشته باشد، زن از اموال مرد یک چهارم ارث می برد ولی اگر این شرط محقق نشود و مرد در هنگام مرگ فرزندی داشته باشد، زن یک هشتم از اموال مرد ارث می برد.

این مطلب را نیز مطالعه کنید:  مجازات صیغه بدون اجازه پدر

زن چه اموالی را به ارث می برد؟

ازدواج موقت بدون هیچ ارث زن از متوفی

پی بردیم که زن به عنوان همسر متوفی مستحق دریافت یک چهارم یا یک هشتم از اموال مرد میباشد. حال آنکه که چه اموالی را می تواند به ارث ببرد حائز اهمیت است، زیرا که در میزان سهم زن موثر است.

در گذشته یعنی قبل از بهمن ۸۷ ماده ۹۴۶ قانون مدنی چنین بیان می کرد که زوجه فقط از اموال منقوله (از هر قبیل که باشد) و دوم از ابنیه و اشجار ارث می برد، یعنی در این ماده هیچ حقی از اموال غیرمنقول که همان زمین (به طورمعمول) است برای زن فرض نشده بود و به قول معروف فقط از هوایی یک چهارم یا یک هشتم ارث می برد.

اما این رای پس از ۷۰ سال در مجلس هشتم تغییر کرد و بدین صورت شد که زوجه در صورت فرزنددار بودن زوج، یک هشتم از عین اموال منقول و یک هشتم از قیمت اموال غیرمنقول اعم از عرصه و اعیان، ارث می برد. در صورتی که زوج هیچ فرزندی نداشته باشد سهم زن یک چهارم از کلیه اموال است. در اینجا قیمت اموال غیرمنقول اعم از عرصه (که در قبل نیز همین طور بوده) و نیز اعیان (که زمین است و قبلا چنین نبود) به این ماده افزوده شد.

پس بایستی پس از فوت شوهر علاوه بر اموال منقول که تقسیم میگردد، اموال غیرمنقول نیز قیمت گذاری گردد و یک چهارم یا یک هشتم از این قیمت به زن داده شود.

نکته

چنانچه شوهر در هنگام فوت هیچ فرزندی چه از این زن و چه در صورت ازدواج قبلی نداشته باشد و همین طور نوه نیز نداشته باشد، زن از اموال مردیک چهارم ارث می برد

در مواردی ممکن است که ورثه دیگر ارث زن از متوفی از قیمت گذاری مال غیرمنقول خودداری بکنند، ماده ۹۴۸ قانون مدنی این امکان را به زن داده است که حق خود را از عین اموال استیفا کند، پس او می تواند در مرحله اول، ورثه را از راه دادگاه مجبور به قیمت گذاری و دریافت سهم خود کند؛ در غیر این صورت و ادامه امتناع ورثه، براساس رویه قضایی موجود، زن می تواند سهم مشاع خود را از عین یعنی خود زمین و خانه تملک کند.

ازدواج موقت بدون هیچ ارث زن از متوفی

همان طور که گفته شد شرط اصلی برای ارث بردن زن از همسرش وجود عقد دائمی بین آنها است. از مفهوم ماده ۹۴۰ قانون مدنی که قید زوجیت دائمی را ذکر کرده می توان چنین فهمید که در نکاح منقطه (متعه) هیچ ارثی برای زن راه ندارد؛ حتی زن مثل مورد نفقه که می توانست آن را در عقد شرط کند، دیگر نمی تواند شرط توارث را در نکاح منقطع (موقت) بگنجاند و اگر چنین شود شرط باطل است.

این مطلب را نیز مطالعه کنید:  حق شفعه

ارث بردن زن حتی در طلاق

چنانچه شوهر، همسر خویش را به طور رجعی (طلاقی که به صورت معمول انجام میگیرد) طلاق دهد و در هنگام عده فوت کند، زن از اموال شوهر ارث می برد اما در حالتی که فوت شوهر پس از انقضای مدت عده بوده یا طلاق بائن باشد یعنی طلاقی که قبل از نزدیکی بوده یا طلاق زن یائسه، طلاق خلع و مبارات (مهرم حلال…. جونم آزاد) یا اینکه به عبارتی سه طلاقه باشد، دیگر زن از مرد در صورت فوت هیچ گونه ارثی نمی برد.

ماده ۹۴۳ قانون مدنی این امر را ابراز داشته است. البته در ماده ۹۴۴ همین قانون آمده که اگر شوهر در حال این که به مرضی مبتلا است زن را طلاق دهد و در ظرف یک سال از تاریخ طلاق به علت همان مریضی بمیرد، زن از او ارث می برد حتی اگر طلاق به صورت بائن باشد به شرط آن که زن در طول این یک سال شوهر نکرده باشد.

ارث مرد چند زنه

همان طور که می دانیم قانون به مرد این اجازه را داده است که تا ۴ زن را به عقد دائم خود درآورد؛ پس هر یک از این ۴ زن در صورت وجود، از اموال شوهر ارث می برند زیرا که عقد آنان دائمی و قانونی بوده است. ماده ۹۴۲ قانون مدنی در این مورد می گوید:

در صورت تعدد زوجات یک چهارم یا یک هشتم ترکه که تعلق به زوجه دارد بین آنان بالسویه تقسیم می شود.

پس چنانچه مردی 2 همسر دائمی داشته باشد، پس از فوت در صورت داشتن فرزند یک هشتم اموالش بین زنان وی به صورت مساوی تقسیم می شود.

در اینجا نکته قابل ذکر این است که وجود زن دوم با فرزند عملا از سهم زن اولی که فرزندی ندارد از ۲ جهت باعث کاهش آن می شود، یکی آن که فرض آن را از یک چهارم به یک هشتم کاهش داده و دیگر آن که این یک هشتم نیز نصف شده است. به عنوان مثال مردی ۲ زن دائمی داشته که از زن اول بچه ای ندارد و از زن دوم ۲ دختر و ۲ پسر دارد، پس از فوت وی زن اول با آن که فرزندی از متوفی ندارد ولی به علت وجود فرزندان دیگر از زن دوم مستحق نصف یک هشتم از اموال شوهر است.

ارث بری فرزندان

به طور کلی براساس قانون باید رابطه ورثه با ارث زن از متوفی که در این مورد فرزندان هستند به صورت پدری یا مادری یا پدر و مادری باشد. هر فرزندی که رابطه نسبی با میت داشته باشد، از او ارث می برد، مثلا اگر شوهر فوت کند عملا چیزی به فرزند زن که از مرد دیگر می باشد نمی رسد یا برعکس.

چنانچه مرد همسر دوم بگیرد، همسر دوم برای فرزندان فقط زن پدر آنها میباشد و اگر فوت کند فقط فرزندان خود او و شوهرش به واسطه سببیتی که دارد، به مقدار یک چهارم ارث می برد. علاوه بر این در صورت به نام کردن اموال به اسم زن، اگر مرد در قید حیات باشد، عملی است قانونی حتی اگر همه اموال باشد و بعد از مرگ وی هیچکس نمی تواند اعتراضی به مالکیت زن بکند.

این مطلب را نیز مطالعه کنید:  آیا در دوران عقد امکان طلاق توافقی وجود دارد ؟

اما اگر مرد بعد از مرگ و در وصیت نامه خویش، وصیت کند که خانه ای از آن زن شود موضوع فرق میکند. قانون براساس ماده ۸۴۳ به موصی (وصیت کننده) اجازه داده است که فقط تا ثلث اموال را وصیت کند و اگر وصیت بیش از این مقدار باشد ورثه باید اجازه دهند در غیر این صورت از مورد وصیت تا مقدار ثلث حذف می شود.

پس چنانچه منزلی که از طرف شوهر متوفی برای زن وصیت شده از لحاظ قیمتی بیشتر از یک سوم ترکه متوفی نباشد، وصیت صحیح میباشد اگر غیر از این باشد در مورد زیاده از ثلث بایستی ورثه متوفی اجازه دهند.

میزان سهم الارث زن و شوهر

مقدار سهم الارث زن و شوهر متفاوت میباشد و همچنین داشتن یا نداشتن فرزند در میزان دریافت ارث زن و مرد تاثیر دارد و اگر مرد دارای همسران متعدد باشد نیز در میزان سهم الارث زن یا زنان، تغییراتی ایجاد می شود. این تغییرات عبارتند از:

  1. در صورتی که زن فوت کند و صاحب فرزندی نباشد، سهم الارث شوهر نصف اموال زن است و اگر زن وارث دیگری مانند پدر و مادر نداشته باشد نیز بقیه اموال زن برای شوهر خواهد بود اما اگر زن فوت کند و دارای اولاد و یا نوه باشد (زیرا نوه نیز در صورت نبود اولیاء خود جانشین آنها محسوب شده و مانند آنها ارث می برد) شوهر یک چهارم اموال زن را به ارث می برد.
  2. چنانچه شوهر فوت کند و صاحب فرزندی نباشد سهم الارث زن یک چهارم از اموال شوهر میباشد ولی اگر شوهر صاحب اولاد یا نوه باشد سهم الارث زن یک هشتم از اموال شوهر است و در صورتی که زن پس از فوت شوهر خود و قبل از تقسیم ارث فوت کند، سهم الارث زن به وارثان وی تعلق خواهد گرفت.
  3. اگر مرد دارای چند همسر باشد، سهم الارث زن یعنی همان یک هشتم در بین همسران وی به طور برابر تقسیم میگردد. البته این در صورتی است که تمام همسران در عقد دائمی وی باشند و در هنگام فوت مرد نیز رابطه زوجیت و عقد دائم برقرار بوده باشد.
  4. در ماده ۹۴۶ اصلاحی مصوب ۱۳۸۷ قانون مدنی آمده است؛ زوج از تمام اموال زوجه ارث می برد و زوجه در صورت فرزنددار بودن زوج یک هشتم از عین اموال منقول و یک هشتم از قیمت اموال غیرمنقول اعم از عرصه و اعیان ارث می برد. در صورتی که زوج هیچ فرزندی نداشته باشد، سهم زوجه یک چهارم از کلیه اموال به ترتیب فوق است.
  5. در ماده ۹۴۸ قانون فوق نیز که پس از حذف ماده ۹۴۷ تصویب شده است آمده؛ هرگاه ورثه از اداء قیمت امتناع کنند، زن می تواند حق خود را از عین اموال استیفاء کند.

 

آیا این مطلب برای شما مفید بود؟
Leave A Reply

Your email address will not be published.

WeCreativez WhatsApp Support
پشتیبانی آنلاین شماره 1
در دسترس
WeCreativez WhatsApp Support
پشتیبانی آنلاین شماره 2
در دسترس