آشنایی با جرم پولشویی

0

امروزه پولشویی به دلیل افزایش ارتکاب جرایم به یکی از معضلات جدی اقتصاد در سطح جهان تبدیل شده است. به همین علت، بررسی اثرات منفی و نحوه مبارزه با آن در دستور کار سیاستگذاران اقتصادی و مورد توجه دستگاه قضایی کشورهای مختلف قرار گرفته است.
با توجه به متنوع بودن روشهای کسب سود حاصل از اعمال مجرمانه، شیوههای پولشویی نیز متنوع بوده و به عواملی همچون سیستم اقتصادی و قوانین و مقررات کشوری که در آن جرایم صورت میگیرد بستگی دارد.
در این مقاله پس از ارائه تعریف و بیان ویژگیهای جرم پولشویی، به اهمیت و آثار آن، روشها و مراحل پولشویی اشاره شده و سپس نقش بانکها و موسسات مالی در مبارزه با جرم پولشویی مورد بررسی قرار خواهد گرفت.

تعریف پولشویی

پولشویی به عنوان یکی از جرایم مهم اقتصادی، در یک بیان ساده به معنی اقداماتی است که به منظور مخفی کردن منشا و منبع واقعی پول حاصل از اعمال مجرمانه و دادوستدهای نامشروع صورت میگیرد تا به اصطلاح پول آلوده و نامشروع، در ظاهر پاک و قانونی جلوه نماید.
قانون مبارزه با پولشویی مصوب 2/11/86 مجلس شورای اسلامی به ذکر مصادیقی از جرم پولشویی پرداخته است که با توجه به مصادیق مذکور میتوان تعریفی کلی از پولشویی را استنباط نمود.
بر اساس ماده 2 قانون مبارزه با پولشویی: «جرم پولشویی عبارت است از: الف- تحصیل، تملک، نگهداری یا استفاده از عواید حاصل از فعالیتهای غیرقانونی با علم به اینکه به طور مستقیم یا غیر مستقیم در نتیجه ارتکاب جرم به دست آمده باشد.
ب- تبدیل، مبادله یا انتقال عوایدی به منظور پنهان کردن منشا غیرقانونی آن با علم به اینکه به طور مستقیم یا غیرمستقیم در نتیجه ارتکاب جرم به دست آمده باشد.

ج- اخفاء یا پنهان یا کتمان کردن ماهیت واقعی، منشأ، منبع، محل، نقل و انتقال، جابهجایی یا مالکیت عوایدی که به طور مستقیم در نتیجه جرم تحصیل شده باشد.»
با توجه به مفاد ماده فوق، پولشویی را بطور خلاصه میتوان چنین تعریف نمود: اقداماتی که فرد با بکارگیری ابزارهای قانونی و با هدف عدم امکان قابلیت ردیابی گردش عواید حاصل از جرم، به منظور استفاده از درآمدهای نامشروع انجام میدهد. به عنوان مثال فردی که وجوه غیرقانونی و غیرمشروع ناشی از جرایمی همچون اختلاس، ارتشاء، قمار، کلاهبرداری، قاچاق و غیره را در اختیار دارد برای گم کردن و پنهان ساختن منبع واقعی آن وجوه،اقدام به تبدیل این وجوه به اوراق مشارکت، سهام و سپردههای سرمایهگذاری به نام خود یا دیگران، خرید اموال منقول و غیر منقول و یا صدور حواله به نام خود یا دیگران مینماید تا بدین وسیله شناخت و تعقیب کیفری مجرم
یا مجرمین دشوار و یا غیر ممکن گردد.

ویژگیهای جرم پولشویی

1 -پولشویی، جرمی ثانویه است، یعنی پولشویی همیشه پس از ارتکاب جرم اصلی اتفاق میافتد. که عمدتا این جرایم پول نقد فراوانی عاید مجرمین آن میکنند، اعم از آنکه جرم اولیه مالی یا غیر مالی باشد. به عنوان مثال با وجود آنکه موضوع اصلی جرم آدمربایی مالی نیست ولی ممکن است عواید مالی داشته باشد که مجرم توسط خود یا دیگران برای مشروع نشان دادن درآمد حاصل از آن اقداماتی انجام دهد.
بنابراین پولشویی یک جرم مضاعف و ثانویه است.
2 -پولشویی جرمی فراملی است؛ به این معنا که نه تنها در کشور محل وقوع جرم اولیه بلکه نتایج مخرب و زیانبار جرم پولشویی، اقتصاد سایر کشورها و جامعه بینالمللی را نیز متاثر میسازد.
3 -پولشویی در بیشتر موارد یک جرم سازمانیافته است؛ در یک جرم سازمانیافته، فعالیتهای غیرقانونی توسط گروههای مجرمانهای انجام میشود که با داشتن تشکیلات منسجم و با ویژگیهای خاص، برای کسب منافع مالی یا قدرت با تبانی همدیگر مرتکب جرم میشوند و برای رسیدن به هدف از هر نوع ابزار 2 مجرمانه نیز استفاده میکنند.
4 -پولشویی دارای مباشرین متعدد است، یعنی اشخاص متعدد در عنصر مادی جرم به طور مستقیم یا غیرمستقیم شرکت داشته و در محقق نمودن جرم مداخله مینمایند.
5 -پولشویی جرم فرهیختگان و نیروهای متخصص و تحصیلکرده است و مجرمان برای عملیات پولشویی معمولاً از اشخاصی استفاده مینمایند که از اعتبار مالی و شغلی بالایی برخوردار بوده تا از برانگیختن هر نوع شک و بازجویی مصون بمانند.

اهمیت و آثار جرم پولشویی

به طور کلی پس از وقوع هر جرم مالی، مجرم درصدد انجام اقداماتی به وسیله خود یا دیگران میباشد تا منشأ واقعی وجوه حاصله قابل شناسایی نبوده تا بدینوسیله بدون هراس از برانگیختن شک پلیس و ضابطین دادگستری، درآمد نامشروع را مورد استفاده قرار دهد. بنابراین همیشه بیم آن میرود که پولهای آلوده ناشی از جرایم وارد چرخه اقتصادی کشور شود و اثرات نامطلوب و زیانباری را بر اقتصاد کشور و جامعه جهانی تحمیل کند.
وقوع این قبیل تخلفات مالی از ابعاد مختلفی مورد توجه دولتها قرار دارد. از دیدگاه کلان، این امر ممکن است توان پرداخت مالی بانکها و نیز سلامت سیستم مالی و قابلیت اعتماد به آن را تهدید نماید. دوم آن که امکان دارد این موضوع، حاکی از ضعف کنترلهای داخلی باشد که خود مستلزم دقت نظر مراجع نظارتی است و سوم آن که ممکن است تبعات بالقوه مربوط به سوء شهرت و عدم اعتماد، از یک موسسه خاص به تمام سیستم مالی گسترش 3 یابد.
از جمله آثار جرم پولشویی بر اقتصاد کشور و جامعه جهانی میتوان موارد زیر را برشمرد:

این مطلب را نیز مطالعه کنید:  عده طلاق چیست و عده در طلاق به چه معناست؟

1 -سودآور شدن اعمال مجرمانه و گسترش فعالیتهای مجرمانه و زیرزمینی.
2 -بیاعتمادی مردم نسبت به نظام مالی به دلیل فساد ساختار حکومت و آسیبرسانی به اعتبار دولتها و نهادهای اقتصادی.
3 -کاهش توان دولت برای اصلاح ساختارهای اقتصادی و کنترل بر سیاست گذاریها.
4 -گسترش اختلاس و بیثباتی در اقتصاد کشور و افزایش فساد اداری ناشی از پولشویی.
5 -کاهش اشتغال و سرمایهگذاریهای مولد. زیرا پولشویان به منظور مخفی کردن درآمدهای نامشروع خود شرکتها و موسسات مختلفی تشکیل میدهند و چون محصولات و خدمات خود را با قیمتی کمتر از سطح قیمت بازار ارائه میکنند این موضوع موجب تضعیف بخش خصوصی میشود.
6 -انباشت ثروت و قدرت در دست مجرمان که عاملی تهدیدکننده برای امنیت ملی و اقتصاد کشور محسوب شده و موجب افزایش فاصله طبقاتی میشود.
7 -خروج سرمایه از کشور به منظور عدم امکان ردیابی پول ناشی از فعالیتهای غیر قانونی.
8 -افزایش تقاضا برای نقدینگی و بیثباتی نرخ بهره و ارز که در نتیجه موجب افزایش نرخ تورم در کشور میشود.
9 -عدم تعادل بازار و نوسان تقاضای پول.
10 -شکست خصوصی سازی به علت رقابت غیر عادلانه در بخش اقتصاد.
11 -بروز نوسانات شدید در ارزش سهام مؤسسات مالی.
12 -افزایش هزینه کشف جرایم در قراردادها و نظارت بر فرایندهای امور.
13 -قطع روابط کارگزاری به دلیل متهم شدن بهدلیل همکاری با پولشویان.
14 -افزایش ریسکهای نقدینگی، شهرت، عملیاتی و قانونی و …

آشنایی با جرم پولشویی

روشها و مراحل پولشویی

کشورهایی که در آنها منشأ و منبع کسب درآمد مورد استعلام واقع نشود و دارای اقتصاد زیرزمینی، نظام اداری ناسالم و یا فاقد سیستم نظارتی کارآمد باشند، بستری مناسب برای گسترش فعالیتهای پولشویی به شمار میروند.
شبکه بانکی، بازار بورس اوراق بهادار، خرید و فروش اوراق قرضه عمومی، کارتهای اعتباری، خرید و فـروش طـلا،ارز و سکه، املاک و مستغلات کانونهای عمده پول شویی میباشند. معمولترین شیوه پولشـویی ایـن اسـت کـه پولشویان برای کاهش جلب توجه مجریان قانون، مقادیر زیادی پول نقد را به مقادیر کوچکی تبـدیل نمـوده و یـا بطور مستقیم در بانک سرمایه گذاری کرده و یا با آن ابزارهای مالی چون چک، سفته و غیره خریده و در بازارهـای مختلف سرمایهگذاری میکنند. از شیوههای دیگر پولشویی میتوان بـه ایجـاد سـازمانهـای خیریـه بـه صـورت صوری،ایجاد آژانسهای مسافرتی و حمل و نقل، شرکت در مزایده های اجناس لـوکس، هنـری و کالاهـای عتیقـه، سرمایهگذاری موقت در بنگاههای تولیدی، تجاری، قانونی،تاسیس شرکت های بیمه، خرید و فـروش سـهام و اوراق قرضه، سرمایه گذاری در بازار طلا و انتقال پول به کشورهای دارای مقررات بانکی آزاد اشاره نمود.

غالباً در فرآیند پولشویی سه مرحله وجود دارد:
1 -استقرار یا جایگذاری : در این مرحله، پولهای غیرقانونی حاصل از جرایم مقدم بر پولشویی، وارد اقتصاد کشور میشود و یا به خارج از کشور منتقل میشود تا در دسترس نبوده و امکان کشف و ضبط آن از بین برود. سپس در فرصتهای بعدی آن اموال به اموال دیگری مانند چکهای مسافرتی، حوالجات، اشیاء گران قیمت تبدیل شده و مجدداً فروخته میشود.

2 -استتار یا لایه چینی : در این مرحله کوشش میشود با پوششهای پیچیده و معاملات مالی منبع واقعی تملک اموال مخفی گردد. بدین ترتیب پولهای نامشروع حاصله از جرم از منشأ اصلی خود جدا شده و هویت دیگری مییابد. این روند غالباً با نقل و انتقال پول با وسایل الکترونیکی انجام میشود.

این مطلب را نیز مطالعه کنید:  بخشش مهریه

3 -ادغام یا یکپارچهسازی : در این مرحله پول وارد سیستم مالی و اقتصادی میگردد و هویتی کاملاً مشروع مییابد، به گونهای که تشخیص آن از دیگر اموال غیرممکن میشود. وارد شدن پول به سیستم اقتصادی توسط پولشویان همراه با عملیاتی است که پول را مشروع جلوه میدهد.

مجازات جرم پولشویی

ماده 9 قانون مبارزه با پولشویی درباره مجازات این جرم مقرر داشته است:
«مرتکبین جرم پولشویی علاوه بر استرداد درآمد و عواید حاصل از ارتکاب جرم مشتمل بر اصل و منافع حاصل (و اگر موجود نباشد، مثل یا قیمت آن) به جزای نقدی به میزان یک چهارم عواید حاصل از جرم محکوم میشوند که باید به حساب درآمد عمومی نزد بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران واریز شود.»
نکته قابل توجه اینکه آنچه در ماده 9 مورد حکم قرار گرفته است، استرداد اموال و عواید ناشی از جرم منشأ است و نه جرم پول شویی. به همین دلیل تبصره 2 همین ماده اعلام نموده است: «صدور و اجرای حکم ضبط دارایی و منافع حاصل از آن در صورتی است که متهم به لحاظ جرم منشأ مشمول حکم قرار نگرفته باشد.» از سوی دیگر به استناد ماده 9 قانون مجازات اسلامی «مجرم باید مالی را که در اثر ارتکاب جرم تحصیل کرده است اگر موجود باشد عیناً و اگر موجود نباشد، مثل یا قیمت آن را به صاحبش رد کند و از عهده خسارات وارده نیز بر آید.» بنابراین نه تنها مطالبه اموال عواید حاصل از جرم بلکه مطالبه خسارات ناشی از جرم از سوی زیان دیدگان مطابق با مواد 9 و 11 و 12 قانون آئین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور کیفری قابل رسیدگی است.

نقش معاملات مشکوک در اثبات جرم پولشویی

آئین نامه اجرایی قانون مبارزه با پولشویی از ضابطهای تحت عنوان «معاملات و عملیات مشکوک» نام برده است و در توضیح آن در بند «و» ماده یک بیان میدارد: «معاملات و عملیاتی که اشخاص با در دست داشتن اطلاعات و یا قرائن و شواهد منطقی ظن پیدا کنند که این عملیات و معاملات به منظور پولشویی انجام میشود.» در همین راستا تبصره این ماده اشعار میدارد: «قرائن و شواهد منطقی عبارتست از شرایط و مقتضیاتی که یک انسان متعارف را وادار به تحقیق درخصوص منشأ مال و سپردهگذاری یا سایر عملیات مربوط مینماید. برخی از این عملیات و معاملات مشکوک عبارتند از:
1 -معاملات و عملیات مالی مربوط به ارباب رجوع که بیش از سطح فعالیت مورد انتظار میباشد.
2 -کشف جعل، اظهار کذب و یا گزارش خلاف واقع از سوی ارباب رجوع قبل یا بعد از آنکه معاملهای صورت گیرد و نیز در زمان اخذ خدمات پایه.
3 -معاملاتی که به هر ترتیب مشخص شود ذینفع واقعی حداقل یکی از متعاملین ظاهری آن شخص یا اشخاص دیگری بودهاند.
4 -معاملات تجاری بیش از سقف مقرر که با موضوع فعالیت ارباب رجوع و اهداف تجاری شناخته شده از وی مغایر باشد.
5 -معاملاتی که اقامتگاه قانونی طرف معامله در مناطق پر خطر (از نظر پولشویی) واقع شده باشد.
6 -معاملات بیش از سقف مقرر که ارباب رجوع، قبل یا حین معامله از انجام آن انصراف داده و یا بعد از انجام معامله بدون دلیل منطقی نسبت به فسخ قرارداد اقدام نماید.
7 -معاملاتی که طبق عرف کاری اشخاص مشمول، پیچیده، غیرمعمول و بدون اهداف اقتصادی واضح میباشد.
ضمناً حسب بند «ز» ماده صدرالاشاره سقف مقرر مبلغ یک صد و پنجاه میلیون ریال وجه نقد یا معادل آن به سایر ارزها و کالای گرانبها میباشد.

نکته حایز اهمیت آنست که مصادیق مذکور جنبه تمثیلی دارد و نه حصری. لذا مراجع مربوط در صورت احراز سایر موارد مشکوک نیز مکلف به گزارش معاملات مشکوک میباشد.
همچنین طبق قوانین و مقررات جاری، کارکنان بانک موظفند در صورت مشاهده معاملات و عملیات مشکوک به پولشویی، مراتب را بدون اطلاع ارباب رجوع، به شخص یا واحد مسئول مبارزه با پولشویی اطلاع دهند.

وظایف بانکها و موسسات مالی در مبارزه با جرم پولشویی

به موجب مقررات و دستورالعملهای مبارزه با پولشویی، بانکها در زمینه مبارزه با پولشویی سه وظیفه عمده برعهده دارند:
الف- شناسایی مشتری: نقطه شروع فعالیت بانکی و از مبادی ورودی ریسکهای بانکی شناسایی مشتری است.فقدان دقت کافی برای انجام آن میتواند موسسات اعتباری را در معرض آفت پولشویی یا تامین مالی فعالیتهای غیرقانونی قرار دهد و ریسکهایی نظیر ریسک عملیاتی، حقوقی و شهرت را به آنها تحمیل کند. بنابراین به موجب قوانین و مقررات جاری، هیات مدیره بانکها و موسسات مالی و اعتباری باید سیاستها و رویههای مشخصی را برای شناسایی مشتریان تدوین نمایند. هیات مدیره، مدیریت ارشد یا رده سازمانی معادل آن در موسسه اعتباری باید از وجود برنامههای موثر شناسایی مشتریان و پیادهسازی آنها از طریق ایجاد رویههای مناسب اطمینان حاصل کند. این برنامهها باید امکان نظارت موثر مدیریت بر سیستمها، کنترلها، تفکیک وظایف و آموزش کارکنان را فراهم آوردند. درخصوص نظارت مستمر بر حسابها نیز موسسه اعتباری باید سیستم جامعی از مدیریت اطلاعات را ایجاد نماید و ترتیبی اتخاذ کند که اطلاعات مربوط به مشتریان در این سیستم گردآوری و پردازش شده و در اختیار واحدهای ذیربط قرار گیرد. همچنین به منظور کنترل موثر ریسکهای ناشی از عدم شناسایی کافی مشتری، لازم است حساب وی متناسب با طبقه تخصیص داده شده تحت نظارت قرار گیرد. علاوه بر این موسسه اعتباری موظف است تراکنشهای پیچیده، کلان و غیر معمول حساب مشتریان را که مشکوک به نظر میرسند،تحت پایش قرار دهد.

این مطلب را نیز مطالعه کنید:  انواع دعاوی کیفری چیست

ب- گزارشدهی مبادلات و معاملات مشکوک: منظور از معاملات و مبادلات مشکوک هر گونه نقل و انتقال و مبادله وجوه بیش از حجم فعالیت مورد انتظار مشتریان یا غیر مرتبط با فعالیت مشتری است. البته موارد مشکوک به همین مورد خلاصه نمیشود و به طور کلی هر گونه فعالیتی که درخصوص مشتری عقلایی نباشد و در حد و حدود یک مشتری نباشد، مشکوک تلقی میشود.
طبق قوانین و مقررات جاری کارکنان بانک و یا موسسه اعتباری موظفند در صورت مشاهده معاملات و عملیات مشکوک به پولشویی و تامین مالی تروریسم، اعم از اینکه مشتری متقاضی برخورداری از خدمات پایه یا غیر پایه باشد، مراتب را بدون اطلاع ارباب رجوع، به شخص یا مسئول واحد مبارزه با پولشویی در موسسه خود اطلاع دهند. واحد مبارزه با پولشویی آن موسسه نیز موظف است گزارش معاملات مشکوک را حداکثر تا پایان همان روز کاری برای واحد اطلاعات مالی(FIU ) ارسال نماید.

ج- حفظ سوابق معاملات و اسناد مربوطه: طبق قوانین و مقررات جاری بانکها و موسسه اعتباری موظفند حداقل به مدت 5 سال نسبت به حفظ سوابق معاملات و اسناد مربوطه اقدام نموده و آنها را در مواقع لازم در اختیار مقامات ذیصلاح قرار دهند.

اهمیت فرهنگ سازی عمومی

اصل لزوم تکریم ارباب رجوع یکی از اصول مهم و مورد توجه در بانکها محسوب میشود و در سرلوحه کار بانکها قرار دارد، بنابراین ظن و گمان بی مورد ممکن است موجب نارضایتی مشتریان گردد، از سویی دیگر فرهنگ حاکم بر جامعه ما مبتنی بر مخالفت با اصل پرسش، تحقیق و تفحص میباشد. لذا مبارزه با پول شویی و گزارش معاملات مشکوک میبایست بدون ایجاد دغدغه و نگرانی در مشتریان انجام شود که این مهم مستلزم اتخاذ تدابیر و اقدامات لازم برای توجیه و اطلاعرسانی عمومی به مشتریان درخصوص مزایای اجرای قانون مبارزه با پولشویی میباشد و پیداست که رسانههای عمومی و مدیران ارشد و تمامی کارکنان بانک نقش مهمی در فرهنگسازی عمومی و تحول دیدگاه مردم ایفا خواهند نمود.

آشنایی با جرم پولشویی

جمع بندی و نتیجه گیری:

همگام با سایر کشورها، ایران نیز مبارزه با پولشویی را در دستور کار خود قرار داده است و یکی از مهمترین اقدامات انجام شده در این راستا تصویب قانون مبارزه با پولشویی در تاریخ 2/11/86 است. با این حال، با توجه به تحولات شگرف نظام پولی و بانکی جهانی در اثر ظهور بانکداری الکترونیک و همچنین ناشناخته ماندن پیامدها و آثار جدی و زیانآور جرم پولشویی، به نظر میرسد که اجرای کامل و مطلوب مقررات و قوانین مبارزه با پولشویی مستلزم اخذ تدابیر کارآمد و برنامهریزی دقیق به ویژه در خصوص اعمال تغییرات لازم ساختاری و نرم افزاری، تقویت بنیه علمی و عملی کارکنان بانک، فرهنگ سازی عمومی و تعامل و تعاون سایر نهادها و … می باشد.

آیا این مطلب برای شما مفید بود؟
Leave A Reply

Your email address will not be published.

WeCreativez WhatsApp Support
پشتیبانی آنلاین شماره 1
در دسترس
WeCreativez WhatsApp Support
پشتیبانی آنلاین شماره 2
در دسترس